Кіріспе
Александр Даргомыжскийдің операсы "Русалка" – Александр Даргомыжскийдің 1848 және 1855 жылдары жазған төрт актілі, алты сахналық операсы. Орыс либреттосын композитор Александр Пушкиннің сол аттас аяқталмаған драмалық поэмасынан бейімдеген. Операның тұңғыш көрсетілісі 1856 жылдың 4 мамырында (Ескі стиль) Театр-цирк сахнасында өтті, дирижері – Константин Лядов (Анатолий Лядовтың әкесі), хореографтары – Мариус Петипа және Николай Гольц. Бірақ, көбінесе аристократия тарапынан жағымсыз қабылданып, сәтсіз аяқталды. 1859 жылы опера Мәскеудегі Большой театрында қайта қойылды, алайда 1865 жылы Мариинский театрында сахналанғаннан кейін ғана жақсы қарсы алынды. Дирижерлік – Эдуард Направник жасады; Принц рөлін Федор Петрович Комиссаржевский, Принцесса рөлін Дарья Леонова, Миллер рөлін Осип Петров, ал Наташа рөлін Юлия Платонова орындады. Даргомыжскийдің "Русалка" операсы музыкалық формасы мен стилі жағынан көбінесе дәстүрлі болғанымен, орыс музыкасы тарихындағы ерекше жаңалық – драманың белгілі бір тұстарында "мелодиялық речитативті" қолдануы болып табылады. Бұл типтегі речитатив – драмалық жағдайға қарай үнемі өзгеріп отыратын лирикалық тілдесімдерден тұрады, оркестрде де сәйкес түрде әртүрлі қосымшалармен сүйемелденеді. Даргомыжский осы вокалдық композиция техникасын әндерінде шағын көлемде, ал соңғы операсы "Тас қонақ" операсында кең ауқымда қолданды. 1997 жылы опера Уэксфорд опера фестивалінде Анна Мария Чиури бас рөлде, Алессандро Сафина ханзада рөлінде және Максим Михайлов диірменші рөлінде қойылды. Операны 1986 жылы Леонард және Эмили Р. Лерман ағылшын тіліне аударды. Осы аудармадан алынған үзінділер 1989, 1990, 1992, 1994 және 1996 жылдары Францияда, сондай-ақ 2015 жылы Нью-Йоркте концерттерде орындалды. Толық шығарма алғаш рет 2015 жылдың 22 қарашасында Квинс колледжінде ағылшын тілінде қойылды. Орындаушылар құрамында Хелен Уильямс (Наташа), Грегори Мерсер (Принц), Перри Суссман (Принцесса), Дэвид Анчел (Миллер және күйеу жіберуші), Кэтрин Викхорст (Ольга), Джеки Бейкуэлл (Русалочка) және Леонард Лерманның фортепианода дирижерлік еткен Метрополитен филармониялық хоры болды. Операның балетпен аяқталатын соңғы актісінде ерекшелік – 12 жасар русалка музыка астында өз сөздерін айтады.
Rusalka ( ) is an opera in four acts, six tableaux, by Alexander Dargomyzhsky, composed during 1848 1855. The Russian libretto was adapted by the composer from Aleksandr Pushkin's incomplete dramatic poem of the same name. It premiered on 4 May 1856 (Old Style) at the Theatre circus, conducted by Konstantin Lyadov (father of Anatoly Lyadov), choreographed by Marius Petipa and Nikolay Goltz, but was badly received predominantly by the aristocracy. In 1859, the opera was again presented at the Bolshoi Theatre in Moscow, but it was not until 1865, when it was staged at the Mariinsky Theatre, that it was finally well received. The conductor was Eduard Nápravník; the Prince was sung by Fyodor Petrovich Komissarzhevsky, the Princess by Darya Leonova, Miller by Osip Petrov, and Natasha by Yulya Platonova. Although much of Dargomyzhsky's Rusalka is fairly conventional in musical form and style, its singular innovation for the history of Russian music in particular is the application of "melodic recitative" at certain points in the drama. This type of recitative consists of lyrical utterances which change continuously according to the dramatic situation, with likewise varied accompaniment in the orchestra. Dargomyzhsky was to apply this technique of vocal composition on a small scale in his songs and on a large scale in his final opera, The Stone Guest. It was mounted at the Wexford Opera Festival in 1997 with Anna Maria Chiuri in the title role, and Alessandro Safina as the prince and Maxim Mikhailov as the miller. The opera was translated into English by Leonard & Emily R. Lehrman in 1986. Excerpts from that translation were performed in concerts in France in 1989, 1990, 1992, 1994, and 1996, and in New York in 2015. The entire work was performed in English for the first time at Queens College, Nov. 22, 2015. The cast included Helene Williams (Natasha), Gregory Mercer (the Prince), Perri Sussman (the Princess), David Anchel (the Miller & the Matchmaker), Kathryn Wieckhorst (Olga), Jackie Bakewell (Rusalochka), and The Metropolitan Philharmonic Chorus, conducted from the piano by Leonard Lehrman. The last act of the opera, which features a ballet, is somewhat unusual in that a 12 year old rusalka speaks her lines over the music.
1-ші акті
Днепр өзенінің жағасы. Ескі емен ағашының жанындағы диірмен. Диірменшінің қызы Наташа, ғашық болған ханзадасын күтеді; ол әкесінің мұндай одаққа қатысты ескертулерін елемейді. Ханзада оны қарсы алады, бірақ бай ханшайымға үйленетінін айта алмай, оларға сыйлықтар сыйлайды. Диірменшіге шаруалар ән шырқап, билеп жатқанда, ханзада мен Наташа диірменге кіреді, онда ол шындықты біледі, бірақ кейін оған бала күтетінін жариялайды. Диірменші қызын жұбатамын деп тырысады, бірақ Наташа өзенге секіріп өліп қалады.
2-ші акті
Бай сарай. Патшалық той. Принц пен принцессаның некесі тойланып жатыр. Бірақ қуаныштын арасында алыстан Наташаның дауысы естіледі. Принц өзінің адъютантына не болып жатқанын білуді бұйырады, бұл ханшайымның күдігін тудырады. Кеш қайта басталғанда, зар естіледі.
3-ші акт
1-сурет: Мұнарадағы бөлме. Қонақ бөлмесі. Тойдан кейін ханзада ханшайымды тастап кетеді, ол Ольгаға уайымдарын айтады. Бір аңшы ханзаданың Днепр жағасында қаңғып жүргенін тауып, оны үйге қайтаруға жіберіледі. 2-сурет: Днепр өзенінің жағалауы. Бұзылған диірмен. Кеш. Русалкалар өзенде ән шырқайды. Ханзада суға қарайды, Наташаға деген махаббатын еске түсіреді. Диірменші, күйреуге шалдыққан, әжесі – русалка оны күтіп бағып жатқанын айтады. Ханзада өзін ақылдан безгендей сезінеді, ал диірменшінің қасына шақыруын қабылдамаған соң, қашып кетеді.
4-ші акт
1-сурет: Днепрдің түбі. Русалкалардың су асты сарайы. Русалкалар өзенде билейді, Наташа енді олардың патшайымы. Оның қызы диқаншы туралы жаңалық әкеледі. Бірақ Наташа жаңа үмітпен қызынан бір кешке ханзаданы әкелуін сұрайды. 2-сурет: Днепр өзенінің жағасы. Бұзылған диірмен. Ханшайым мен Ольга ханзаданы іздеп өзен жағасына келді және оның жас русалкамен кездескенін көреді. Олар оны тоқтатуға тырысса да, Наташаның дауысы ханзаданы шақырып алады. Кенеттен диқаншы орманнан шығып, ханзаданы терең өзенге итеріп жібереді, русалкалар күліп, оның денесін патшайымына ұсынады.