Кіріспе
Кэрол Оффтың кітабы "Арыстан, түлкі және бүркіт: Руанда мен Югославиядағы генералдар мен әділдік туралы әңгіме" – канадалық журналист Кэрол Оффтың құжаттық кітабы. Кітаптың қатты мұқабалы басылымы 2000 жылдың қараша айында Random House Canada баспасынан жарық көрді. Кітап жазбасы жақсы қабылданып, Саяси жазу үшін Шогнесси Коэн сыйлығына іліккен. Көптеген сұхбаттар мен терең зерттеулерге негізделген кітап 1990 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымындағы үш канадалықтың өмірбаянын ұсынады: Ромео Даллер ("арыстан"), Льюис Маккензи ("түлкі") және Луиза Арбур ("бүркіт"). Кітап Даллердің бейбітшілік сақтау миссиясына берілгендігін жоғары бағалайды, бірақ Маккензиді Боснияның саяси ахуалына бейжай болғаны үшін сынға алады. Оффтың оны бейнелеуіне жауап ретінде Маккензи оны қорлау үшін сотқа беруді қарастырғанын айтты, бірақ соған бармады. Кітап Арбурдың Халықаралық қылмыстық трибуналдардың заңдылығын нығайтудағы және Руанда мен Босниядағы қырғындарға қатысқан күдікті соғыс қылмыскерлерін айыптаудағы күш-жігерін мақтайды. Осы өмірбаяндар арқылы кітап мораль және БҰҰ тиімділігі тақырыптарын қарастырады.
The Lion, the Fox & the Eagle: A Story of Generals and Justice in Rwanda and Yugoslavia is a non fiction book by Canadian journalist Carol Off. The hardcover edition was published in November 2000 by Random House Canada. The writing was favourably received and the book was short listed for the Shaughnessy Cohen Award for Political Writing. With numerous interviews and extensive research behind it, the book presents biographies of three Canadians in United Nations roles in the 1990s: Roméo Dallaire (the "lion"), Lewis MacKenzie (the "fox"), and Louise Arbour (the "eagle"). The book praises Dallaire's commitment to his peacekeeping mission, but is critical of MacKenzie, who is depicted as being ignorant of the Bosnian political situation. In response to Off's portrayal of him, MacKenzie said he would consider suing for libel, but never did. The book praises Arbour's efforts at building the legitimacy of International Criminal Tribunals and her efforts in indicting alleged war criminals from the massacres in Rwanda and Bosnia. Through these biographies, the book addresses themes of morality and UN effectiveness.
Өмірбаян
Канад радио хабар тарату корпорациясының журналисі Кэрол Офф Луиза Арбурдың өмірбаянын жазу үшін зерттеу жұмыстарын бастады. Әріптесі, журналист және жазушы Стиви Камеронның пікірлерінен кейін, ол кітаптың көлемін Ромео Даллер мен Льюис МакКензидің өмірбаяндарымен кеңейтті. Оның ғылыми көмекшісі Сиан Кансфилдпен бірге олар зерттеу материалдарын жиырма томдық жинаққа біріктірді және жүзден астам сұхбат алды, соның ішінде үш басты тұлғамен. Руанда тарихы бойынша ол Жерар Прунье, Филипп Гуревич, Элисон Де Форджес және Human Rights Watch ұйымының еңбектерін зерттеді. Бұрынғы Югославиядағы қақтығыстар туралы ақпарат алу үшін ол Ноэль Малкольм, Дэвид Рифф, Рой Гутман сияқты авторлардың еңбектерін пайдаланды. Торонтода күйеуі Линден Макинтайрмен бірге тұратын 45 жастағы автор кітапты 2000 жылдың көктемі мен жазында жазды. 1992 жылы Льюис МакКензи Хорватиядағы бейбітшілікті сақтау мандатына ие болған Біріккен Ұлттар Ұйымының қорғау күштерінің Сараево бөлімінде қызмет етті. Офф МакКензиді Сараеводағы жағдай шиеленіскен кезде бейжай қараған деп сипаттайды, себебі оның міндетіне Босния ішкі мәселелеріне араласу кірмеген. МакКензидің қақтығысқа қатысушылардың барлығына деген сенімсіздігі, сәтсіз өткен тұтқын алмасу, Breadline трагедиясы және қару тоқтату келісімінің бұзылуынан кейін күшейді. МакКензи Сараево халықаралық әуежайына БҰҰ бақылауын орнатуға көмектесті, бұл гуманитарлық көмек жеткізілуіне жағдай жасады. МакКензи көптеген БАҚ өкілдерімен сұхбаттасты, бірақ Офф оны сербтер мен босниялықтарды агрессорлар ретінде көрсеткені үшін және араласуға қарсы болғаны үшін сынады. Луиза Арбур 1996 жылдың қазан айында БҰҰ-дағы соғыс қылмыстары жөніндегі бас прокурор лауазымын атқара бастады. Оны бұрынғы бас прокурор Ричард Голдстоун күтпеген жерден таңдады, өйткені ол оның соғыс қылмыстарына қатысты күдіктілерді іздеудегі қатаңдығына және БҰҰ жүйесінде жұмыс істеуге қажетті бюрократиялық және дипломатиялық қабілеттеріне сенді. Бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналда Голдстоунның айыптамаларды жариялау тактикасына қарамастан, бұл айыпталушыларға өздерінің тұтқындалуын қару тоқтатуға қауіп тудыруға мүмкіндік берді, Арбур өзінің айыптамаларын құпия сақтап, күтпеген тұтқындаулар жасады. Руандада ол бірнеше маңызды қылмыстық істер бойынша сот процестерін жүргізді, соның ішінде зорлауды соғыс қылмысы ретінде танып, алғашқы айыптауды алды. 1999 жылдың күзінде ол қызметтен кеткен кезде оның кеңсесі мемлекет басшысы Слободан Милошевичке қарсы айып тағып, оны тұтқындады.
Стиль
Кітап төрт бөлімге бөлінген: әрқайсысы өмірбаянға арналған, ал бірі – Руанда мен Босниядағы қақтығыстарға қатысты аягөздік ақпарат береді. Кітапта сондай-ақ кіріспе, қорытынды, алғыс айтулар, дереккөздерге сілтемелер және көрсеткіш бөлімдері бар. Канадалықтардың үш өмірбаяны олардың Біріккен Ұлттар Ұйымы арқылы халықаралық қақтығыстарға қатысуына, сондай-ақ олардың өмір жолы мен БҰҰ қызметінен кейінгі оқиғаларына тоқталады. Профильдерде Офф орындар мен оқиғаларды сипаттаудан жаңылса да, "Оның екі орнына "Жүзімдер ашуы" стиліндегі сипаттама" деп аталатын тарауды қосады. Суетоний Никиясты ар-ұяты бар, шамалы және тиімді деп бейнелесе, оны дауыс көкейкестігімен және қарама-қарсылық тудырушы Алькибиадтың ықпалына көлеңке түсіреді. Сол сияқты, Офф Даллаирді ар-ұяты мол командир ретінде көрсетеді, бірақ оны бұқаралық ақпарат құралдарына бейім және беймұраты МакКензи басып кетеді. Кіріспеде Офф жануарлар метафораларын түсіндіреді. Ромео Даллер – "арыстан", өйткені ол батылдықпен әрекет етіп, өзін-өзі бақылау мен сенімділік көрсетеді. Льюис МакКензиді "түлкімен" салыстырады, себебі ол әуежайды батыл және эффектілі түрде қорғап, сыртқы бақылаушылардың сеніміне ие болғанымен, араласпау туралы ұсынысы барлық тараптың жауапкершілігіне негізделген епті логикаға құрылған. Луиза Арбур әділет іздеуі мен күдіксіз SWAT операциясы сияқты ұстаулары үшін "бүркіт" ретінде бейнеленген.
Тақырыптар
Сарапшылар екі тақырыпты атап өтті: адамгершілік және БҰҰ тиімділігі. Офф Даллер мен Арбурды моральдық тұрғыдан дұрыс, ал Маккензиді моральдық тұрғыдан бұрыс деп сипаттады. Ол сондай-ақ БҰҰ-ның екі тарапты тең қарастыратын моральдық теңдік тәжірибесін сынады, тіпті бір жақ анық басым және қатыгездікпен басқыншылық жасаса да. Бұл БҰҰ қызметкерлерінің бейтарап болуын талап етеді, бірақ Офф бейбітшілік сақтаушының адамдар өлтіріліп жатқанда қалай бейтарап бола алатынын сұрайды. Ол кейбір бейбітшілік сақтаушылардың барлық тарапты жаман санап, араласа алмауынан туындаған әлсіздік сезімін жеңілдетуге тырысатынын атап өтті. Кітап 4 апта бойы «Maclean’s» бестселлер тізімінде болды, ең жоғары көрсеткіші – 3-орын. «Random House» баспасының «Vintage Canada» бөлімі бір жылдан кейін кітапты қағаздан шығарды. «The Writers’ Trust of Canada» кітапты 2000 жылғы Шоунесси Коэн сыйлығына ұсынды. Рецензенттер Оффтың жазу стилін күшті, анық және кейде көркем деп сипаттады. «Quill & Quire» журналындағы рецензиясында Дерек Вейлер кітаптың күшті тұсы – «жанжалдар туралы толымды мәліметтер, тартымды және оқуға оңай түйіндемелер, сонымен қатар көркем суреттемелермен күшейтілген» екенін жазды. Вейлер және басқа рецензенттер Арбурға арналған тарауларды кітаптың ең әлсіз бөлігі деп тапты, себебі онда повество жеңілдеп кеткен. Арбур өзінің бейнесіне риза болса, Маккензи риза болған жоқ. Рецензенттер Оффтың Маккензиді сынға алуын артық екенін айтты, ал Маккензи Оффты жала жабу үшін сотқа беруді ойластырды. Оның орнына Маккензи «The Globe and Mail» газетінде миссия мен оқиғаларға қатысты өз пікірін білдіретін жауап хат жазды. 2008 жылы ол автобиография жазды, онда Оффтың кітабынан туындаған сынға жауап берілген жеке тарау бар. Офф Маккензиді жанжал тарихын оқымағаны және американдық аудиторияға екі тараптың да кінәлі екенін айтқаны үшін айыптаса, Маккензи БҰҰ-ның араласпауына өзінің пікірлері емес, халықаралық шешімдер себеп болғанын айтып өзін қорғады.