Кіріспе

Финляндиялық шина компаниясы Suomen Gummitehdas Oy 1898 жылы құрылды және 1925 жылы велосипед, ал 1932 жылы автомобиль шиналарын шығара бастады. Hakkapeliitta шина атауы 1936 жылы енгізілді, Hakkapeliitta – (фин) тарихи термин, ол отыз жылдық соғыс (1618–48) кезінде Швеция королі Густав Адольфтің қызметіндегі фин жеңіл атқышын білдіреді. 1967 жылы Suomen Kumitehdas Oy (алғашқыда Suomen Gummitehdas Oy, ағылшын тілінде Фин резеңке зауыты деп аталды) Kaapelitehdas (Кабель компаниясы) және орман және энергетика өнеркәсібі компаниясы Nokia Aktiebolag компанияларымен бірігіп, Nokia корпорациясын құрды. 2003 жылы Nokian Tyres компаниясы Nokian Tyres-тегі меншік үлесінен бас тарды, 2 миллион акциясын жапондық шина өндіруші Bridgestone-ның еншілес компаниясы Bridgestone Europe NV/SA-ға 73,2 миллион АҚШ долларына сатты. Бұл Bridgestone компаниясын 18,9% үлесімен ең ірі акционерге айналдырды, кейін ол үлес 16,8%-ға дейін төмендеді. Бұл компания велосипедтерге арналған вольфрам карбидімен қапталған қар шиналарын шығаратын сирек компаниялардың бірі болды. Suomen Rengastehdas компаниясы 2019 жылдың 20 мамырында банкротқа ұшырағанға дейін велосипед шиналарын өндіруді жалғастырды. 2019 жылдың қыркүйегінде LieksaTyres Oy Suomen Rengastehdas компаниясының банкроттық мүлкін, оның ішінде модельдік құқықтарды, зияткерлік құқықтарды және өндіріс желілерін сатып алып, велосипедтік жазғы шиналарды қоса алғанда, перспективалы өнімдерді өндіруді жалғастырды. Nokian Tyres компаниясы Ordabasy Corporation JSC, қазақстандық көп салалы компаниямен бірлескен кәсіпорын – Ordabasy – Nokian Tyres JSC құрып, Қазақстанда жолаушылар автомобильдерінің шиналарын шығаруға арналған жаңа зауыт салуды жоспарлады. Жоба 2007 жылы басталған, бірақ 2009 жылдың басында өндіріс жобасы тоқтатылды. Nokian Tyres шина өндірісіндегі техникалық сараптаманы ұсынуы тиіс болды, ал өнімдер Қазақстан, Орталық Азия, Ресей және Шығыс Еуропа елдерінде сатылуы керек еді. 2009 жылы Nokian Hakkapeliitta шиналарының модельдік қатары Финляндияның Патенттік және тіркеу ұлттық кеңесінен «Танымал тауар таңбаларының тізімі» мәртебесін алды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Nokian Tyres компаниясына ауыр соққы берді, себебі компания өзінің автомобиль шиналарының 80 пайызын Ресейде өндірді. Nokian бастапқыда Ресейдегі қызметін жалғастырды, зауыттарын бақылауда ұстап, оларды әскери мақсаттарда пайдаланбауға ниеттенгенін мәлімдеді. Сондай-ақ, компания Финляндия мен АҚШ-тағы өндірісті арттыруды жоспарлады. Жаз бойы Nokian Ресейден шығу процесін бастады. 2008 жылдан бастап Nokian әлемдегі ең табысты шина өндірушісі болып табылады, сатудан 18% пайда (салық және пайыз ескерілмейді), бұл Bridgestone компаниясының 14%-ымен, Michelin компаниясының 8%-ымен және Continental компаниясының 9,6%-ымен салыстырылады. Компанияның кірісі 2003–2007 жылдар аралығында жыл сайын 18% өсті. Nokian Tyres акциялары Берлин қор биржасында сауда-саттыққа шығарылған. Ким Гран 2000 жылдың 1 қыркүйегінен бастап президент және бас атқарушы директор болып жұмыс істеп келеді, бұрын бес жыл вице-президент қызметін атқарған.

Жолаушылар автомобильдерінің дөңгелектері

Nokian Tyres жолаушылар автомобильдері, кроссоверлер және фургондар үшін шиналар шығарады. Nokian брендті шиналар 60-тан астам елде сатылады. Nokian Tyres компаниясы 1934 жылы алғашқы қысқы шиналарды жасап шығарды және басқа өндірушілерге қарағанда қысқы шиналар бойынша көбірек патенттерге ие. Nokian Tyres қысқы шиналарымен танымал, оларды жыл бойы қолдануға арналған шиналармен шатастыруға болмайды. Nokian қысқы шиналары сыншылардың сүйіктісі деп аталып, бірнеше басылымдардағы қысқы сынақтардың нәтижелері жақсы бағаланды. Nokian сондай-ақ, төменгі қарсылық көрсетілімі бар және жанармай үнемдеуге мүмкіндік беретін қысқы шина модельдерін жасады. Nokian Tyres – өндіріс процесінен жоғары ароматикалық майларды алып тастаған әлемдегі алғашқы шина өндіруші. Бұл майлар протектор өндірісінде пластификатор ретінде және резеңке қоспасын жасауды жеңілдету үшін қолданылды, олар канцерогенді полициклдік ароматикалық көмірсутектерді (ПАҚ) қамтиды және олардың орнына төмен ароматикалық майлар қолданылады. 2006 жылы Nokian Tyres компаниясы Еуропалық бизнес сыйлығының финляндиялық іріктеу кезеңінде мақтауға ие болды. Nokian шиналарына деген сұраныс маусымдық сипатқа ие, себебі компанияның сату көлемінің басым бөлігі қысқы шиналарға тиесілі, бірақ жаздық және кез келген ауа райына арналған шиналарды әзірлеу арқылы маусымдық құбылуларды азайтуға қол жеткізді. Компания мәлімдегендей, оның жолаушылар автомобильдері мен фургондарға арналған шина сатудың 80%-дан астамы қысқы шиналар құрайды. Қысқы шиналардың сатылымы маусымдық ерекшеліктерге ие, яғни бөлшек саудадағы сатудың 30%-ы алғашқы қар жауғаннан кейінгі он күн ішінде жүзеге асырылады, бұл өндіріс және жеткізілімде қиындықтар тудырады. Nokian Tyres автомобиль өндірушілеріне сатпайды, керісінше, тұтынушыларға арналған шиналарды ауыстыру және премиум қар шиналары нарығына баса назар аударады. Nokian Tyres финляндиялық жолаушылар автомобильдері шина нарығында ең үлкен үлеске ие. 2008 жылы Финляндия, Швеция және Норвегия нарықтары Nokian Tyres компаниясының корпоративтік таза сатудан түскен кірісінің 40%-дан астамын құрады. Nokian Tyres компаниясының ең ірі нарығы – Ресей. Hakkapeliitta бренді бір кезде Ресейдегі жалғыз батыс бренді болды, ол 1964 жылы кеңес кезеңінде нарыққа енді. Ресейдегі шина зауытын ашу арқылы төменгі тарифтерден пайда табуға тырысқан Continental AG сияқты басқа шина компаниясы, Ресейдің Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылуы импорттық тарифтерді төмендетуіне үміттенеді. 2009 жылы Солтүстік Америка нарығы компанияның таза сатудан түскен кірісінің 10%-дан астамын құрады. Nokian Tyres компаниясының Лавернь қаласында (Теннесси штаты, АҚШ) еншілес компаниясы бар. Бұл нарықта Nokian Tyres тек тәуелсіз дилерлерге ғана сатады, олардың кейбіреулері шина өнімдерін өнім желілеріндегі олқылықтарды толтыру үшін, эксклюзивті немесе басым үлес емес, пайдаланады. Бұл дилерлердің кейбіреулері нақты шиналар туралы білуімен қатар, Nokian Tyres компаниясының толық шина ассортименті туралы толыққанды білмейді.

Кәсіптік көліктердегі шиналар

Nokian Tyres Nokian Hakkapeliitta брендімен сатылатын жүк көлігі және автобус дөңгелектерін өндіреді. Рульдік, жетекші және тіркемелік дөңгелектер сатылымға ұсынылады. Nokian Heavy Tyres Ltd орман шаруашылығы, өнеркәсіптік техника және ауыл шаруашылығы үшін арнайы дөңгелектерді шығарады. Оның өнімдері жабдық ретінде де, дөңгелектерді ауыстыру нарығында да сатылады. Nokian Tyres бірнеше өнім желілерін шығарады, оның ішінде Tractor Industrial 2 және Country King. Nokian Tyres орман шаруашылығы дөңгелектерінің әлемдік нарықтағы көшбасшысы болып табылады, бұл Nokian Heavy Tyres еншілес компаниясының маңызды өнімі. Nokian орман дөңгелектері Skidder және Cut To Length модельдік қатарын қамтиды. Skidder дөңгелектерінің тіреу бұрышы 25 градус, ал Cut To Length дөңгелектерінің тіреу бұрышы 35 градус. Тіреу бұрышы – дөңгелек протектор биіктігінің өлшемі. Кіші тіреу бұрыштары артқан лай жиналу есебінен жоғары сүйреумен байланысты.

Шинамен байланысты өнімдер

Nokian Tyres пайдаланылған шиналарды қайта жасауға және жөндеуге қажетті материалдарды да өндіреді. Nokian Noktop және Kraiburg, салалық бәсекелес, Еуропа нарығы үшін шиналарды қайта өңдеу материалдарының басым бөлігін шығарады. RoadSnoop Pressure Watch – жарыс машиналарын шиналарының қысымын бақылайтын құрылғы, оны да Nokian Tyres өндіреді.

Велосипед

Nokian велосипедтік шиналар бренді, оның ішінде тікпақталған қысқы MTB және туристік модельдері, кейіннен Suomen Rengastehdas Oy (Finnish Tyre Factory Ltd) компаниясына тиесілі болды және кем дегенде 2007 жылға дейін, Suomi Tyres брендіне өзгерткенге дейін өндірілді. 2019 жылдың 18 қыркүйегінен бастап LieksaTyres Oy (Lieksa Tyres Ltd) Suomi Tyres брендімен велосипедтік шиналарды әзірлеуді және өндіруді жалғастырды, бастапқы құралдар мен өндіріс желілерін пайдаланды. Бірақ энергия бағасының өсуі және материалдардың қымбаттауы салдарынан 2023 жылдың 18 сәуірінде банкротқа өтініш беруге мәжбүр болды. 2023 жылдың қараша айында WRC раллилік автомобильдеріне арналған шиналарды өндіретін DMACK компаниясы Lieksa Tyres Ltd компаниясының банкроттық активтерін сатып алғанын жариялады. Жаңа иесі жаңа өндіріс желілеріне және жаңа өнімдерді әзірлеуге инвестиция салуды жоспарлап отыр. Лиексадағы өндіріс 2024 жылы қайта басталады.

Vianor шина тізбегі

Nokian Tyres компаниясы Vianor Holding Oy-нің 100% иелігінде, ол Vianor желісін – компанияға тиесілі және франчайзингтік дүкендер тізбегін басқарады. Vianor атауы латын тіліндегі «солтүстік жол» немесе «солтүстік бағыт» деген сөздерден шыққан, франшизаларды да қамтиды. Компанияға тиесілі сауда орындары Швейцарияда, Ресейде, Норвегияда, Финляндияда, Швецияда және АҚШ-та орналасқан. АҚШ-тағы он екі сауда орыны Вермонт, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк және Массачусетс штаттарында орналасқан. Тек франчайзингтік дүкендері бар елдерге Украина, Эстония, Латвия, Литва, Қазақстан, Армения, Молдова, Грузия, Беларусь, Польша, Германия, Чехия, Румыния, Словакия және Болгария кіреді. Nokian Tyres 1987 жылдан бері Норвегияда, Larsen & Lund компаниясын сатып алғаннан бастап, ал 1998 жылдан бері Швеция мен Латвияда бөлшек саудамен дөңгелек сатады.

Nokia, Финляндия өндіріс және сынақ қондырғылары

[[File:Black999.jpg|thumb|alt=Nokia Hakkapeliitta доңғалағының терең ойықтары мен көптеген жіктерге (жіңішке арналарға) ие болуы қысқы жол ұстауын жақсартады|left|Nokian Hakkapeliitta R қысқы доңғалағының ойықтарындағы терең өрнек және көптеген жіктер. Ойықтардағы 4, 6, 8 сандары (мм) қалған доңғалақ тегінің тереңдігін көрсетеді. Доңғалақ тегі 8 мм-ден кем болғанда 8 саны оқылмайды. Алғашқы фабрика 1904 жылы, ал қазіргісі 1945 жылы салынған; содан бері ол бірнеше рет кеңейтілген. Зауыт доңғалақтарды жасауға қолданылатын материалдардың қорын бақылау үшін радиожиілікті құрылғыларды пайдаланады, мысалы, 100 метрлік резеңке жолақтар. Резеңке жолақтың жетіспеуі өндірісті тоқтатуы мүмкін, сондықтан материалдарды жеткілікті деңгейде ұстау тиімділікті арттырады. Сауда журналдарында бұл техника туралы ақпарат болғанына қарамастан, Nokian өндіріс әдістерін растаудан бас тартады. Ивало сынақ алаңы – әлемдегі қысқы доңғалақтарды сынауға арналған жалғыз тұрақты нысан.

Vsevolozhsk, Ресей зауыты

Nokian компаниясы күніне шамамен 6000 шина өндіреді және Санкт-Петербург қаласына жақын орналасқан Vsevolozhsk қаласындағы зауытында 510 қызметкер жұмыс істейді. 2011 жылға қарай өндіріс қуатын жылына 10 миллион шинаға дейін арттыру жоспарлануда. Зауыт 2005 жылы салынған. 2006 жылы ол өндірістік алаңын кеңейтіп, шина қоспаларын дайындау бөлімін және 600 000 шина сақтауға арналған қойманы қосты. Жаңа шина қоспаларын дайындау бөлімі зауытқа Финляндияның Нокиа қаласындағы зауыттан импорттаудың орнына, шина қоспаларын өзіндік өндіруге мүмкіндік берді. Vsevolozhsk зауыты Nokian брендінің автокөлік шиналарын шығарады, олардың көп бөлігі 2006 жылы Ресейде және бұрынғы КСРО елдерінде сатылды. Nokian компаниясы Ресейдегі зауытты кеңейту аясында 300 тұрғын үй салып, оларды қызметкерлеріне өндіріс құнымен сатуды жоспарлап отыр. Бұл жоба 2011 жылға дейін аяқталуы тиіс болған. 2014-2017 жылдардағы Ресейдегі қаржы дағдарысы кезінде компания Ресейде өндірілген шинаның 70 пайызын экспортқа жөнелтті, бұл көрсеткіш бұрын шамамен 55 пайызды құраған еді, себебі елде өндіріс шығындары төмендеді. 2017 жылы Ресей экономикасы жаңаруға басталғанда, Nokian өндірісті Ресейдегі тұтынушыларға қайта бағыттап, зауытты жаңартуға 55 миллион евро инвестициялады, соның ішінде жылдық өндіріс қуатын 15,5 миллионнан 17 миллион шинаға дейін арттырды. Индонезия (PT Gajah Tunggal Tbk компаниясы), Қытай Халық Республикасы (Giti Tire), сондай-ақ Испания мен Үндістанда ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік шиналарды келісімшарт бойынша өндіру жүзеге асырылуда. Бұрын АҚШ-тағы келісімшарттық өндірістің бір бөлігі Cooper Tire компаниясының Огайо штатындағы Findlay зауытында жүргізілген. Giti Tire компаниясымен келісімшарт бойынша өндіріс жылына 500 000 Nokian жазғы шинасын өндіруді қамтиды, ал кейіннен көлемі жылына 1,5 миллион шинаға дейін ұлғайтылды. 2005 жылға дейін Nokian өндірістік шиналарды Bridgestone компаниясының Испаниядағы Бильбао зауытына, ал ауыл шаруашылығы шиналарын Үндістанның Bhiwadi қаласындағы Balkrishna Tyres зауытына тапсырыс бойынша өндіруге бағытталды.