Кіріспе

Пол Гринграсс түсірген 2006 жылғы фильм.

Фильм ұшақтың қашқындалуын және одан кейінгі оқиғаларды мүмкіндігінше шынайы (кейбір қиялға жүгінуге тура келгендігі туралы ескерту бар) және нақты уақытта (ұшудың басталуынан бастап) баяндауға тырысады. Фильм көптеген жолаушылардың отбасыларының қатысуымен жасалды, бірақ барлығы да қатысуға келіспеді; сондай-ақ көптеген отбасы премьераға қатысты. Бұған қоса, жердегі көптеген қызметкерлер, әсіресе Федералдық авиация басқармасының басшысы Бен Слайни өздерін-өздері сомдады. United 93 фильмінің премьерасы 2006 жылдың 26 сәуірінде Нью-Йорктегі Трибека кинофестивалінде өтті, ал кейіннен 2006 жылдың 28 сәуірінде Солтүстік Америкада көрсетілімге шықты. Фильм 2006 жылғы ең жақсы фильмдердің бірі деп есептеледі. Бұл фильм коммерциялық сәттілікке де қол жеткізіп, бүкіл әлем бойынша 76,3 миллион долларлық табыс тапты. Апрель айының соңғы үш күнінде түскен табыстың он пайызы ұшу құрбандарының құрметіне ескерткіш салуға арналды. Фильм сондай-ақ екі «Оскар» номинациясын алды, оның ішінде Гринграсс үшін «Үздік режиссер» номинациясы да бар.

Сюжет

2001 жылдың 11 қыркүйегінде күн шыққанда, әл-Қаиданың төрт мүшесі – Зиад Джарра, Саид әл-Гамди, Ахмед әл-Нами және Ахмед әл-Хазнави Нью-Джерси штатындағы Ньюарк қонақүйінде дұға етеді де, Ньюарк халықаралық әуежайына барып, Сан-Францискоға бағытталған United Airlines 93 рейсіне мінеді, оны капитан Джейсон Дал және бірінші офицер Лерой Хомер кіші басқарады. Жолаушылардың арасында Том Бернетт, Тодд Бимер, Джереми Глик, Ричард Гуадагно, Луи Дж. Накке II және Лорен Гранколас бар. Бортқа отырғанда Джарра қарындасына соңғы қоңырау шалады, ал Марк Бингем, жолаққа асығып, рейске соңғы болып мінеді. Әуе диспетчерлері American Airlines 11 рейсімен байланыс үзеді, ол Нью-Йорк қаласына бұрылады, ал 93 рейсі ауа трафигінің тығыздығына байланысты кешігеді. Диспетчерлер 11 рейсінің қашқындыққа ұшырағанын күдікті хабарламаларды естігеннен кейін түсінеді. 93 рейсі Нью-Йорктен өтеді, Джарра Дүниежүзілік сауда орталығының егіз мұнараларын бақылайды. Бірден кейін 11 рейсі Сауда орталығының солтүстік мұнарасына құлайды, ал United Airlines 175 рейсі де қашқындыққа ұшырап, Нью-Йоркке қарай бет бұрады. Диспетчерлер қорқынышпен 175 рейсінің оңтүстік мұнараға құлағанын көреді. Олар American Airlines 77 рейсінің де қашқындыққа ұшырағанын біледі. Рейс круиздік биіктікке жеткенде және жолаушыларға таңғы ас берілгенде, Джарра қашқындықты бастауға белгі беруге тартынады. Homer-дің әйелінен ACARS хабары келіп, ол оның қалай екенін сұрайды. ACARS ескертуі ұшқыштарға WTC-ге шабуыл жасалғанын және кабинаға кіруге тырысушыларға сақ болу керектігін ескертеді. Нами Джарраны шабуылға шақырады, ал ашуланған Хазнави дәретханада жасанды бомба жасайды. Гамди де ашуланып, бортсерік Дебора Уэлшты пышақтап ұстайды, ал жолаушы Марк Ротенберг Хазнавидің қолынан жараланғаннан кейін қайтыс болады. Хазнави мен Нами жолаушыларды ұшақтың арт жағына итеруге мәжбүр етеді, Гамди екі ұшқышты да өлтіреді, бірақ олардың көмек шақыруын жіберуге үлкермейді, ал Джарра басқаруды қолға алады. Гранколас (жедел жәрдем техниктерінің бірі) Ротенбергке көмектеседі, ал қашқыншылар WTC шабуылының сәттілігін көрсететін мәтіндік хабарламаға қуанышпен жауап береді. Нами Гранколасты сөкпей, оны кері қайтарады. Джарра ұшақты Вашингтон қаласына бұрып, АҚШ Капитолийіне құлатуды жоспарлайды, ал бортсеріктер Сандра Брэдшоу мен Си Си Лайлз Ротенбергтің қайтыс болғанын анықтайды. Брэдшоу қашқыншылардың ұшқыштар мен Уэлстің денелерін жылжытып жатқанын көреді, ал жолаушылар оны естіп алады. 77 рейсі Пентагонға құлайды, ал FAA Ұлттық операциялар менеджері Бен Слайни АҚШ-тың барлық әуе кеңістігін жабылуын және барлық рейстерді тоқтатуды шешеді. United 93 рейсіндегі жолаушылар басқа шабуылдар туралы отбасы мүшелерінен әуе телефоны арқылы біледі. Қашқыншылардың өзіне-өзі қол жұмсау миссиясында екенін түсінген Бернетт, Бингем, Бимер, Глик (бұрынғы дзюдо чемпионы), Гуадагно, Накке, Гранколас, жолаушылар Уильям Кэшман, Патрик Дрисколл және Алан Бивен Брэдшоу, Лайлз және ұшу экипажының көмегімен ұшақты қайтарып алу жоспарын жасайды, қару-жарақ жинап, жолаушы Дональд Гриннің лицензиялы ұшқыш екенін және Эндрю Гарсияның бұрынғы әуе диспетчері екенін біледі. Топ құпияласып жатқанда, Хазнави мен Нами жағдайды бақылаудан шығарып алғанын сезінеді, ал Джарра мен Гамди Вашингтоннан жиырма минут қашықтықта болғандықтан және жылдамдықты арттыра алмағандықтан ашуланады. Жолаушы Кристиан Адамс, кеңес беруге тырысып, жолаушыларды тыныштандыруға көмектеседі. Жолаушылар дұға етеді және жақындарына соңғы қоңырау шалады. Бимер топты "жүр" деп әрекет етуге шақырғаннан кейін, жолаушылар таңғалған Хазнавиге шабуыл жасап, оны ұстайды. Нами, Гамди және Джарра дүрбелеңге түседі, Бингем Хазнавидің басын өрт сөндіргішпен ұрып өлтіреді, ал Наке бомба жалған екенін жариялайды. Джарра жолаушылардың көтерілісін тоқтату үшін ұшақты қатты шайқайды, ал Нами оларды қызмет көрсету арбасымен, газбен және өрт сөндіргішпен ұстап қалуға тырысады, бірақ жолаушылар табандылық танытып, Намиді бағындырады, оны Глик мойнынан сындырып өлтіреді. Джарра мен Гамди өздерінің мақсатына ешқашан жете алмайтынын түсінеді, ал жолаушылар арбамен кабина есігін бұзуға тырысады. Джарра ұшақты тік құлдыратып жібереді, ал жолаушылар есікті бұзып, пилот кабинасына шабуыл жасайды. Гамди Джарраны қорғауға тырысады, бірақ жолаушылар оны жеңіп, Джаррамен басқару үшін күреседі. United 93 ұшағы Пенсильвания штатының Шэнксвилл қаласының жанындағы далаға құлайды, борттағылардың барлығы қаза табады.

Өндіріс

Фильм 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан тікелей сюжет алу үшін Голливудтың алғашқы көркем фильмі болды. Фильмде жолаушыларды көбінесе кәсіби, бірақ салыстырмалы түрде танымал емес актерлер сомдады. (Мысалы, Том Бернетті Кристиан Клеменсон ойнайды, ол кейін «Бостон заңгерлері» мен «CSI: Майами» сериалдарында пайда болды). Сонымен қатар, фильмде нақты өмірдегі оқиғалардың бірнеше қатысушылары өздерін бейнелейді, олардың ішінде Томас Робертс, Тобин Миллер, Рич Салливан, Тони Смит, Джеймс Фокс, Шоуна Фокс, Джереми Пауэлл, Курт Апплегейт, Грег Каллахан, Рик Теппер және ерекше атап айтқанда FAA операциялар менеджері Бен Слайни. Слайни бастапқыда фильмге кеңесші ретінде тартылды. Кейін ол әуе қозғалысын бақылаушы рөлінде шағын эпизодқа түсті. Содан кейін Гринграсс оған өзінің рөлін ойнау мүмкіндігін ұсынды, ол да оны қабылдады. Бір стюардессаның, екі ұшқыштың және көптеген басқа да әуе компаниясы қызметкерлерінің рөлдерін нақты әуе компаниясының қызметкерлері сомдады. Тусіру кезінде ұшақ экипажы мен жолаушыларын сомдаған актерлерді ұшырушыларды сомдаған актерлерден бөлек қонақ үйлерге орналастырды және екі топ арасында фильмдегі қарсылық сезімін тудыру үшін бөлек тамақтандырды. Декорациялардың өзі нақты ұшу сияқты қозғалатындай етіп жасалды. Тусіру барысында актерлердің көптегені жарақат алды, ал көтеріліс сахнасындағы олардың беттеріндегі қан шынайы болды. Алғашқы дубльді аяқтағаннан кейін Нами рөлін сомдаған Джейми Хардинг толқынына беріліп, жылап жіберді. Фильм түсіру 2005 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін Лондонға жақын орналасқан Пайнвуд студиясында, бұрын MyTravel Airways компаниясы пайдаланған 20 жылдық Boeing 757 ұшағында жүргізілді. Кокпит Flightdeck Solutions компаниясымен салынды. Орындық қаржылық жеңілдіктерді де, актерлерді АҚШ-та күтілуі мүмкін болған қоғамдық назардан қорғау үшін де таңдалды. Әрекетті қолға ұсталатын камералармен түсірді, олар жақын аумақтағы түсірілім алаңдарында әмбебап болуы үшін және дереулік сезімін тудыру үшін таңдалды. Сыртқы әуежай сахналары Ньюарк Либерти халықаралық әуежайында түсірілді, ал ішкі сахналар Англиядағы Лондон Станстед әуежайында түсірілді. Кейбір сахналар Вашингтон және Бостон қалаларында да түсірілді. Сонымен қатар, Ауғанстандағы ашылу сахнасы Мароккода түсірілді, бірақ фильм шыққанға дейін одан бас тарды. Фильм АҚШ-та 2006 жылдың 28 сәуірінде көрсетілді және демалыс күндері кассада «RV» фильмінен кейін екінші орын алды, бірақ экранға шаққандағы орташа табысы сәл жоғары болды. Кейбір көрермендер фильмнің тақырыбына қорқып немесе ренжігендіктен Universal компаниясынан кинотеатрларда фильмнің трейлерін көрсетуді тоқтатуды талап етті. Студия бұл талапқа құлақ қоймады, бірақ Манхэттендегі бір кинотеатр көрермендердің шағымдарынан кейін трейлерді өз еркімен тоқтатты. Басқа деректерде ол визаға кешігіп үміттенгені және одан бас тартқан жоқ екені айтылады.

Тарихи ақиқат

Оқиғалардың уақыты драмалық эффект үшін өзгертілді, Джаррах әуежай лаунжынан қарындасына соңғы қоңырау шалады, ал ол бұрын қонақүй бөлмесінен шалған болатын. Мохамед Аттаның «бізде бірнеше ұшақ бар» деген хабарламасы 11-ші рейс Дүниежүзілік сауда орталығына шабуыл жасағанға дейін анықталды, бірақ шындығында ол содан кейін болды. Сұхбаттарының бірінде Бен Слайни Гринграсс драмалық эффект үшін басқа да бөлшектерді асыра сілтегенін айтты, мысалы, ол және басқа да диспетчерлер ашуланып, айқайлаған, ал ол есінде көптеген адам тыныш сөйлескен. Фильмде ұшақтың ұшып шыққаннан кейін 46 минут өткен соң қақтығыс болғаны, Джаррахтың шешім қабылдаудағы тартыншақтығынан туындады, бұл оның серіктерінің наразылығын тудырды. Қақтығыс жасағандардың мақсаты белгісіз, бірақ фильмде Джаррахтың АҚШ Капитолийінің суретін рульге жапсырғаны көрсетілген. United Flight 93 рейсінің кабинасынан жасалған дыбыс жазбасы ешқашан жарияланбады, бірақ фильм аяқталғаннан кейін транскрипция жарияланды, бұл ұшақ апатқа ұшырағанға дейінгі соңғы 30 минутта не болғанын түсінуге көмектесті. Кейбір бөлімдер фильм жасаушылардың таңдауына қатысты кейбір диалогтар мен оқиғаның нақты аспектілеріне қайшы келеді. Мысалы, ұшқыштар Джейсон Даль мен Лерой Гомер кіші фильмде қақтығыс барысында бірден өлтірілген. Бұл 9/11 комиссиясының баяндамасындағы деректерге негізделген, онда кем дегенде бір жолаушы ұшақпен сөйлескен кезде екі адамды, мүмкін ұшқыштарды, кабинаның сыртында жатқанын көргенін айтқан. Даль көмек шақыру сигналын жібергені көрсетілгенмен, Мелоди Гомер күйеуінің даусын көмек шақырушының даусы ретінде таныды деп мәлімдеді. Закариас Мусауидің соты жақын болғандықтан, Джейсон Дальдің әйелі Сэнди Даль Гринграсске күйеуіне қатысты не болғанын айта алмады. Кабинадағы террористердің дыбыс жазбасындағы айтқан сөздері, сондай-ақ кабина ішінде естілген аңғырықтар екі ұшқыш та апатқа ұшырағанға дейін өлген деген күмән тудырды. Ұшақ апатына дейін жолаушылар кабинаға кіре алды ма, жоқ па деген мәселеде жолаушылардың туыстары мен тергеушілер арасында пікір қақтығыстары бар. 9/11 комиссиясының баяндамасында «қақтығыс жасағандар басқару құрылғысында қалды, бірақ жолаушылар оларды жеңуге санаулы секундтар қалған деп есептеген болуы керек» деген қорытынды жасалды. Алайда, көптеген жолаушылардың туыстары дыбыс жазбаларын тыңдағаннан кейін жолаушылар кабинаға кіргенін және рульді бақылау үшін қақтығыс жасағанын айтады.

Кристиан Адамстың суреті

Фильм неміс жолаушысы Кристиан Адамстың бейнеленуі үшін сынға ұшырады, ол бағынуға кеңес беруге бейімделген болып көрсетілген, тіпті жолаушылар оны ұшақ қызметкерлеріне ескертуге тырысқанда ұстап алады, оның осылай әрекет еткеніне ешқандай дәлел жоқ. Адамстың әйелі эмоционалдық ауырсынуға байланысты фильм жасаушылармен ынтымақтаспағаны да хабарланды. Сыншы Джон Харрис Guardian блогында: «Ескі еуропалық бағынушы маймылдар, АҚШ-тың керісінше қайраттылығы және т.б. туралы түрлі даустар болары сөзсіз» деп жазды. Адамсты фильмде сомдаған Эрих Редман Адамсты қорқақ етіп көрсетуді ниеттенбегенін, бірақ «ешқашан асығыс шешім қабылдамаған және оның барлық ісі мұқият ойластырылған» адам ретінде бейнелегенін мәлімдеді. Траверс оны Rolling Stone журналында «жылдың ең сезімтал фильмдерінің бірі» деп атады. Фильм Rotten Tomatoes сайтында «Жаңа» (Fresh) рейтингіне ие, ал орташа рейтингі – , консенсусы: «Күшті және ойға толы, United 93 тақырыпқа құрметпен қарастырады, Голливудтың артықсымалыққа ұмтылуына жол бермейді». The A.V. Club оны «көңілді ауыртып, бірақ екі рет көруге тым қиын» фильмдер тізіміне қосты. Фильмнің Metacritic-те 90 ұпайы бар, ол 39 сыншының топ-10 тізіміне енген, бұл сайттағы 2006 жылғы кез келген фильмнен көп. Фильм 47 тізімде №1 орын алды (2006 жылғы фильмдердің ішінде ең көп көрсеткіш). Movie City News сайтында, 250 сыншының тізімдерін бағалайтын және тізімдегі орны үшін ұпай беретін жүйе бойынша, United 93 917,5 ұпаймен 2006 жылдың бірінші фильмі ретінде танылды. Фильмді режиссер Джон Уотерс өзінің сүйікті фильмі деп атады және оны 2010 жылғы Мэриленд кинофестиваліндегі жылдық таңдауы ретінде ұсынды. The Guardian газетінің жазушысы Алекс фон Тунцельман фильмге C бағасын беріп, былай деді: «United 93 өте жақсы жасалған және шынайы сезім береді, бірақ ұшақта не болғаны және кімнің батыр болатыны туралы оның таңдауы сұрақ тудырады».

Үй медиасы

United 93 2006 жылдың 5 қыркүйегінде кең форматта және толық экранды форматта DVD-ге шығарылды. Сондай-ақ, кең форматтағы 2 дискілік арнайы шектеулі нұсқасы да жарық көрді. Blu-ray дискісінің нұсқасы 2011 жылдың 6 қыркүйегінде шығарылды. Universal Studios студиясының 100 жылдығына арналған шығарылымдардың бір бөлігі ретінде фильмнің екінші Blu-ray нұсқасы 2012 жылдың 5 маусымында жарық көрді. Бұл нұсқада 2011 жылғы алғашқы шығарылымдағыдай Blu-ray дискісі (бірдей бейне және бонус материалдары), сонымен қатар DVD және цифрлық көшірмесі, ал бұрынғы шығарылымда болмаған жаңа сыртқы қаптамасы қоса бар. Фильмнің екі Blu-ray жинағы да аймақсыз.