Кіріспе

Оксфордширдегі қираған қамал, Англия. Валлингфорд қамалы – ағылшын Оксфордшир (тарихи Беркшир) графтығының Валлингфорд қаласында орналасқан маңызды ортағасырлық қамал. 11 ғасырда англосаксон қаласының ішінде мот және бейли түрінде салынған, ол тарихшы Николас Брукс сияқты, "12 және 13 ғасырлардағы ең қуатты патшалық қамалдардың бірі" деп сипаттаған. Анархия кезеңіндегі азамат соғысы жылдары императрица Матильда үшін бекініс қызметін атқарған, бірнеше қоршауға төтеп берді және ешқашан жаугершілікке түспеді. Келесі екі ғасыр бойы қамал патшалар мен олардың отбасы мүшелері пайдаланатын сәнді резиденцияға айналды. Генрих VIII оны патшалық резиденция ретінде тастап кеткеннен кейін, қамал құлдырап, тоқырап қалды. Англия азамат соғысы кезінде қайта нығайтылып, ұзақ қоршаудан кейін парламенттік әскерлер басып алғаннан кейін қиратылды, яғни әдейі бұзылды. Содан бері бұл жер көбінесе дамытылмады, қамал қабырғаларының қалдықтары мен маңызды жер жұмыстары қазір жалпы жұртшылыққа ашық.

ХІ ғасыр

Өзінің ақша соғу орталығымен және Темза өзеніндегі маңызды өткелге қарайтын ірі аймақтық қала ретінде гүлденген Валлингфорд қаласы 1066 жылғы нормандер шапқысынша англосаксондық бург, яғни қала қабырғасымен қоршалған. Қаланы басқарған Валлингфордтың Вигоды Жеңімпаз Уильямның жорығын қолдады және патша Валлингфордқа келгенде оны құрметпен қарсы алды. Алғашқы шапқыншылық аяқталған соң патша үш маңызды қамал – Виндзор және Валлингфордтың патшалық қамалдарын, сондай-ақ кейіннен корольдік қолға өткен Оксфордтағы барондық қамалды салу арқылы Темза аңғарына бақылау орнатуға кірісті. Уоллингфорд қамалын шамамен 1067 мен 1071 жылдар аралығында Роберт Д’Ойли салған. Роберт Вигодтың қызы Эльдгитке үйленген еді және әкесінің көптеген жерлерін мұраға алды. Ерекшелігі, қамал бұрынғы халықтың жоғары статустағы англосаксондық үйлерінің үстіне салынған, бұл үйлер, әдетте, үйкарлдарға тиесілі болған. Бүгіндегі моттың ені 60 метр, ал биіктігі 13 метрді құрайды.

12 ғасыр

Уоллингфорд қамалы Роберттен бастап оның күйеу баласы Майлз Криспинге, кейін Майлз қайтыс болғаннан соң Роберттің қызына үйленген Брайен Фицкаунтқа өтті. Ол өте күшті бекініс салды, оның ішінде снарядты қорған мен қоршаудың айналасына салынған қабырғалар бар еді. Бұл бекініс, кең көлемді жер жұмыстарымен бірге, тарихшы Николас Брукс «12-ші және 13-ші ғасырлардағы ең қуатты патшалық қамалдарының бірі» деп сипаттады. Бірақ Генрих қайтыс болғаннан кейін Англиядағы саяси жағдай тұрақсыз болды, Стивен мен Императрица Матильда екеуі де тәжді өзіне талап етті. Брайен бастапқыда Стивеннің жақтасы саналған, бірақ 1139 жылы Матильда Англияға келді және Брайен оған адалдық серт берді, оңтүстік-батыстағы Майлз Глостер және басқа да жақтастарымен бірікті. Стивен 1139 жылы қамалға шабуыл жасады, бастапқыда қабырғалары берік болғандықтан оны қоршауға алуды жоспарлады. Брайен көптеген азық-түлік әкелді – замандастары қамал қажет болған жағдайда бірнеше жылға дейін қоршауға төтеп бере алады деп сенді – және Стивен ойын өзгертті, Бристольге баратын жол бойында Валлингфордты ұстап тұру үшін екі қарсы қамал салып, батысқа қарай жолға түсті. Келесі жылы Глостердің Майлзы, мүмкін Глостердің Робертінің бұйрығымен, шығысқа шабуыл жасап, Валлингфордтың сыртындағы қарсы қамалдың бірін қиратты. Стивен мен Матильда арасындағы азаматтық соғыс жылдам түрде тозу соғысына айналды, онда Валлингфорд сияқты қамалдар Темза аңғарын бақылауда ұстау үшін екі тараптың күш-жігерінде маңызды рөл атқарды. 1141 жылы Оксфорд Стивеннің қолына түскеннен кейін Матильда Валлингфордқа қашып келді, ал қамалдың маңызы одан әрі артты. Замандаштары қамалдағы азапталған тұтқындардың айқайлары Валлингфорд қаласының тұрғындарына қиындық тудырғанын хабарлады. 1145 және 1146 жылдары аралығында Стивен Валлингфордты басып алуға тағы бір әрекет жасады, бірақ шығысқа қарай Краумарш Гиффордта қуатты қарсы қамал салғанмен, және батысқа қарай Брайтвелл, Оңтүстік Моретон және Чолсиде қамалдар салғанмен, қаланы ала алмады. Ол 1152 жылы үлкен күштермен оралды, Краумарш Гиффордтағы қарсы қамалды қайта жаңартты және Валлингфорд көпіріне қарап тұрған тағы бір қамал салды, содан кейін қамалды аштыру үшін күштерін жинады. Брайен, Майлздың ұлы Роджер Херефордтың қолдауымен, ол да қамалға қамалып қалған, блокаданы бұзуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. 1153 жылға қарай қамал гарнизонында азық-түлік азайып қалды, және Роджер Стивенмен келісім жасасты, бұл оған өзінің ізбасарларымен бірге қамалды тастап кетуге мүмкіндік берді. Стивен Оксфордтан қайтып келді, екі күш қамалдың сыртындағы шалғындарда кездесті. Баласы жоқ Брайен монастырға кіруді шешті және 1153 жылы соғыс аяқталғанда Валлингфорд қамалын Генриге тапсырды. Валлингфорд қамалы Розалар соғысында елеулі рөл атқармады, және Генри VIII оны 1518 жылы соңғы рет қолданғаннан кейін патшалық резиденция ретінде қолданылмай қалған сияқты. Полковник Томас Блэдж губернатор болып тағайындалды, және 1643 жылы король оған сол жылдың соңында нәтижелерін тексеріп, қамалды қайта нығайтуды бұйырды. 1644 жылы Темза маңындағы Абингдон және Рединг қалалары түсті, және Парламент күштері 1645 жылы Валлингфорд қаласына және қамалына сәтсіз шабуыл жасады. Генерал Томас Фэрфакс келесі жылы Валлингфорд қамалын қоршауға алды; 16 аптадан кейін, Оксфорд Парламент күштеріне түскеннен кейін, қамал 1646 жылдың шілдесінде қорғаншылар үшін кең мақұлдаумен берілді. Қамал операция кезінде дерлік толығымен қиратылды, бірақ кірпіштен салынған ғимарат 18 ғасырға дейін түрме ретінде қолданыла берді. 1700 жылы қамауда үлкен үй салынды, содан кейін 1837 жылы сол жерде готикалық сарай салынды.

Бүгін

Шығындардың өсуіне байланысты тасталып қалған сарай 1972 жылы бұзылды, бұл Уоллингфорд қамалын ескерткіш ретінде тіркеуге және І санаттағы ғимарат деп жариялауға мүмкіндік берді. Қамалдың аумағы, оның ішінде Сент-Николас колледжінің қираған қалдықтары, қамал қабырғасының екі бөлігі және мот төбесі қазір жалпы жұртшылыққа ашық. Лестер университеті жүргізген археологиялық зерттеу жобасы 2002 және 2010 жылдар аралығында қазба жұмыстарын жүргізіп, англосаксондық Уоллингфорд қаласы мен бургтың норман қамалы дәуіріне қарай тарихи өзгерісін жақсырақ түсінуді мақсат етті. Қамалдың моты 2015 және 2016 жылдары «Дөңгелек мондалар» жобасымен зерттелді, нәтижелері моттың нормандық тегін растады. «Уоллингфорд Касл Медоуз» аумағын Оңтүстік Оксфордшир аудандық кеңесінің тапсыруымен экологиялық білім беру қайырымдылық қоры «Earth Trust» басқарады.