Кіріспе
Лас-Вегас қала құрылысы
Aria Campus, бұрынғы атауымен белгілі CityCenter, Невада штатының Парадайз қаласындағы Лас-Вегас жолағындағы көп мақсатты, қалалық кешен. Ол жолақта орналасқан және жалпы сомасы құрайды. Кешенге Aria Resort and Casino, Vdara кондо-отелі, Waldorf Astoria Las Vegas қонақ үйі мен кондоминиумдары, Veer Towers кондоминиумдары және The Shops at Crystals сауда орталығы кіреді. Тағы бір қонақ үй және кондо-жобасы, Harmon, құрылыс кемшіліктеріне байланысты ешқашан ашылмады; бұл орын 63 деп аталатын тағы бір сауда орталығы ретінде қайта құрылды. CityCenter MGM Mirage және Dubai World компанияларымен әзірленді. Жоба MGM президенті және бас қаржы директоры Джим Мурреннің ойынша, Лас-Вегас үшін Гринвич Виллидж немесе Хайт-Эшбери сияқты қалалық ауданды көздеді. MGM 2004 жылдың 9 қарашасында CityCenter туралы хабарлады. Ehrenkrantz Eckstut & Kuhn Architects компаниясы 20 ай бойы MGM-мен бас жоспар бойынша жұмыс істеді. Gensler жинаған көптеген сәулетшілер CityCenter-дің жекелеген бөліктерінде жұмыс істеу үшін жалданып алынды. Жоба экологиялық таза дизайны үшін LEED Gold сертификатын алды. CityCenter құрылысы 2006 жылдың 25 маусымында Perini Building Company бас мердігер ретінде басталды. Бір жылдан кейін Dubai World жобаға серіктес ретінде MGM-ге қосылды. Құрылыс кезінде алты жұмысшы қаза тапты, нәтижесінде 2008 жылдың маусымында басқалары жұмыстан бас тартты. Perini қауіпсіздік талаптарын жақсартуға келіскеннен кейін құрылыс келесі күні қайта басталды. Кейін Dubai World шығындардың артуына байланысты қаржыландыруды тоқтатуы мүмкін екенін мәлімдеді, бірақ MGM-мен келісімге келді. CityCenter 8.5 миллиард долларға аяқталды, бұл АҚШ тарихындағы жеке қаржыландырылған ең қымбат құрылыс жобасы болды. Vdara CityCenter-де ашылған алғашқы нысан, ол 2009 жылдың 2 желтоқсанында таныстырылды. Басқа нысандар сол айда ашылды, ал Veer Towers 2010 жылы аяқталды. Aria CityCenter-дің орталық бөлігі болып саналады және кешендегі жалғыз казиноды қамтиды. 2019 жылға қарай CityCenter Aria Campus деп қайта аталды. MGM өзінің CityCenter мүліктерінің бірнешеуін сатты, соның ішінде 2016 жылы Crystals, 2018 жылы Mandarin Oriental қонақ үйін (қазір Waldorf Astoria) және 2021 жылы бұрынғы Harmon алаңын. Кейін сол жылы MGM Dubai World-тің үлесін сатып алып, Aria мен Vdara-ның толық бақылауын алды, бұл кешендегі соңғы қалған мүліктері. Екеуі де 2021 жылы сатылды, бірақ MGM оларды пайдалануын жалғастыруда.
Тарих
CityCenter идеясын MGM Mirage компаниясының президенті және бас қаржы директоры Джим Муррен ойлап тапты, ал дамуын MGM атқарушы Бобби Болдуин қадағалады. MGM 2000-жылдардың басында бұл жер үшін бірнеше түрлі тақырыптық қонақүйлерді қарастырды, бірақ олардың ешқайсысы үлкен қызығушылық тудырмады. Кейін компания бұл жерге Лас-Вегаста бұрын жасалмаған, бірегей жоба идеясын іздеді. Бұл аймақтағы алғашқы мұндай ауқымды жоба болмақ. Мурреннің айтуынша, "Бұл қалада [осы масштабта] ешкім дамуға кіріспеді. Оны ештеңемен салыстыру қиын. Біз өзенді әлемдік нарыққа айналдыруда бастама көтереміз". MGM 2004 жылдың 9 қарашасында Project CityCenter деп аталған жобаны жариялады. Компания жерді дамыту жоспарларын дайындауға сегіз ай жұмсады. Аралас пайдаланымды жобаға казино курорты, үш бутик-қонақүй, пәтерлер, сауда алаңы және мейрамханалар кіретін болды. MGM осы салалардың әрқайсысы бойынша мамандандырылған әзірлеушілер мен кеңесшілермен жұмыс істейтін болады. Компания сондай-ақ CityCenter қонақүйлеріне менеджерлерді іздеу үшін оннан астам қонақүй операторларымен келісімдер жасады. Boardwalk қонақүй-казиносы, сондай-ақ MGM-нің меншігінде болды, учаскенің сегіз акрын жерін алып тұрды. CityCenter жарияланған кезде, учаскенің көп бөлігі Bellagio қызметкерлерінің тұрағы ретінде пайдаланылды. CityCenter құрылысын бастамас бұрын, Bellagio қызметкерлері үшін Фрэнк Синатра көшесі бойында жаңа тұрақ салынуы керек болды. Boardwalk 2006 жылдың қаңтар айында жабылды және төрт айдан кейін CityCenter үшін орын босату үшін жарылыспен қиратылды. CityCenter құрылысы 2006 жылдың 25 маусымында басталды, болашақ Aria Resort and Casino-ның негізін құрайтын бетон құйылып бітті. Құрылыс алаңы үш блокқа бөлінді, әрқайсысында өз жұмысшылар тобы болды. Құрылыс алаңында қойма болмағандықтан, құрылыс кестесі мен материалдарды жеткізуді мұқият жоспарлау қажет болды. 2007 жылдың тамызында бір жұмысшы машинаны майлап жатқанда, құрылыс лифтісінің тежегіштері құлап, оның үстіне түсіп қайтыс болды. Екі айдан кейін Ария мұнарасында жұмыс істеп жатқан бір жұмысшы шамамен 15 метрден құлап кетті. 2008 жылдың сәуір айында бір жұмысшы 6 метрден құлап кетті. Келесі айда бір жұмысшы жүк көтергіш құрылғы мен кран арасында қысылып, қаза тапты. Жобаға "Қала зираты" деген лақап ат қойылды. Жұмысшылардың басқа да әрекеттері алаңдатуға себеп болды, кейбіреулері жұмысқа ішімдік ішіп келді, бұл Perini компаниясының ережелерін бұзу болды. CityCenter-дегі өлім-жітім жағдайлары, Strip-тегі басқа да құрылыстағы жұмысшыларды 2008 жылдың 3 маусымында түн ортасында жұмыстан тоқтатып, қауіпсіздік жағдайларына наразылық білдіруге және құрылысты тоқтатуға итермеледі. Оңтүстік Невададағы Құрылыс және құрылыс кәсіптік одағы Perini компаниясынан жұмысты қайта бастамас бұрын үш қадам жасауды талап етті: жұмысшыларға қосымша қауіпсіздік оқыту үшін төлеуге келісу, ұлттық кәсіподақ зерттеушілеріне жұмыс орнындағы қауіпсіздік проблемаларының түпкі себептерін тексеруге рұқсат беру және кәсіподақ басшыларына жұмыс орнына толық қол жеткізуге рұқсат беру. Бір күн ішінде келісімге қол жеткізіліп, жұмыс тоқтатылды. Алайда, жұмысты тоқтату 2008 жылдың 9 маусымында Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты қорғау басқармасын жобаның құрылыс қауіпсіздігіне қатысты тергеу жүргізуге мәжбүр етті. 2008 жылдың тамызында жобада 7 700 құрылыс жұмысшысы 24 сағаттық сменалармен жұмыс істеді. Ол кезде CityCenter-де күніне 3,5 миллион доллар жұмсалып, 9 500-ге жуық құрылысшы жұмыс істеді. CityCenter құрылысына 50 миллионнан астам сағат жұмсалды, бұл жұмысшылар саны Гувер бөгетінің құрылысынан көп болды.
Қаржыландыру
CityCenter бастапқыда 3 миллиардтан 4 миллиард долларға дейін шығынға түсуі күтілген. 2007 жылы Dubai World жобаның бірлескен серіктесіне айналды. Құрылыс барысында жобаға соңғы сәтте көптеген өзгерістер енгізіліп, бюджет үнемі көтерілді. 2008 жылға қарай жобаның құны 8 миллиард доллардан асып кетті. Бюджет құбылуын жалғастырып, сол жылдың соңында 9,2 миллиард долларға жетті, кейін 8,5 миллиард долларға төмендеді. 2009 жылдың наурыз айында Dubai World MGM-ді сотқа беріп, CityCenter-дегі дамуды тиімсіз басқарғаны үшін айыптады, бұл шығындардың артуына себеп болды. Сот процесі жобаны қаржылық қиын жағдайға түсірді, себебі сол айда 220 миллион долларлық құрылыс төлемі жасалу керек еді, бірақ Dubai World оны қаржыландырудан бас тартты. MGM Dubai World-тің үлесін төледі, ал екеуі келесі айда CityCenter-дің аяқталуын қамтамасыз ететін келісімге келді. MGM жобаны құтқару үшін көмек сұрап, Невада штатының сенаторы Гарри Ридке жүгінді. Рид өз кезегінде банктердің бас директорларымен байланысып, MGM-ге құрылысты жалғастыру үшін қарыз беруге шақырды.
Ашылу
CityCenter-дің алғашқы нысаны – Vdara кондо-отели, 2009 жылдың 2 желтоқсанында, алдын ала VIP шарадан кейін, көпшілікке есігін ашты. 3 желтоқсанда «Кристаллс» сауда орталығы, ал «Мандарин Ориентал» қонақ үйі бір күннен соң ашылды. Бұл ашылулар CityCenter-дің дебютін белгілейтін үш күндік мерекелік шараның бөлігі болды. Жобаның негізгі тартымдылығы – «Ария» курорты мен казиносы, бұл аумақтағы жалғыз ойын ойнату орны. Ол 2009 жылдың 16 желтоқсанында қолданысқа берілді. 2010 жылдың 15 шілдесінде кондоминиумдық кешен «Veer Towers» ашылды. Болдуин экономикалық төмендеуге қарамастан жобаның сәтті болатынын мәлімдеді. Муррен CityCenter-дің бес-он жыл ішінде пайда әкелетінін күтті және бұл кешеннің туристермен қатар жергілікті тұрғындарға да қызығушылық тудыратынын айтты. Лас-Вегас қаласының мэрі Оскар Гудман бұл жобаның қала орталығына туризмді тартуға көмектесетініне сенді. Сарапшылар CityCenter-дің жергілікті экономиканы жандандыруға көмектесетініне қатысты әртүрлі пікір білдірді. CityCenter ашылуға дейін 12 000 жұмыс орнын толтыруды жоспарлаған, нәтижесінде рецессия салдарынан 100 000-нан астам адам өтініш берді. Жұмыс күшінің шамамен жартысы басқа MGM нысандарынан ауыстырылған. Жоба Лас-Вегаста туризмнің азаю кезеңінде 5 900 қонақ үй бөлмесін қосты. Алғашқы табыс MGM-нің күткенінен төмен болды, ал клиенттердің пікірлеріне байланысты келесі жылы түзету жұмыстары жүргізілді. 2010 жылы «Ария» мен «Vdara» ұлттық жарнамалық кампанияларын іске қосты. 2012 жылдың соңына қарай CityCenter-дің жағдайы жақсарды, бұл ішінара қонақ үй бағаларының төмендеуімен байланысты болды.
Құқықтық мәселелер
Бір қонақ үй және кондоминиум жобасы, Хармон, 2009 жылдың соңында CityCenter-дің қалған бөлігімен ашылуы жоспарланған. Алайда, бір жыл бұрын құрылымдық кемшіліктер анықталды, бұл Perini компаниясымен соттасуға, сондай-ақ жобаның тоқтатылуына және 2015 жылы бұзуға әкелді. 2010 жылдың наурыз айында Perini, MGM және Dubai World компанияларын негізінен Хармон жобасындағы жұмысына байланысты 492 миллион долларлық төленбеген құрылыс шығындары үшін сотқа берді. Perini сонымен қатар жобаға қатысты механиктердің кепілдігін талап етті. Perini, қосалқы мердігерлер және бірнеше кәсіподақтардан құралған коалиция MGM-ге қарсы құрылды. MGM, істің бір бөлігін Хармонның кемшікті жұмыстарына байланысты даулады. Компания сондай-ақ төлем сомасына күмән келтіріп, Perini-ден егжей-тегжейлі есеп беруді сұрады, бұрын төленген төлемдерді алып тастауға тырысты. 2010 жылдың мамырында Perini, Невада губернаторы Джим Гиббонстан MGM-нің төлемдерін және қаржылық жағдайын тергеуді сұрады, себебі компания дағдарыс кезінде қиындыққа тап болды. Сол кезде әртүрлі қосалқы мердігерлер 430-дан астам кепілдік туралы өтініш берген. MGM сол жылдың соңында қосалқы мердігерлермен келісімдер жасауды бастады. Кейбір сарапшылар CityCenter жобасы кезең-кезеңмен салынғанда құрылыс шығындары мен мәселелерін жақсы басқаруға болар еді деп санайды. Алайда Муррен мұндай идеяға қарсы болды: "Қандай ортаны кезең-кезеңмен құруға болады? Не істеу керек? Әдемі казино-курортты салып, кампустың қалған бөлігінде "Жақын арада" деген жарнамалар ілу керек пе? Мұндай нәрсені істеуге болмайды".
Соңғы өзгерістер
2016 жылы MGM және Dubai World компаниялары Crystals нысанын Invesco және Simon Property Group компанияларына 1,1 миллиард долларға сатты. Екі жыл өткен соң, Mandarin Oriental қонақ үйі 214 миллион долларға қонақ үй саласына инвестиция жасайтын Тиффани Лам мен Panda Express негізін қалаушылар Эндрю және Пегги Чернгке сатылды. Ол "Волдорф Астория" деген жаңа атпен қайта аталды. 2019 жылға қарай CityCenter Ария курортының құрметіне Ария кампусы деп өзгертілді. "Ария" атауы бұрын "CityCenter Tram" деп аталған Aria Express монорельсіне де берілді. 2021 жылы MGM Dubai World-тің үлесін 2,1 миллиард долларға сатып алып, CityCenter-дегі Ария мен Vdara курорттарының толық иесіне айналды. Содан кейін MGM екі курортты The Blackstone Group компаниясына сатты. Бұл компания курорттарды MGM-ге жалға берді, ал MGM курорттарды басқаруын жалғастыруда. Сондай-ақ, MGM 2021 жылы Harmon учаскесін әзірлеушілер Бретт Торино мен Flag Luxury Group компаниясына сатты. 2023 жылы сол жерде төрт қабаттан тұратын 63 сауда орталығы ашылды.
Дизайн
CityCenter бас жоспары Ehrenkrantz Eckstut & Kuhn Architects компаниясымен жобаланды, олар жобаға 20 ай жұмыс істеді. 2006 жылы басқа да архитекторлар қосылды. Әрбір архитекторға кең шығармашылық еркіндік берілді, бірақ олардың жобалары бірін-бірі басып озбай, үйлесімді болуы керек еді. Джеймс К. М. Ченг жобалаған 100 пәтен тұрғын үй мұнарасы, көбірек ашық кеңістік үшін жобалау кезеңінде алынып тасталды. CityCenter-дің ерекшелігі – мұнаралардың әрқайсысындағы шыны панельдердің қолданылуы. Солтүстікке қарай орналасқан The Cosmopolitan курорты, ұқсас дизайнының арқасында кейде CityCenter-дің бөлігі деп жаңылысады. Сыртқы жағында Невада штатының Жан қаласынан алынған тас тақталар да бар. CityCenter ашылғанда аралас пікірлерге ие болды. Архитектура сыншысы Кристофер Хоторн CityCenter дизайнерлері оны "жарқыраған, біртекті және сәл корпоративтік жылтырмен" жапқандығын айтты, сондай-ақ ол "көрініспен айналған айналы шыны пакеттерге оралған, бұл орынды кейбір бұрыштардан Манхэттендегі Time Warner Center-дің аздап босаңсыған нұсқасы сияқты етеді" деді. The New Yorker журналының архитектура сыншысы Пол Голдбергер MGM-нің CityCenter-ді соңғы тақырыптық курорттарға қарсы тұру мақсатын күмәндандырып, "CityCenter жобасының негізгі тәуекелі – жақсы ғимараттар эксцентриктік ғимараттардың қасында тыныш және қарапайым көрінеді. Caesars Palace және оның ұрпақтары – әдепсіз, бірақ танымал. CityCenter ғимараттары – өте әдемі, бірақ олардың барлығы есте қалатындығына күмәнданасыз" деді. Las Vegas Weekly-дің Брок Рэдке дизайнын Стрип үшін "әлдеқайда нәзік" деп сипаттады: "Оның дизайны сізді іздеуге мәжбүр етеді, ал басқа курорттар мүмкіндігі болғанда Вегастың шулы өміріне толыққанды еніп кетеді". Голдбергер CityCenter-дің "жаяу жүргіншілер үшін емес, үлкен көлік ағынын тиімді түрде қамтамасыз ететін машина ретінде салынғанын" жазды. "Лас-Вегас Стрипінен кең пандустар, автотұрақтар және кіреберіс аймақтары шығып тұр, бұлардың бәрі көлік ағыны үшін жақсы, бірақ оларды қалалық ашық кеңістік деп атау қиын. [ ] ғимараттардың ішінде жүруден басқа, жағымды серуендеуге болатын жер жоқ". Жобаның бастапқы кезеңдерінен бастап, ол экологиялық таза болуы жоспарланған. Бұрынғы Boardwalk қонақ үйінің қиратылған қалдықтарының көп бөлігі CityCenter үшін құрылыс материалы ретінде қайта өңделді, оның ішінде негізі де. Forest Stewardship Council сонымен қатар оны жобалау және құрылыс саласындағы үздік коммерциялық жоба деп таныды. Кешен 26 лимузинден тұратын автопаркпен де ашылды, олар Aria және Vdara қонақтарына қызмет көрсетеді және қысылған табиғи газбен жұмыс істейді.
Кондоминиумдар
CityCenter-ге Лас-Вегастағы кондоминиумдардың қарқынды өсуінен пайда табу үшін енгізілген 2440 кондоминиум кіреді. Бастапқы жоспар бойынша CityCenter-ге 1650 тұрғын үй кіруі тиіс болған. 2006 жылға қарай бұл көрсеткіш MGM-нің нарық зерттеулері жоғары сұранысты көрсеткеннен кейін шамамен 2800 бірлікке дейін артты. MGM кондоминиум сатуын бақылау үшін CityCenter Realty Corporation құрды және 2007 жылдың қаңтарында үлгілік бірліктері бар тұрғын үй сату павильонын ашты. Уақытша құрылысқа 24 миллион доллар жұмсалды. Алдын ала шолу галереялары MGM-нің Bellagio және Mirage курорттарында да ашылды. CityCenter кондо-отельдерді де қамтиды, бұл иелеріне оларды жалға беру мүмкіндігін береді. Муррен жобаның тұрғын үй бөлігі «бейбі бумерлерге» тартымды болады деп сенді. 2007 жылға қарай Лас-Вегастағы көптеген кондоминиум жобалары өсу тоқтағандықтан жойылды. Соның салдарынан MGM жобаның тиімділігіне үміткер сатып алушыларды көндіру үшін CityCenter құрылыс алаңына қарап тұратын тікелей веб-камера орнатты. CityCenter-дегі бастапқы кондоминиум сатылымы сатып алушылардың жоғары қызығушылығын көрсетті. 2008 жылы, Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде MGM халықаралық сатып алушыларды тарту үшін Дубайда сату кеңсесін ашты. MGM бастапқыда 2009 жылы сатып алушылардың кондоминиум бағасын төмендету туралы өтініштерін қабылдамады, себебі экономикалық жағдайдың болжамсыз екенін айтты. Кейін сол жылы MGM PennyMac Financial Services компаниясымен серіктес болып, сатып алушыларға қаржыландыру бағдарламасын жасады, оларға өздерінің бірліктері үшін кепілдік беруге көмектесті. Бағдарламаға 500-ден астам сатып алушы тіркелді. MGM сондай-ақ кондоминиум бағасын 30 пайызға төмендетуге келісті. Бұған қоса, Vdara-дағы сатып алушыларға Veer Towers-те арзан тұрғын үйлер ұсынылды. CityCenter-дегі кондоминиум бағасы 500 000 доллардан 9 миллион долларға дейін ауыспалы болды. Үш ай ішінде 2400 бірліктен тек 25-і сатылды. Жыл соңында сату көлемдері күткеннен асып түсті, тіпті экономикалық жағдай нашар болғанмен.
Басқа ерекшеліктері
CityCenter-де көптеген мейрамханалар бар, олардың көпшілігі танымал шеф-аспазшылардың бақылауында. Кешенде сондай-ақ WET компаниясы жобалаған және Aria мен Crystals-та орналасқан бес су аттракционы бар. CityCenter ашылғанда 300-ден астам конгресс пен кездесу орындары болды, олардың көп бөлігі Aria-да орналасқан. Vdara және Waldorf Astoria да кездесулерге арналған орындарды ұсынады. Кешен ашылған кезде технологиялық тұрғыдан жетілген, мүлік бойынша 100 000 автоматтандырылған құрылғы орналасқан, олардың кейбіреулері жарықтандыру сияқты бөлмелердің әртүрлі мүмкіндіктерін басқару үшін қолданылды. Көркем өнер туристерін тарту мақсатында, кешенде Тони Крэгг, Клас Олденбург және Ричард Лонг сияқты оннан астам суретшінің туындылары қойылған. CityCenter жобасының аясында MGM округпен жобаның жер шегінен тыс инфрақұрылымды жақсартуға қаржыландыруға келісті. Бұл жолдарды жақсартуды қамтиды, бұл CityCenter ашылғаннан кейін келетін көлік ағынының артуын қамтамасыз етеді. MGM сонымен қатар Кларк округінің өрт сөндіру қызметі үшін өрт сөндіру станциясын салуға және қаржыландыруға міндеттенді. 2009 жылдың 10 желтоқсанында Vdara-ның жанында ашылған 32-ші станция құны 28 миллион долларға бағаланды. MGM және округ көлік жүктемесін азайту үшін бірнеше шаралар қабылдады, соның ішінде Aria мен Vdara алдындағы айналма жолдарды салу, олар CityCenter-дің басқа да мүліктерімен байланысады. Aria Express деп аталатын монорельс, Bellagio және Park MGM (бұрынғы Monte Carlo) аялдамаларымен CityCenter айналасында қатынайды.