Кіріспе

Лондон мұнарасы, ресми түрде Оның Әміршалығының Корольдік сарайы және Лондон мұнарасының бекінісі, Англияның Лондон қаласының орталық бөлігіндегі Темза өзенінің солтүстік жағалауындағы тарихи қамал. Ол Лондонның Тауэр-Хамлетс ауданында орналасқан, ол Лондон қаласының шаршы милясының шығыс шетінен Тауэр-Хилл деп аталатын ашық кеңістікпен бөлінеді. Ол 1066 жылдың соңында Нормандтардың басып алуының бір бөлігі ретінде салынған. Бүкіл қамалға өз атын берген Ақ мұнараны 1078 жылы Жеңімпаз Уильям салған және ол бастапқыда Лондонға жаңа Норманд билеуші тобының салған зорлық-зомбылығының ренжіген символы болды. Мұнара 1100 жылдан бастап (Ранульф Фламбард) 1952 жылға дейін (Крей егіздері) түрме ретінде де пайдаланылды, бірақ бұл оның негізгі мақсаты емес еді. Ол ертеде патшалық резиденция ретінде қызмет еткен. Жалпы алғанда, мұнара екі концентрлі сақиналы қорғаныс қабырғалары мен ормен қоршалған бірнеше ғимараттардың кешені болып табылады. 12-13 ғасырларда, негізінен Ричард I, Генрих III және Эдуард I патшаларының тұсында кеңейтудің бірнеше кезеңдері болды. 13 ғасырдың соңында қалыптасқан жалпы жоспар кейінгі қызметке қарамастан сақталды. Лондон мұнарасы Англия тарихында маңызды рөл атқарды. Ол бірнеше рет қоршауға алынды, оны бақылау елді бақылау үшін маңызды болды. Мұнара түрлі мақсаттарда қару-жарақ қоймасы, қазына қоймасы, мал қоры, Корольдік монета жасау үйі, мемлекеттік тіркеу кеңсесі және Англияның патшалық асыл тастарының сақтау орны ретінде қызмет етті. 14 ғасырдың басынан бастап Карл II-нің 17 ғасырдағы билігіне дейін монарх дәстүр бойынша бірнеше күн мұнарада дайындалып, содан кейін Вестминстер аббаттығына таққа отыру рәсіміне шеру жүргізетін. Монарх болмаған кезде мұнараның констеблі қамалдың басшысы болды. Бұл орта ғасырлардағы күшті және сенімді лауазым еді. 15 ғасырдың соңында мұнарадағы ханзадалар құпия түрде жоғалып кетті, олар өлтірілген деп есептелді. Тюдорлар тұсында мұнара патшалық резиденция ретінде аз пайдаланыла бастады, және оны қайта нығайтуға және жөндеуге жасалған әрекеттерге қарамастан, оның қорғанысы артиллерияға қарсы дамудан қалып қойды. 16 және 17 ғасырларда мұнара түрме ретінде ең көп пайдаланылды, онда Елизавета I патша болғанға дейін, сэр Уолтер Рэли және Елизавета Трокмортон сияқты ұятқа ұшыраған көптеген адамдар қамауда болды. Осы қолданыс «мұнараға жіберілді» деген сөз тіркесінің пайда болуына әкелді. 16 ғасырдың діни пропагандашылары мен 19 ғасырдың жазушылары тарапынан кеңінен танымал болған азаптау мен өлім орны ретіндегі беделіне қарамастан, 20 ғасырдың дүниежүзілік соғыстарына дейін мұнарада барлығы жеті адам өлім жазасына кесілді. Өлім жазалары көбінесе қамалдың солтүстігіндегі Тауэр-Хиллде өткізілді, онда 400 жыл ішінде 112 адам өлім жазасына кесілді. 19 ғасырдың екінші жартысында Корольдік монета жасау зауыты сияқты мекемелер қамалдан басқа жерлерге көшіп, көптеген ғимараттарды бос қалдырды. Энтони Салвин мен Джон Тейлор мұнараны ортағасырлық түріне келтіру мүмкіндігін пайдаланып, ортағасырлықтан кейінгі бос құрылыстардың көп бөлігін тазартты. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда мұнара тағы да түрме ретінде пайдаланылды және шпионаж айыбымен 12 адамның өлім жазасына кесілуіне куә болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Blitz кезінде келтірілген зақымдар жөнделіп, қамал жұртшылыққа қайта ашылды. Бүгінде Лондон мұнарасы елдің ең танымал туристік орындарының бірі болып табылады. Тауэр констеблінің салтанатты жауапкершілігімен, Лондон мұнарасының резидент губернаторы және зергерлік үйдің күзетшісі және Йомэн вардерлері күзетеді, мүлікті Historic Royal Palaces қайырымдылық қоры күтеді және ол Дүниежүзілік мұра ретінде қорғалады.

Орналасу

Тауэр ең мықты және әсерлі қорғаныстарымен саксондық Лондонға қарап тұрды, археолог Алан Винс бұл әдейі жасалған деп санайды. Ол айналадағы аумақты көрінетін етіп, Темза өзенімен жүретін көліктерге ерекше көзге түсетін еді. Қала үш "ауданнан" немесе қоршаудан тұрады. Ең ішкі ауданда Ақ мұнара орналасқан, ол қамалдың ең алғашқы кезеңі. Оны солтүстік, шығыс және батыс жақтан Ричард I (1189–1199) тұсында салынған ішкі аудан қоршап тұр. Соңында, қаланы қамтитын сыртқы аудан бар, ол Эдуард I кезінде салынған. Уильям Жеңімпаз Лондон мұнарасын салғаннан кейін бірнеше кеңейту кезеңдері болғанымен, жалпы жоспары 1285 жылы Эдуард I қайта құруды аяқтағаннан бері өзгермеген. Қала шамамен белгілі бір аумақты алып жатыр, ал Лондон мұнарасының айналасындағы тағы бір аумақ мұнараның тікелей ықпалындағы және әскери мақсаттармен тазартылған жер – Мұнара еркіндіктерін құрайды. Бұл еркіндіктердің негізі 13 ғасырда Генрих III қамалдың жанындағы жер учаскесін таза ұстауға бұйрық берген кезде қаланды. Көптеген көркем әдебиеттерде айтылғанмен, Лондон мұнарасында ешқашан тұрақты азаптау камерасы болған емес, бірақ Ақ мұнараның жертөлесінде кейінірек азаптау құралы орналасқан. Тауэр-Уорф Эдуард I тұсында Темза өзенінің жағасында салынды және Ричард II (1377–1399) тұсында қазіргі көлеміне дейін кеңейтілді.

Ақ мұнара

Ақ мұнара – ортағасырлық қамалдың ең мықты құрылысы болған, сонымен қатар ол билеушіге лайықты жайлы тұрғын үйлерді қамтамасыз еткен (осы жағдайда патша немесе оның өкілі). Әскери тарихшы Аллен Браунның айтуынша, "Ұлы мұнара [Ақ мұнара] өз күшімен, сұлулығымен және билеушінің жайлылығымен ең тамаша қорған болды". Христиан әлеміндегі ең ірі мұнаралардың бірі ретінде, Ақ мұнара, оның бұрыштарындағы шығыңқы мұнараларын есептемегенде, негізінде өлшенеді және оңтүстік қоршауларында биік. Құрылыс бастапқыда үш қабаттан тұрған: жертөле, кіреберіс деңгейі және жоғарғы қабат. Норман қамалдарындағыдай, кіреберіс жер үстінде орналасқан, осы жағдайда оңтүстік жағында, және шабуыл болған жағдайда алынып тасталатын ағаш баспалдақ арқылы қол жеткізіледі. Генрих II (1154–1189) тұсында мұнараның оңтүстік жағына кіреберісті қосымша қорғау үшін алдындағы ғимарат салынған, бірақ ол бүгінгі күнге жетпеген. Әр қабат үш бөлмеге бөлінген: ең үлкені батыста, кішкентайы солтүстік-шығыста, ал кіреберіс және оңтүстік-шығыстың жоғарғы қабаттарын ғибадатхана алып жатқан. Ғимараттың батыс бұрыштарында шаршы мұнаралар орналасқан, ал солтүстік-шығыстағы дөңгелек мұнарада спиральді баспалдақ бар. Оңтүстік-шығыс бұрышында ғибадатхананың апсидісі орналасқан жартылай дөңгелек кеңістік салынған. Ғимарат жайлы тұрғын үй де, бекініс те болуы тиіс болғандықтан, қабырғаларына дәретханалар орнатылған, ал төрт ошақ жылуды қамтамасыз еткен. Мұнараның көптеген терезелері 18 ғасырда кеңейтілген, сондықтан галерея деңгейіндегі оңтүстік қабырғада тек екі түпнұсқа, бірақ қалпына келтірілген терезе сақталған. Мұнара төбешіктің беткейіне орналастырылған, сондықтан жертөленің солтүстік жағы ішінара жер астында қалған. Көптеген мұнаралардағыдай, ең төменгі қабат сақтауға арналған жер асты бөлмесі болған. Бөлмелердің бірінде құдық бар. Мұнара салынғаннан бері жоспарлама өзгермегенімен, жертөленің ішкі жағы негізінен 18 ғасырға дейін сақталған, онда еден төмендетіліп, бұрынғы ағаш күмбездер кірпішпен ауыстырылған. Сент-Джонс ғибадатханасы Ақ мұнараның бастапқы жобасына кірмеген, өйткені апсиділік кеңістік жертөле қабырғалары салынғаннан кейін қосылған.

Ішкі бөлім

Ең ішкі аула Ақ мұнараның оңтүстігіне қарай созылып, бір кезде Темза өзенінің жағасына дейін жеткен. 11 ғасырғы Хен Домен сияқты басқа қамалдарда болғандай, ең ішкі аула мұнара салынған кезде ағаш құрылыстармен толы болған болуы мүмкін. Патшалық жатақтардың Ақ мұнарадан ең ішкі аулаға қашан көшірілгені нақты белгісіз, бірақ бұл 1170 жылдарға дейін болған. Уэйкфилд және Ланторн мұнараларының құрылысы – өзен бойындағы ең ішкі аула қабырғасының бұрыштарында орналасқан – шамамен 1220 жылы басталды. Ол Генрих III Винчестер қамалында салғанмен ұқсас, бірақ сәл кішкентай болды. Уэйкфилд мұнарасының жанында корольдің пәтерлеріне жеке кіруге арналған қақпа болды. Ең ішкі аула бастапқыда қорғаныш ормен қоршалған, ол 1220 жылдарға дейін толып қалған. Осы шамада аула ішінде ас үй салынды. 1666-1676 жылдары ең ішкі аула өзгертіліп, сарай ғимараттары бұзылды. Ақ мұнара төңірегіндегі аумақ тазаланып, оған жақындағандар ашық жерден өтуге мәжбүр болды. Ұлттық қазына сақталатын үй бұзылып, тәж киімдері Мартин мұнарасына көшірілді.

Ішкі палата

Ішкі аула Ричард Арыстанжүректің тұсында салынды, сол кезде ішкі ауланың батысында ор қазылып, қамалдың ауданы екі есеге артты. Генрих III ауланың шығыс және солтүстік қабырғаларын тұрғызды, ал ауланың көлемі бүгінге дейін сақталған. Уэйкфилд және Ланторн мұнаралары арасындағы ең ішкі ауланың қабырғасы, ішкі ауланың қорғау қабырғасы ретінде де қызмет етеді. Ішкі аулаға кіретін басты қақпа, қақпа арқылы болуы керек, бұл қазіргі Бошамп мұнарасы орналасқан батыс қабырғасында болған. Ішкі ауланың батыс қорғау қабырғасын Эдуард I қайта тұрғызды. 13 ғасырлық Бошамп мұнарасы, 5 ғасырда римдіктер кеткеннен кейін, Ұлыбританияда кірпішті құрылыс материалы ретінде алғаш рет кеңінен қолданылған. Бошамп мұнарасы – қорғау қабырғасындағы 13 мұнараның бірі. Оңтүстік-батыс бұрышынан бастап, сағат тілі бойынша: Белл, Бошамп, Деверё, Флинт, Боуер, Кирпіш, Мартин, Констебл, Брод Аэрроу, Солт, Ланторн, Уэйкфилд және Қанды мұнара. Генрихтің кеңейтуінің нәтижесінде, бұрын мұнарадан тыс тұрған Норман шіркеуі – Санкт-Петер-ад-Винкула – қамалға қосылды. Генрих шіркеуді әйнектелген терезелермен және өзі мен патшайымы үшін орындықтармен безендірді, сондай-ақ Генрих VIII 1519 жылы да безендірді; қазіргі ғимарат осы кезеңнен басталады, бірақ шіркеу 19 ғасырда жаңартылды. Уэйкфилд мұнарасының батысында Қанды мұнара, ішкі ауланың қорғау қабырғасымен бірге салынды және су қақпасы ретінде Темза өзенінен қамалға кіруге мүмкіндік берді. Бұл қарапайым құрылыс, қақпа мен қоршаумен қорғалған. Қанды мұнара 16 ғасырда өзінің атын алды, өйткені осы мұнарада ханзадалар өлтірілген деп есептелді. 1339 және 1341 жылдар аралығында Бел және Солт мұнаралары арасындағы қорғау қабырғасына қақпа салынды. Тюдор дәуірінде, солтүстік ішкі ауланың ішкі жағында, оқ-дәрілерді сақтау үшін ғимараттар кешені салынды. Қамал ғимараттары Стюарт дәуірінде, көбінесе Қару-жарақ кеңсесінің басшылығымен қайта жаңартылды. 1663 жылы ішкі аулада жаңа қойма (қазіргі Жаңа қару-жарақ) салуға 4000 фунттан астам жұмсалды. Ақ мұнараның солтүстігіндегі Ұлы қойманың құрылысы 1688 жылы, Тюдор дәуіріндегі бұрынғы үйінділердің орнында басталды. Ол 1841 жылы өрттен қирады. Уотерлоо блогы, қамалдық готика стиліндегі, үйінді Тюдор ерекшеліктері бар бұрынғы казарма, осы жерде салынды және бүгінге дейін сақталған, ал төменгі қабатта Тақ зергерлік бұйымдары орналасқан.

Сыртқы бөлім

Үшінші палата Эдуард I мұнараны кеңейту кезінде салынды, себебі тар қоршау қаланы толығымен қоршады. Сонымен бірге, солтүстік-батыс бұрышында Легг тауы деп аталатын бастион салынды. Солтүстік-шығыс бұрышындағы Брасс-Маунт бастионы кейінірек салынған. Шығыс қабырғасындағы үш тікбұрышты мұнара 1843 жылы бұзылды. Бастиондар Тюдор дәуіріне жатқызылғанымен, мұны растайтын дәлел жоқ; археологиялық зерттеулер Легг тауы Эдуард I билік кезінде салынғанын көрсетеді. Легг тауының оңтүстік жағындағы жабық қоршаулар (кренеллация деп те аталады) Лондон мұнарасындағы ортағасырлық қоршаулардың жалғыз сақталған бөлігі (қалғаны Виктория дәуірінде ауыстырылған). Мұнараның жаңа шекарасынан тысқары жаңа ор қазылды; бастапқыда ортасы бүгінгіден терең болды. Ол 1330 жылдардан бері жануарлармен байланысты болғандықтан Арыстан мұнарасы деп аталды, себебі ол патшалық мал қорының бөлігі болды. Арыстан мұнарасының өзі сақталмаған. Эдуард сондай-ақ Корольдік монетахананы мұнараға көшірді; оның ертедегі орны белгісіз, бірақ ол сыртқы палатада немесе Арыстан мұнарасында болған болуы мүмкін. 1560 жылы монетахана сыртқы палатада, Тұз мұнарасының жанындағы ғимаратта орналасқан. 1348 және 1355 жылдар аралығында патшаның жеке пайдалануы үшін Сент-Томас мұнарасының шығысына екінші су қақпасы – Cradle Tower қосылды. Ол Кентербериге жеткенде ғана Англияның ең ірі қаласына бет бұрды. Лондонға кіретін бекітілген көпірді саксондық әскерлер ұстап тұрғандықтан, ол саяхатын жалғастырмас бұрын Саутваркты қиратты. Нормандардың жол бойындағы бірнеше жеңісі қаланың жабдықтау желілерін үзіп, 1066 жылдың желтоқсанында қаланы оқшаулап, қорқытып, басшылары күреспей Лондонды тапсырды. 1066 және 1087 жылдар аралығында Вильгельм 36 қамал салды. Нормандар "феодалдық Еуропа тарихындағы ең кең және шоғырланған қамал салу бағдарламасы" деп сипатталғанды жүзеге асырды. Бұл ғимараттар көп мақсатты болды, бекіністер (душман аумағындағы операциялар базасы ретінде пайдаланылатын), әкімшілік орталықтар және тұрғын үйлер ретінде қызмет етті. Вильгельм жеңісін тойлау үшін және қамал салу үшін қалаға алдын ала отряд жіберді; Вильгельмнің өмірбаянына автор, Вильгельм Пуатье сөздері бойынша, "қалада үлкен және қатыгез халықтың тынысы болмауы үшін кейбір бекіністер аяқталды. Себебі ол [Вильгельм] лондондықтарды үрейлендірудің ең маңызды екенін түсінді". Кейіннен Лондон мұнарасы деп аталған бекініс римдік қала қабырғаларының оңтүстік-шығыс бұрышына салынды, оларды алдын ала дайындалған қорғаныс ретінде пайдаланып, Темза өзені оңтүстіктен қосымша қорғаныс берді. Ертедегі нормандық қамалдардың көпшілігі ағаштан салынған, бірақ 11 ғасырдың соңына қарай бірнешеуі, соның ішінде Лондон мұнарасы, жаңартылды немесе таспен ауыстырылды. Құрылыс жұмысы әдетте 1078 жылы басталды деп есептеледі, бірақ нақты күні белгісіз. Вильгельм Рочестер епископы Гундулфты құрылысқа жауапты етті, бірақ ол Вильгельмнің 1087 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана аяқталмаған болуы мүмкін. Ең кешкісінде, ол 1100 жылға дейін аяқталған болуы керек, сол кезде епископ Ранулф Фламбард сонда тұтқындалды. Фламбардты ағылшындар қатал салықтар үшін жек көретін. Ол мұнарада тұтқындалған алғашқы адам болғанымен, сондай-ақ шарап бөшкесіне жасырылған арқанды пайдаланып, қашып шыққан алғашқы адам болды. Ол сән-салтанатпен және қызметшілермен қамтамасыз етілді, бірақ 1101 жылдың 2 ақпанында ол тұтқынға алушылар үшін банкет ұйымдастырды. Оларды ішімдікпен мас еткеннен кейін, ешкімге көрінбегенде, ол өзін оқшауланған бөлмеден төмен түсіріп, мұнарадан шықты. Бұл қашқан оқиға осы замандағы бір шешенді біржақты сиқыршылықпен айналысқан деп айыптады. Англо-саксондық жылнамасында 1097 жылы король Вильгельм II Лондон мұнарасының айналасына қабырға салуды бұйырғаны жазылған; ол тастан салынған болуы мүмкін және Рим қабырғасы (шығысқа қарай) мен Темза (оңтүстікке қарай) арасындағы қамалдың солтүстік және батыс жақтарында орналасқан ағаш палисаданы алмастырған болуы мүмкін. Нормандардың Лондонды жаулап алуы жаңа билеуші таппен ғана емес, сонымен қатар қаланың құрылымымен де көрінді. Жерлер тәркіленіп, қаржылық себептермен жүздеген еврейлерді әкелген нормандар арасында қайта бөлінді. Еврейлер антисемиттік зорлық-зомбылықпен қатерлі жағдайға тап болғанда мұнараны паналау үшін пайдаланды. Ол сондай-ақ Матильдамен құпия келісімдер өткізуге тырысқанда, Стефан оны тұтқындап, қамалдарына бақылауды беруге мәжбүр етті және оны өзінің ең адал қолдаушыларының бірімен алмастырды. Бұрынғыда бұл лауазым мұрагерлік болған, бастапқыда Джеффри де Мандевильге тиесілі болған, бірақ лауазымның беделі соншалықты жоғары болды, одан кейін ол монархтың тағайындамасында болды. Лауазым әдетте басқа міндеттерге байланысты қамалдың жанында болмауы мүмкін, маңызды адамға берілді. Констебль қамал мен гарнизонын күтіп ұстауға жауапты болғанымен, ол бұл міндетке көмектесу үшін ертедегі кезеңнен бастап орынбасарына ие болды: мұнараның лейтенанты.

Кеңейту

Замок, вероятно, сохранил свою форму, установленную к 1100 году, до правления Ричарда I (1189–1199). Замок был расширен при Уильяме Лонгшампе, лорд-канцлере короля Ричарда и человеке, отвечавшем за Англию во время его крестового похода. В Пайп Роллах зафиксировано 2881 фунт стерлингов 1 шиллинг 10 пенсов, потраченных на Тауэр в Лондоне между 3 декабря 1189 года и 11 ноября 1190 года, из предполагаемых 7000 фунтов стерлингов, потраченных Ричардом на строительство замков в Англии. По словам современника, хрониста Роджера Хоудена, Лонгшамп выкопал ров вокруг замка и безуспешно пытался наполнить его водой из Темзы. Джон сменил Ричарда на троне в 1199 году, но его правление оказалось непопулярным среди многих его баронов, которые в ответ выступили против него. В 1214 году, когда король находился в Виндзорском замке, Роберт Фитцуолтер во главе войска вошел в Лондон и осадил Тауэр. Несмотря на небольшой гарнизон, Тауэр оказал сопротивление, и осада была снята после того, как Джон подписал Великую хартию вольностей. Король не выполнил своих обещаний реформ, что привело к началу Первой баронской войны. Даже после подписания Великой хартии вольностей Фитцуолтер сохранил контроль над Лондоном. Во время войны гарнизон Тауэра объединился с баронами. Джон был свергнут в 1216 году, и бароны предложили английский трон принцу Людовику, старшему сыну французского короля. Однако после смерти Джона в октябре 1216 года многие стали поддерживать притязания его старшего сына Генриха III. Война продолжалась между сторонниками Людовика и Генриха, при этом Фитцуолтер поддерживал Людовика. Фитцуолтер все еще контролировал Лондон и Тауэр, которые держались до тех пор, пока не стало ясно, что сторонники Генриха III одержат верх. Генрих был оторван от своих баронов, и взаимное непонимание привело к недовольству и обиде на его правление. В результате он стремился обеспечить, чтобы Тауэр в Лондоне был внушительным укреплением; в то же время Генрих был эстетом и хотел сделать замок комфортным местом для жизни. С 1216 по 1227 год на Тауэр в Лондоне было потрачено почти 10 000 фунтов стерлингов; за этот период только работы в Виндзорском замке стоили дороже (15 000 фунтов стерлингов). Большая часть работ была сосредоточена на дворцовых зданиях внутренней крепости. Начиная примерно с 1238 года, замок был расширен на восток, север и северо-запад. Работы продолжались во время правления Генриха III и Эдуарда I, время от времени прерываясь из-за гражданских беспорядков. Новые сооружения включали новую оборонительную линию, усеянную башнями, а на западной, северной и восточной сторонах, где стена не защищалась рекой, был выкопан оборонительный ров. Восточное расширение вывело замок за пределы старого римского поселения, обозначенного городской стеной, которая была включена в оборонительные сооружения замка. Расширение вызвало местные перебои, и больнице Святой Екатерины и приору Святой Троицы было выплачено 166 фунтов стерлингов в качестве компенсации. Генрих III часто проводил суд в Тауэре в Лондоне и по крайней мере дважды (1236 и 1261) созывал там парламент, когда чувствовал, что бароны становятся опасно неуправляемыми. В 1258 году недовольные бароны во главе с Симоном де Монфором заставили короля согласиться на реформы, включая созыв регулярных парламентов. Отказ от Тауэра в Лондоне был одним из условий. Генрих III с сожалением потерял власть и запросил у папы разрешение нарушить свою клятву. При поддержке наемников Генрих обосновался в Тауэре в 1261 году. Пока переговоры с баронами продолжались, король укрепился в замке, хотя армия не двинулась, чтобы захватить его. Было заключено перемирие с условием, что король снова передаст контроль над Тауэром. Генрих одержал значительную победу в битве при Ившеме в 1265 году, что позволило ему восстановить контроль над страной и Тауэром в Лондоне. Кардинал Оттобуон прибыл в Англию, чтобы отлучить от церкви все еще бунтующих; этот акт был крайне непопулярен, и ситуация усугубилась, когда кардиналу было предоставлено право опеки над Тауэром. Гилберт де Клэр, 6-й граф Гертфордский, двинулся на Лондон в апреле 1267 года и осадил замок, заявив, что опека над Тауэром «не место, которому можно доверять в руках иностранца, тем более духовенства». Несмотря на большую армию и осадные машины, Гилберту де Клэру не удалось захватить замок. Граф отступил, позволив королю контролировать столицу, и Тауэр пережил мир на протяжении всего правления Генриха. Хотя он редко бывал в Лондоне, Эдуард I предпринял дорогостоящую перестройку Тауэра, стоившую 21 000 фунтов стерлингов между 1275 и 1285 годами, более чем в два раза превышающую расходы на замок за все время правления Генриха III. Эдуард I был опытным строителем замков и использовал свой опыт ведения осад во время крестовых походов, чтобы внести новшества в строительство замков. В Тауэре в Лондоне Эдуард засыпал ров, выкопанный Генрихом III, и построил новую куртину вдоль его линии, создав новое ограждение. Перед новой куртиной был создан новый ров. Западная часть куртины Генриха III была перестроена, при этом башня Бошамп заменила старые ворота замка. Был создан новый вход с замысловатыми оборонительными сооружениями, включая два ворот и барбакан. В стремлении сделать замок самодостаточным Эдуард I также добавил две водяные мельницы. Шестьсот евреев были заключены в Тауэр в Лондоне в 1278 году по обвинению в фальшивомонетничестве. В 1279 году многочисленные монетные дворы страны были объединены в единую систему, в которой контроль был централизован на монетном дворе в Тауэре в Лондоне, а монетные дворы за пределами Лондона были сокращены, и лишь немногие местные и епископские монетные дворы продолжали функционировать.

Орта ғасырдың кейінгі кезеңдері

Эдуард II (1307–1327) тұсында Лондон мұнарасындағы іс-әрекет салыстырмалы түрде азая түсті. Дегенмен, осы кезеңде жеке гардероб құрылды. Бұл мекеме Тауэрде орналасып, мемлекеттік қару-жарақтарды ұйымдастыруға жауапты болды. 1321 жылы Маргарет де Клэр, Бадлсмир баронессасы, Лидс қамалына патшайым Изабелланы кіргізуден бас тартып, оның садақшыларына Изабеллаға шабуыл жасауға бұйрық берді, нәтижесінде патшалық сүйеушілердің алты адамы қаза тапты. Мұнара елдегі ең маңызды патша түрмесі саналды. Алайда, ол аса қауіпсіз болған жоқ, және тарихы бойы адамдар күзетшілерге пара беріп, қашуға тырысты. 1323 жылы Роджер Мортимер, Мортимер бароны, Тауэрдің лейтенантының көмегімен мұнарадан қашып құтылды. Лейтенант Мортимердің адамдарын ішке кіргізіп, олар оның камерасының қабырғасын бұзып, Мортимер қайыққа қашып кетті. Ол Францияға қашып, Эдуардтың патшайымымен кездесті. Олар патшаны құлату үшін келісіп, жоспар құрды. 1326 жылы Англияға келген Мортимердің алғашқы әрекеттерінің бірі – мұнараны басып алып, ондағы тұтқындарды босату болды. Төрт жыл бойы ол билік жүргізді, ал Эдуард III өте жас болғандықтан өзі билікке келе алмады. 1330 жылы Эдуард және оның жақтастары Мортимерді тұтқынға алып, Тауэрге тастады. Эдуард III (1312–1377) тұсында Англия, оның әкесінің билігі шотландтар мен француздарға қарсы соғысқа түсіргеннен кейін, соғыста жаңа табыстарға қол жеткізді. Эдуардтың жемісті шайқастарының қатарында Креси және Пуатье шайқастары бар, онда Франция королі Иоанн II тұтқынға алынды, сондай-ақ Шотландия королі Давид II Невиллдің айқыштарында тұтқынға алынды. Осы кезеңде Лондон мұнарасында көптеген ақсүйек соғыс тұтқындары ұсталды. Эдуард II Лондон мұнарасының күйреуіне жол берді. Жүз жылдық соғыс кезінде Франция корольінің жүйесі Шарль, Орлеан герцогы, мұнарада тұтқындалды. Бұл 15 ғасырдың соңындағы сурет Лондон мұнарасының схемалық емес алғашқы суреті болып табылады. Онда Ақ мұнара, су қақпасы және фондық Ескі Лондон көпірі көрсетілген. Алты жылдан кейін тағы да азаматтық наразылықтар болды, және Ричард Рождествоны әдеттегідей Виндзорда емес, Тауэрдің қауіпсіздігінде өткізді. Генри Болингброк 1399 жылы жер аударылудан оралғанда, Ричард Ақ мұнарада тұтқындалды. Ол тақтан бас тартып, орнына Генрих IV патша болған Болингброк отырды. XV ғасырдың соңғы жартысының көп бөлігін таққа талапкер Ланкастер және Йорк үйлері арасындағы Розалар соғысы шарлады. 1460 жылы қамал тағы да қоршауға алынды, бұл жолы йоркшіл күштермен. Тауэр артиллериялық оқтан зардап шекті, бірақ Генрих VI Нортгемптон шайқасында тұтқындалғанда ғана берілді. Ричард Невиллдің көмегімен, 16-шы Уорвик графы ("Король жасаушы" лақабымен белгілі) Генрих 1470 жылы қысқа мерзімге таққа қайта оралды. Алайда, Эдуард IV көп ұзамай билікті қайта иеленді, ал Генрих VI Лондон мұнарасына қамалды, онда ол, мүмкін, өлтірілді. Эдуард V-нің ағасы Глостер герцогы Ричард хан билікке келуге тым жас болғандықтан Лорд-протектор деп жарияланды. Дәстүрлі есептерге сәйкес, 12 жасар Эдуард кіші інісі Ричардпен бірге Лондон мұнарасына қамалған. Глостер герцогы маусым айында Ричард III патша болып жарияланды. Принцтер соңғы рет 1483 жылдың маусымында көпшілік алдында көрінді. Ричардқа қарсылық күшейді, осыдан кейін 1485 жылы Босворт даласындағы шайқаста Ланкастер Генри Тюдор оны жеңіп, Генрих VII ретінде таққа отырды.

Фольклорлық шығармалар

Лондон мұнарасы көпшілік мәдениетінде әртүрлі бейнеленген. 16 және 19 ғасырлардағы жазушылардың еңбектерінің арқасында мұнара қатал бекініс, азаптау мен өлім жазасы орындалатын орын ретінде танымал болды. Бұл аңыздың пайда болуы белгісіз, бірақ мұнараның Лондонның римдік қабырғаларының бұрышында салынғандығымен байланысты болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – Герваз Тилберидің жазбаларының бір бөлігін дұрыс түсінбеу, онда Цезарь Франциядағы Однеада мұнара салғанын айтады. Герваз Однеаны Додрес деп жазған, ал бұл француз тіліндегі Лондон – Londres сөзіне ұқсас. Бүгінде бұл оқиға Уильям Шекспирдің "Ричард II” және “Ричард III” пьесаларында сақталған, ал 18 ғасырға дейін кейбір адамдар мұнараны Цезарь салған деп есептеген. Анна Болейн 1536 жылы Генрих VIII-ге қарсы жасаған опасыздық үшін басы кесілді; оның рухы мұнарадағы Санкт-Петр ад Винкула шіркеуінде, ол жерленген жерде қыдырып жүреді деп айтылады, және ол ақ мұнараның төңірегінде басын қолымен алып жүреді деген әңгіме бар. Бұл құбылыс 1934 жылғы "Басын қолының астына тығып алған" комик әнінде бейнеленген. Басқа да көрінген рухтардың ішінде Генрих VI, Леди Джейн Грей, Маргарет Поул және Мұнарадағы принцтер бар. 1816 жылдың қаңтар айында, зергерлік бөлмесінің сыртында күзетшілік етіп тұрған сақшы өзіне қарай аю келе жатқанын көргенін айтты және бірнеше күннен кейін қорқып қайтыс болды.