Кіріспе

Дональд Лерой Долл (29 тамыз 1926 – 22 қыркүйек 2010), сондай-ақ Дон Бернсайд деп белгілі, американдық футболшы және жаттықтырушы. Долл Оңтүстік Калифорния университетінде (1944, 1946–1948 жж.) және Ұлттық футбол лигасы (NFL) құрамында «Детройт Лайонс» (1949–1953 жж.), «Вашингтон Редскинс» (1954) және «Лос-Анджелес Рамс» (1955) командаларында кәсіби футбол ойнады. Ол алғашқы төрт Про Боулдың барлығына қатысты және 1952 жылғы Про Боулдың ең құнды ойыншысы атанды. Ол 1952 жылы NFL чемпионатын жеңіп алған «Детройт Лайонс» командасының қауіпсіз ойыншысы болды. 1949 жылы бір ойында төрт допты ұстап алып, NFL рекордын теңестірді және NFL тарихында үш маусымның әрқайсысында 10 немесе одан көп допты ұстаған жалғыз ойыншы (1949, 1950 және 1953 жж.). 1954 жылғы маусым соңында зейнеткерлікке шыққанда, ол 41 допты ұстап алып, NFL-дің барлық уақыттағы рекордсмені болды. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Долл 34 жыл бойы футбол жаттықтырушысы болып жұмыс істеді, 1956 жылы Батыс Контра Костаның кіші колледжінде бас жаттықтырушы, ал «Вашингтон университетінде» (1955), USC (1957–1958 жж.), «Нотр-Дам» (1959–1962 жж.), «Детройт Лайонс» (1963–1964 жж.), «Лос-Анджелес Рамс» (1965), «Вашингтон Редскинс» (1966–1970 жж.), «Грин-Бэй Пэкерс» (1971–1973 жж.), «Балтимор Колтс» (1974), «Майами Дельфинс» (1975–1976 жж.), «Сан-Франциско 49ers» (1977) және «Детройт Лайонс» (1978–1988 жж.) командаларында көмекші жаттықтырушы болды. NFL карьерасы барысында ол ойынның аңызға айналған жаттықтырушыларымен, Керли Ламбомен ойыншы ретінде және Винс Ломбарди мен Дон Шуламен көмекші жаттықтырушы ретінде жұмыс істеді.

Алғашқы жылдар

Долл Калифорния штатының Сакраменто қаласындағы Грант Юнион орта мектебінде оқыды, онда ол лиганың үздік квотербегі болды. 1943 жылы Долл Cal Hi Sports штаты бойынша жылдың футболшысы деп танылды. Ол Сакраменто аймағынан бұл құрметке ие болған төрт ойыншының бірі.

USC және әскери қызмет

Долл 1944-1948 жылдары USC Трояндары үшін жартылай қорғаушы (шабуылда да, қорғаныста да) өнер көрсетті, бірақ ол 1945 жылы әскери қызметте болғандықтан ойнамады. Ол 1944, 1947 және 1948 жылдары үш рет USC командасын жүгіруде жетекшілік етті. Сондай-ақ, 1948 жылы команданы допты қабылдауда және ұпай жинауда алға шығарды. Ол 1944 жылғы маусымда туған атымен, Дон Бернсайд есімiмен ойнады. 1944 жылғы UCLA-ға қарсы ойынның басында Долл дереу көзге түсті. Ол 1944 жылғы қалыпты жағдай бойынша шабуылда да, қорғаныста да жартылай қорғаушы ретінде ойнады, Боб Уотерфилдтен допты ұстап алып, оны UCLA-ның 22 ярдтық сызығына 16 ярдқа қайтарды. Келесі ойында троялықтар тағы да Доллға допты берді, ол 2 ярдтық сызыққа 20 ярдқа жүгірді. Екі ойыннан кейін Долл 1 ярдтан жүгіріп, USC-ге бірінші жартылайда 13:0 есебімен үстемдік берді. Маусымның ашылу ойынынан кейін USC жаттықтырушысы Джефф Крэват Доллдың маусымның екінші ойынында квотербекке ауысатынын хабарлады. Экспериментке қарамастан, Долл 1944 жылғы маусымда негізінен жартылай қорғаушы ретінде ойнады. Регулярлық маусымның соңғы ойынына дейін (UCLA-ға қарсы қайта матчта) Лос-Анджелес Таймс газетінің журналисі Аль Вольф оны "С.С.-ның 18 жасар дарынды жаңашылы" деп сипаттады. 1944 жылғы USC командасы маусымды 8-0-2 есебімен жеңіліссіз аяқтады және 1945 жылғы Роуз-Боулда Теннессиді 25:0 есебімен жеңді. Долл Роуз-Боулда 43 минут ойнады және ойынның үздік жүгірушісі атанды. Лос-Анджелес Таймс газетінің спорт жазушысы Брейвен Дайер Роуз-Боулда Доллдың "дегенге жете жүк көтеріп, шамадан тыс еңбек еткенін" жазды.

АҚШ теңіз жаяу әскерлері

Rose Bowl ойынында ойнағаннан кейін Долл АҚШ Теңіз жауынгерлері корпусына қабылданды. Ол "Миссури" линкор кемесінде қызмет етті және 1945 жылдың 2 қыркүйегінде кеменің палубасында Жапонияның капитуляциялау рәсіміне куә болды. Долл әскерден босатылғаннан кейін "Бёрнсайд" фамилиясын "Долл" фамилиясына өзгертті. Бірақ Долл өзінің жаңа атымен "спорт журналистерінің тойғанасы болғанын" еске алды: "Мен ойын алаңында жылдам қозғалсам, мен "Биелейтін қуыршақ" атандым. Егер мен бір ойынды тым ұзақ ойнасам, мен "механикалық қуыршақ" болдым". Маусымның соңғы ойынында, Жаңа Орлеандағы Туланға қарсы 20:14 есебімен жеңіске жеткен кезде Долл маңызды перехват жасады және 34 ярдқа қайтарды.

1947 жылғы маусым

1947 жылы Долл бастапқы жартылай қорғаушы рөліне қоса, соқпақ беру (punting) және соқпақ пен тепкіні қайтару (punt and kickoff return) міндеттерін де қосты. 1947 жылдың қазанында ол Тынық мұхиты жағалауы конференциясында бір соқпаққа орташа есеппен 45 ярдтан жоғары көрсетіп, көш бастады; сондай-ақ, соқпақтарды қайтаруда орташа есеппен 20 ярдтан жоғары көрсетіп, конференцияда бірінші орын алды. 1947 жылғы маусымның жарқын сәттерінің бірі – Огайо штатының Колумбус қаласындағы жоғары бағаланған Огайо штаты командасымен 32:0 есебімен жеңіске жеткені. Долл «Бакиз» командасына қарсы ойынды сол қанатымен 42 ярдтық тачдаунмен бастады. Доллдың маусымдағы ең ұзақ нәтижесі – «Кал» командасымен 21:0 есебімен жеңіске жеткен кезде 95 ярдтық қайтару болды. 1947 жылғы маусым соңында Долл United Press All Coast Conference командасының бірінші құрамына ілікті. 1947 жылғы «Троян» командасы Тынық мұхиты жағалауы конференциясында жеңіске жетіп, 1948 жылғы «Роуз-Боул» турнирінде Мичиганның танымал «Жасыл шегінісшілер» (Mad Magicians) командасымен кездесті. USC ойынды 49:0 есебімен ұтылып қалды, бірақ Долл – ойындағы өнері үшін мақтаған USC ойыншыларының бірі болды. Спорт жазушысы Максвелл Стайлз: «Дон Долл екінші қатардағы ойыншылардың арасында күшті болды, бірақ қолдағы жарақат салдарынан алаңнан шығарылды» деп жазды.

1948 жылғы маусым

1948 жылы Долл USC үшін сол жақ жартылай шабуылшы позициясындағы соңғы маусымын өткізді. Ол "Троялықтардың" Райс командасымен 7:0 есебімен жеңіске жеткен кезде 28 ярдтық жүгіріспен жалғыз тачдаунын соқты. Келесі аптада Долл USC үшін тағы да жалғыз тачдаун соқты, бірақ бұл жолы Орегонға 8:7 есебімен ұтылып қалды. Вашингтонға қарсы 32:7 есебімен жеңіске жеткен ойында ол екі тачдаун жасады. 1948 жылғы маусымның соңында Долл Associated Press All Pacific Coast командасының бірінші құрамына жартылай шабуылшы ретінде шақырылды. Сонымен қатар, ол 1948 жылғы Шығыс-Батыс Shrine ойынында Батыс командасының жартылай шабуылшысы және допты тепкілеушісі болып таңдалды.

Кәсіби футболшы

Долл 1948 жылғы NFL драфтының 9-шы раундында (67-шы жалпы таңдау) «Детройт Лайонс» командасына шақырылды және 1949 жылдың ақпанында командамен бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол 1949 жылдан 1952 жылға дейін төрт жыл бойы «Арыстандар» командасының қорғаныс шебінде ойнады. Ол NFL-дегі алғашқы үш маусымында (1949–1951) All Pro ойыншысы деп таңдалды. Сонымен қатар, ол Pro Bowl ойындарына (1950–1953) төрт рет қатысуға шақырылды. Долл әлі күнге дейін жаңадан келген ойыншының ең көп ұстап алған допты қайтару арқылы жүрген қашықтығы бойынша рекордты сақтап тұр және бұл NFL-дегі ең көне рекордтардың бірі. Долл 1949 жылы 536 қақпадан қайтарылған ярдпен NFL-де көшбасшы болды.

1950 жылғы маусым

NFL-дегі екінші маусымында Долл 11 ойында 12 перехват жасады, бұл 1948 жылы Дэн Сандифердің орнатқан 13 перехваттан тұратын рекордтан бір кем. 1950 жылғы маусымның соңында Долл екінші жыл қатарынан бірінші құрама All-Pro ойыншысы ретінде таңдалды және сондай-ақ алғашқы Pro Bowl ойынына қатысуға шақырылды. Долл 1952 жылы «Детройт Лайонз» командасының құрамында NFL чемпионатының жеңімпазы атанды. 1952 жылғы «Лайонз» командасы көбінесе Бобби Лейннің шабуылдық көрсеткіштерімен есте қалғанмен, қорғаныс шебінде Долл мен Лес Бингаман ойнады және лигада ең жақсы қорғаныс пен жүгіруге қарсы қорғаныс көрсетті. 2008 жылы Долл «Лайонз» клубының 75 жылдық тарихындағы үздіктер құрамына енді, осы арқылы ол «клубының ең ұлы ойыншыларының бірі» деп танылды. Долл өзінің ойыншылық карьерасын «Рамс» командасында аяқтады және 1954 жылы бес перехват жасады.

Жаттықтырушылық мансап

Доль 1955 жылы футбол ойнауын тоқтатты және келесі 34 жыл бойы футбол жаттықтырушысы болып жұмыс істеді. 1955 жылы Долл Вашингтон университетінде бас жаттықтырушы Джон Чербергтің көмекшісі болып жұмысқа орналасты. Долл «Хаскилердің» қорғаныс шебіне жауапты болды. Вашингтондағы бір жылдық қызметі ішінде «Хаскилер» елдегі 10-шы үздік қорғанысқа ие болды, ойын барысында қарсыластарға тек 60 ярдтан аспайтын қашықтықта өтуге рұқсат берді. 1956 жылы Долл Вест Контра Коста қауымдық колледжінің бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 1959 жылы USC және Нотр-Дам арасындағы матч алдында Бравен Дайер Лос-Анджелес Таймс газетінде «SC-нің екінші қорғанысын картаға түсірген» адам «қазір жау лагерінде» екені туралы ескертті. 1959 жылы Нотр-Дам университеті USC-ді 16:6 есебімен жеңді. Долл Кухаричтің 1962 жылғы маусымнан кейін аяқталған қызметінің барлық кезеңінде Нотр-Дамның шабуыл шебінің жаттықтырушысы болды. 1963 жылдың қаңтарында Долл «Детройт Лайонс» командасының қорғаныс шебінің жаттықтырушысы болып тағайындалды. Ол кезде 36 жастағы Долл, «Балтимор Колтс» командасының бас жаттықтырушысы болу үшін «Лайонс» командасының жаттықтырушы штабынан кеткен Дон Шуланың орнын басты. 1965 жылдың қаңтарында Долл Лос-Анджелес Рамс командасына бас жаттықтырушы Харланд Сваренің көмекшісі болып жұмысқа қабылданды. Долл 1971 жылдан 1973 жылға дейін «Пэкерс» командасында үш жыл бойы жұмыс істеді. Ол «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәліметінше, «Ұлттық футбол лигасының ең мықты қорғаныстарының бірі» деп аталған «Пэкерс» командасының шабуыл шебін қалыптастыруға көмектесті. 1972 жылы «Пэкерс» командасы NFL-дегі ең жақсы қорғанысқа ие болды. 1973 жылы қорғаныс All Pro бұрышкері Уилли Бучанон маусымның алтыншы ойынында аяғы сынғаннан кейін командадан кетті, бірақ бәрібір NFL-дегі ең үздік бес қорғаныс командасының қатарында болды. 1974 жылдың қаңтарында «Пэкерс» Доллдың «жеке мәселелерге байланысты» отставкаға кеткенін жариялады, бірақ кейін ол Девиннің жеке басымен келіспеушіліктері мен қорғаныс стратегиясы туралы пікірталас салдарынан жұмыстан босатылғаны белгілі болды. Доллдың кеткеніне байланысты Уилли Бучанон: «Мұндай жаңалық естігеніме өте қынжылып отырмын. Ол тек жақсы жаттықтырушы ғана емес, сонымен қатар біз онымен оңай тіл табысып, жақын болатын адам еді. Мұндай адамдарды көп кездеспейсің» деді. Ол Говард Шнелленбергер (үш ойынға бас жаттықтырушы болған) және Джо Томас басшылығымен Балтиморда қызмет етті. 1974 жылғы маусымда «Колтс» 2–12 есебімен аяқтады және ойынға 23,5 ұпай жіберді, бұл NFL-дегі екінші нашар көрсеткіш еді. 1975 жылдың ақпан айында Долл «Колтс» командасындағы лауазымынан бас тарта отырып, Дон Шула басшылығымен «Майами Дельфинс» командасының қанат жақтаушыларының жаттықтырушысы болып жұмысқа орналасты, ол 1963 жылы «Детройт» командасында Шуланың орнын бастырған еді. Долл 1975 және 1976 жылғы NFL маусымдарында «Дельфинс» командасының қанат жақтаушыларының жаттықтырушысы болды. 1975 жылы «Дельфинс» 10–4 есебімен аяқтады және ойынға 15,8 ұпай жіберді, бұл NFL-дегі төртінші үздік көрсеткіш еді. 1976 жылы «Дельфинс» 6–8 есебімен төмендеді, ойынға 18,8 ұпай жіберіп, 28 команданың арасында 15-орынды иеленді. 1977 жылдың қаңтарында «Дельфинс» қорғаныс жаттықтырушыларының штабын қайта құру туралы және Доллдың келісім-шартын жаңартпау туралы хабарлады. 1977 жылдың ақпан айында Долл Сан-Франциско 49ers командасының арнайы тапсырмалар жаттықтырушысы болып жұмысқа қабылданды. 1978 жылдың ақпан айында Долл «Детройт Лайонс» командасына арнайы командалар жаттықтырушысы және бейнематериалдар үйлестірушісі болып қайта оралды. «Арыстандар» командасының көмекші жаттықтырушысы ретінде екінші рет қызмет еткен Долл 1978 жылдан 1988 жылға дейін 11 жыл бойы жұмыс істеді. 1988 жылы бір қалада 10 жылдан кейін Долл: «Біраз уақытқа бір жерде тұрудың өзі де жақсы» деп атап өтті.

Кейінгі жылдары, отбасы және өлім

Долл 1950-жылдардың басында Калифорния университетінің (UCLA) түлегі Диана Дэвиске үйленді. Олардың некесінен кейін ол Диана Дэвис Долл атанды, ал Долл 1954 жылы журналистке оны "Үш Д Динамосы" деп әзілдеді.