Кіріспе

Перудегі Палкакоча көлі (кешуа тілінен "pallqa" – таралған, бөлінген, шанышқы, "qucha" – көл деген мағынада) – Оңтүстік Американың Анды тауларында, Перудің солтүстік-батысында, Анкаш аймағында, Уарац провинциясында орналасқан мұздық көл.

Орналасқан жері

Палкакоча Анкаш облысының Кордильера Бланкасында 4566 метр биіктікте, Палкаражу (6274 м) және Пукаранра (6156 м) шыңдарының төменгі жағында орналасқан. Көл – оңтүстік-батысқа қарай 23 шақырым жердегі Хуараз қаласын сумен жабдықтаушы бірнеше көлдің бірі.

1941 жылғы балшық ағыны

1941 жылдың 13 желтоқсанының таңында Palcacocha көліне жақын орналасқан мұздықтың үлкен бөлігі немесе ірі қар көшкіні құлап, көлді төмен қарай шектеген мореналық қабырғаларды қиратты. Толқын Cojup аңғарымен құлап өте, Jiracocha көлін жойып, мұз кесектерін, ірі тас-дақтарды және сұйық лайды Santa өзені аңғарына қарай әкелді. 15 минут ішінде лас-тас ағыны Huaraz қаласына жетіп, 400 м³ қалдықтар қаланың бір бөлігін көміп, шамамен 1800-7000 тұрғынды қаза таптырды. Осы құлақ көлдің көлемін шамамен 10 миллион текше метрден жарты миллион текше метрге дейін азайтқан деп есептеледі. 1974 жылы көлдің үстіне асып кетуін болдырмау үшін, қар көшкіні немесе мұз құлау жағдайында қорғану мақсатында, бөгеттегі морена биіктігінен сегіз метр төмен деңгейді сақтап тұруға арналған су ағызу құрылыстары салынды. Бірақ, көлге жақын мұздық оқиғадан бері кері шегініп, көлдің көлемін ұлғайтты. Сонымен қатар, климаттың өзгеруіне байланысты мұздықтың еруінен көлге су құйылу мөлшері де апаттан кейін күрт артты. 2009 жылға қарай оның көлемі шамамен 17 миллион текше метрді құрады.

Соңғы өзгерістер

2003 жылдың сәуірінде NASA ғалымдары 2001 жылдың қарашасындағы Terra спутниктік суреттерінде Палкакоча көлінің үстіндегі мұздықта жарылыс тапты. Олардың ескертулері Перуға UGRH (Unidad de Glaciologia y Recursos Hidricos) қызметкерлері Палкакоча көлінің картасын жасағаннан екі аптадан кейін жетті, онда моренаның жарылуы 2003 жылдың 19 наурызында 1940 жылдардағы қауіпсіздік құрылыстары ұстаған кішігірім су тасқынына себеп болды. Австриядағы Инсбрук университетінің ғалымдары жүргізген зерттеулерге сәйкес, тұрғындар арасындағы үрей мен Хуараз қаласының туризм индустриясына келтірілген экономикалық зиянның алдын алуға болатын еді, өйткені олардың қорытындыларына сәйкес NASA ескертулері спутниктік деректерді қате түсіндіру болды. Палкакоча көлінің су көлемі соңғы жылдары айтарлықтай өсті. Остиндегі Техас университетінің зерттеуіне сәйкес, Хуарас қаласы көлдің су басу қаупі жоғары. 1970 жылдан бері оның көлемі 34 есеге өсті, бұл бірнеше төтенше жағдайлардың жариялануына әкелді. Сонымен қатар, Хуарас халқы 1941 жылы 25 000-нан 100 000-ға дейін өсті, олардың көпшілігі бұрын су басқан аймақта тұрады. 2010 жылы UGRH су басу қаупін азайту үшін су деңгейін 15 метрге төмендету жоспарларын ұсынды. Сонымен қатар, ұлттық үкімет мұздық көліне қатысты жауапкершілікті UGRH-дан алып тастап, оны аймақтық билік органдарына тапсырды. Аймақтық билік тарапынан UGRH ұсынған шараларды жүзеге асыру үшін қаражат табылмағандықтан, 2011 жылы су деңгейін 3 метрге төмендететін 6 су бұру құбыры орнатылды. Luciano Lliuya RWE компаниясы өз қызметі арқылы жаһандық климаттың өзгеруіне жарты пайыз үлес қосты деп мәлімдейді; осыған сәйкес, RWE су басу қаупін азайту үшін шығындардың жарты пайызын қосуы керек. 2015 жылдың 30 сәуірінде компания Сауль Лучиано Лиуяның талаптарының заңдық негізі жоқ екенін және жағдайға қатысты кез келген жауапкершілікті жоққа шығарғанын айтып жауап берді. Іс Эссен аудандық сотында қаралмай қалды, содан кейін талапкер шешімді Хамм жоғары аймақтық сотына шағымданды. 2018 жылы іс Хаммның жоғары аймақтық сотында дәлелді тергеу кезеңіне енді. Бұл шешім тарихи құқықтық прецедентті қалыптастырады, антропогендік климаттың өзгеруіне ықпал еткен жеке меншік субъектілер климаттың өзгеруіне байланысты зиян үшін ішінара жауапты бола алады. Бұл кезеңде сот тағайындаған сарапшыларға Палкакоча көлінің су басу қаупін бағалау және антропогендік жылынудың көл деңгейінің өсуіне әсері туралы есеп дайындау тапсырылды.