1976 жылғы "Лиза" дауылының трагедиясы

Кіріспе

1976 жылғы 4 санатты Тынық мұхиты дауылы, 1976 жылғы дауыл

"Лиза" дауылы Баха Калифорнияның тарихындағы ең ауыр табиғи апатты тудырды. 1976 жылғы Тынық мұхиты маусымындағы он жетінші тропикалық циклон, он үшінші атаулы дауыл және сегізінші дауыл болған "Лиза" қыркүйектің 25-і күні Мексика жағажайының оңтүстік-батысындағы қошқылдау аудандан пайда болды. Баяу қарқынмен күшейе келе, келесі күні тропикалық дауыл күшіне жетті. Қолайлы жағдайларда "Лиза" одан әрі күшейіп, қыркүйектің 28-і күні көзін қалыптастыра отырып, дауыл күшіне жетті. Дауыл қыркүйектің 30-ы күні Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 4-ші санаттағы дауыл ретінде ең жоғары қарқынға жетті, желдің жылдамдығы және ең төменгі барометриялық қысымы тіркелді. "Лиза" Калифорния шығанағына солтүстікке қарай жылжығанда әлсіреп кетті. Одан кейін көп ұзамай, дауыл Синалоа штатының Лос-Мохис қаласының солтүстігіне екінші рет соқты. Құрлықта дауыл тез әлсіреп, қазанның 2-сі күні тарап кетті. "Лизаның" келуіне дейін Калифорния шығанағының жағалауындағы тұрғындар эвакуацияланды, бірақ кейбіреулері үйлерін тастаудан бас тартты. Радиостанциялар барлық жақын кемелерге портта қалуға ескертті. "Лиза" аймаққа қатты жаңбыр әкелді, нәтижесінде маңызды су тасқыны болды. Ла-Пас қаласының шетінде Ел-Кахонсито арығындағы бөгет жарылып, жүздеген адам су ағынымен кетіп қалды. Штаттың астанасы Ла-Паста 412 адам қаза тауып, 20 000 адам үйсіз қалды. Қаланың шамамен үштен бірі үйлер қирады. Штат бойынша түрлі өлім-жітім көрсеткіштері хабарланды, бірақ шенеуніктер 1000-ға жуық адам қаза тапқанын есептеді. Синалоа және Сонора штаттарында "Лиза" орташа зиян келтіріп, 30 000-54 000 адамды үйсіз қалдырды, сондай-ақ 155 адам жарақат алды. Калифорния шығанағында 12 қайық жоғалғаннан кейін 108 адамның қаза тапқаны болжалды. Дауылдың қалдықтары кейін АҚШ-қа әсер етіп, орташа жаңбыр жаудырды.

Дауылдан кейін құтқарушылар құрбан болғандарды табу үшін күндер бойы лайда қазды, ал іздеу жұмыстары қазанның 6-сы күні тоқтатылды. Үкіметке трагедияға байланысты сын айтылды, бұзылған бөгет нашар салынғаны айтылды. Барлығы кем дегенде 1263 адам қаза тауып, 100 миллион доллар (1976 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді, бұл оны шығыс Тынық мұхитындағы ең қасіретті тропикалық циклонның біріне айналдырды, сондай-ақ 1000-нан астам адамды өлтірген Тынық мұхитындағы сирек дауылдардың біріне айналдырды.

Метеорологиялық тарих

Лиза даулы Мексика жағалауынан оңтүстік-батысқа қарай 644 шақырым жерде 25 қыркүйекте пайда болған күшті найзағайлар аймағынан пайда болды. Сол күні спутниктік суреттер жүйенің циклондық айналымын қалыптастырғанын көрсетті. 25 қыркүйекте 1800 UTC-де Гурреро штатының Зиуатаньехо қаласының шығыс-солтүстік-шығысында орналасқан тропикалық депрессия пайда болды деп есептеледі. Депрессия батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжумен күшейе түсті және келесі күні сағат 1800 UTC-де Лиза тропикалық дауылға айналды. Содан кейін Лиза солтүстікке бұрылып, теңіз бетінің температурасы арқылы жылдамдап күшеюге кірісті. Дауыл қалыптасқаннан кейін 48 сағат ішінде Шығыс Тынық мұхитындағы дауылдар орталығы (EPHC) желдің күші шамамен 27 градусқа дейін жететінін хабарлады, және Лиза 28 қыркүйектің таңында урағанға айналды. Осы кезде урағанның диаметрі 27 шақырым болатын көзі қалыптасты, бірақ бастапқыда ол спутниктік суреттерде көрінбеді. Бірақ Лиза операциялық түрде 18 сағаттан кейін ғана урағанға жатқызылды. Дауыл құрлыққа жылдам кіріп, әлсіреп, келесі күні тарап кетті.

Дайындықтар

Дауыл келгенге дейін, шатыр қалаларда тұратын көптеген тұрғындар тропикалық циклон туралы ескертулерді естімеді. Кейбіреулері ескертуді естіді, бірақ оған сенбеді, себебі бірнеше апта бұрын да осындай ескерту шығарылған еді, бірақ ештеңе болған жоқ. Үкімет топырақ бөгетін нығайту туралы барлық өтініштерді қабылдамады, өйткені олар Лизаның Баха-Калифорния түбегіне елеулі зиян келтіретініне сенбеді. Лизаның қалдықтары АҚШ-тың батыс жағына жылжығанда, Ұлттық ауа-райы қызметі Калифорния, Оңтүстік Юта және Колорадоның бір бөлігіндегі шөлдерде кенеттен су тасқыны туралы ескерту жариялады. Колорадоның жоғарырақ жатқан аймақтарында қар көшкіні туралы ескерту күшіне енді. Сонымен қатар, автокөлік жүргізушілері шекарадан 161 км (100 миль) қашықтықтағы өте қауіпті жағдайлар туралы ескертілді. Баха-Калифорния Сурде, мұндай дауылдардан су тасқыны 50 жылға жуық аралықта болады. Бұл түбек тарихындағы ең ауыр табиғи апат саналды, сол кезде онда 130 000 адам тұрған. Сонымен қатар, бұл 20 ғасырда елдің барлық аймақтарына әсер еткен ең ауыр дауыл деп есептелді. Газеттерде жазылғандай, кейбір аймақтарда үш сағаттың ішінде бір жылдық жауын-шашын мөлшері түсті. Ла-Пас қаласында, Баха-Калифорния Сурде, 2 метрлік (8 фут) дауыл толқыны тіркелді. Штаттың оңтүстік-шығысындағы Эль-Кахонсито арығы ағын суға толып, құйылысқа айналды. 1 қазан күні түнде үш жылдық, 9 метрлік (30 фут) бөгет судың күшінен бұзылды. 2 метрлік (5 фут) су қабырғасы көтерілді. Дауылдан болған өлімдердің көп бөлігі бөгеттің бұзылуына байланысты болды. Бастапқыда үкімет шенеуніктері бөгет нашар салынған дегенді жоққа шығарды. Дауыл келгенге дейін көптеген тұрғындар үйлерін қорғау үшін тас қабырға салуды бірнеше рет сұраған. Дауылдан кейін олар өлім-жітімнің алдын алуға болатын еді деді. Бір мәлімет бойынша, екі жоспарланған қауым су ағынының ортасында орналасқандықтан, дауыл суымен жабылған. Су шаруашылығы басшысы құрылыс үшін кінәсін мойындады, бірақ апаттың табиғи құбылыс екенін айтды. Бұл күтілгеннен көп болды. Шындығында, асфальт төсемінде тесіктер болған. 183 метрге дейін созылған көптеген көпірлер қисайды. Ағаш, шатыр қағазы және картон шашырап кетті. Құлаған ғимараттың ішінде 16 адам қаза тапты. Сонымен қатар, Пиохильо өзені жағалауын басып, көптеген адамдарды өлтіріп, көптеген зиян келтірді. Басқа жерлерде Сан-Хосе-дель-Кабо, Кабо-Сан-Лукас, Сан-Лукас және Пунтас-Аренада зақым келгені хабарланды. Лиза дауыл Лос-Кабосқа тікелей әсер еткен алты дауылдың бірі болды. Ла-Пас қаласының оңтүстігінде 13 кішкентай ауылмен байланыс және телефон байланысы үзілді. Кабо-Сан-Лукасқа дейінгі тас жол жабылды. Солтүстікке қарай, Ла-Пас пен Мексикалия сияқты түбектің солтүстік бөлігіндегі жерлерді байланыстыратын тас жол төрт жерде қирады. Теңізде 75 қайық, оның ішінде 9 американдықтарға тиесілі, дауыл кезінде батып кеткені хабарланды. Сонымен қатар, дауыл кезінде 27 метрлік (88 фут) кеме батып, иесі зиянды өтеуге мәжбүр болды, бірақ кейіннен 50 000 долларлық өтемақы алды. Жалпы, жағалаудағы бірнеше порт дауылдан қирады. Ла-Паста, сол кезде шамамен 85 000 адам тұрған қалада, 20 000 адам үйсіз қалды және тағы 4 000 адам жарақат алды. Көптеген үйлердің бірінші қабатына лай толып кірді. Бұл су тасқыны көптеген үйлер мен автомобильдердің қирауына әкелді. Көптеген жолдар құлаған ағаштардың кесірінен жабылды, ал көптеген үйлер іргетасынан жылды. Су тасқынынан көлік апатқа ұшырағанда тоғыз адам қаза тапты. Сонымен қатар, байланыс желілері де қатты зақымдалды. Ла-Пас әуежайы дауыл кезінде зақымдалды, бірақ 1 қазанның түстен кейін әуежай қайта ашылды, осылайша әскерилер зардап шеккендерге қажетті көмек көрсетуге мүмкіндік алды. Ла-Пас қаласындағы үйлердің үштен бірі жермен тең болды. Мексика президенті Луис Эчеверрия, сондай-ақ HPC және EPHC дауыл кезінде 435 адам қаза тапқанын мәлімдеді. Бастапқыда дауыл кезінде 630 адам қаза тапқаны айтылды, бірақ бұл Мексика армиясы тапқан құрбандарды қамтымайды. Әскери іздеу операциясы дауылдан қаза тапқандардың саны 1050-ге жеткенін мәлімдеді. Қызыл Крест дауылдан қаза тапқандардың 75% -ы 12 жасқа дейінгі балалар екенін бағалады. Бастапқыда армия тапқан көптеген денелер әдеттегідей жерленді, бірақ өлім санының көптігіне байланысты, кейбіреулері қираған жер астында ғана көмілді. Алдын ала есеп бойынша, 40 000 адам үйсіз қалды және 20 000 адам жарақат алды. Тополобамподан тыс, 12 кеме жоғалып кеткен, ал 108 экипаж мүшесі қаза болды деп күтілуде. Кейбір су тасқыны тіркелді және кем дегенде 1000 үй эвакуацияланды.

Prior to the arrival of the hurricane, many residents in shanty towns failed to hear tropical cyclone warnings and watches. Some did hear the warnings, but they did not believe them as the same warning had been issued several weeks before and nothing had happened. The government ignored all requests to shore up an earthen dam, as they did not believe Liza would pose a significant threat of damage to the Baja California Peninsula. As the remnants of Liza moved across the western United States, National Weather Service posted flash flood watches for much of deserts of California, southern Utah, and a portion of Colorado. For the higher areas of Colorado, a snow watch was in effect. In addition, motorists were warned of very hazards driving conditions within 100 mile (161 km) of the border. in Baja California Sur, which receives catastrophic flooding from hurricanes every 50 years or so. The hurricane was considered the worst natural disaster in the history of the peninsula, which at the time had a population of 130,000. It was also at the time considered the worst hurricane to affect the entire country in the 20th century. newspaper accounts claim that fell (more than a year's worth of rainfall) in some areas in a mere 3 hours. In La Paz, Baja California Sur, a storm surge of 8 feet (2 m) was reported. The El Cajoncito Creek along the extreme southeast portion of the state grew into a raging torrent. During night of October 1, waters burst a three year old and 30 feet (9 m) dike. A 5 feet (2 m) wall of water Most of the deaths from the hurricane were due to the dam failure;

Initially, government officials denied that the dam was poorly built; Prior to the arrival of the storm, many residents had repeatedly requested that a stone wall be built to protect their homes. After the storm, they said that the deaths could have been prevented. According to one account, two master planned communities were situated in the middle of the drainage and were thus deluged by the storm. The water department head took the blame for the construction, but also said that the disaster was a natural phenomenon. more than originally anticipated. In fact, there were holes in the asphalt pavement. Bridges up to 600 feet (183 m) long were twisted. wood, tarpaper, and cardboard were all scattered. Sixteen people died inside the remains of a building. Moreover, the Piojillo river overflowed its banks, killing many people and resulting in considerable damage. Elsewhere, destruction was reported in San Jose del Cabo, Cabo San Lucas, San Lucas, and Puntas Arena; Hurricane Liza was also one of six hurricane to directly impact Los Cabos. South of La Paz, communications and telephone services were cut off to 13 smaller communities. A highway that extends as far south as Cabo San Lucas was blocked. Further north, a highway that links La Paz to places along the northern part of the peninsula such as Mexicali were badly damaged in four places. Offshore, officials reported that 75 boats including nine owned by Americans had sunk during the hurricane. In addition, an 88 feet (27 m) vessel sunk during the storm, in which the owner had to pay for the damage, but later earned $50,000 settlement. Overall, several ports along the coast were destroyed by the storm. In La Paz, a city that at that time had a population of approximately 85,000, some 20,000 were left homeless and an additional 4,000 were injured. with mud filling up the first floor of many houses. This flash flooding led to many homes and automobiles being destroyed. Many roads were blocked due to fallen trees while numerous homes were pushed off their foundation; Nine people died when a car was swept away in the floodwaters. Also, communication lines were extensively damaged. La Paz Airport received damage during the hurricane; however, by the afternoon of October 1, the airport re opened, thus allowing the military to provide much needed aid to victims. Overall, nearly a third of the houses in La Paz were leveled. Mexican president Luis Echeverria as well as the HPC and EPHC claimed that 435 people died during the hurricane. It was initially stated that 630 people had died during the storm; however, this total does not include victims discovered by the Mexican army. Meanwhile, a military search operation claimed that the death toll of the hurricane was 1,050. The Red Cross estimated that 75% of the deaths from the storm were children under 12. At first, most of the bodies found by the army were buried normally though due to the high death toll, some were just buried under debris. According to preliminary estimates by officials, 40,000 people were made homeless and an addition 20,000 were injured, Within another day, the homeless total rose to 70,000. Offshore Topolobampo, 12 ship boats were reported missing, and the 108 crewman were feared dead. Some flooding was recorded and at least 1,000 homes were evacuated.

Сонора

Сонора штатында су тасқынынан көптеген үйлер қирады. Дегенмен, басқа да билік өкілдері Сонора және Синалоа штаттарында барлығы 24 мың адам үйсіз қалғанын мәлімдеді.

АҚШ-тың оңтүстік-батысы

Лиза жойылған кезде, АҚШ-тың оңтүстік-батысының көп бөлігіне және Техас штатының оңтүстік-батысына қатты жаңбыр мен су тасқыны келді.

Салдары

Дауылдан кейін құтқарушылар Ла-Пас портын қарап шықты, бірақ құрбандарды табуға үміттері аз болды. Алты бульдозер күні-түні жұмыс істеп, көліктерді судан шығарды, олардың кейбіреуі аударылып жатса, ал басқалары суға батып кеткен. 2 қазан күні әуе арқылы және Мексика Әскери-теңіз күштері арқылы азық-түлік, жамылғылар мен дәрі-дәрмек жеткізілді. Осы уақытта қала әкімшілігі қосымша азық-түлік, дәрі-дәрмек және құрылыс материалдарын сұрады. Алғашқысы 2 қазанның кешкі уақытында келді, онда азық-түлік пен құрылыс материалдары болды. Үкімет 100 000 дана тамақ пен 40 000 уақытша баспананы жеделдетіп жеткізіп жатырмыз деді, оларды жаңадан салу қажет болды. Президент Эчеверрия Ла-Пас жаңаша салынатынын мәлімдеді. Материкте Лос-Мочис аймағына 50 000 долларлық көмек заттары және 20 000 доллар ақшалай көмек жіберілді.