Кіріспе

Құрылысы жойылған динозаврлар туысы

Парксозавр (Вильям Паркстың кесірткесі деген мағынаны білдіреді) – неоорнитисхиан динозаврлар туысы. Ол Маастрихт дәуірінің басында, Канаданың Альберта штатындағы Жоғарғы Бор кезеңіне жататын Horseshoe Canyon формациясында табылды. Бұл туыс жартылай біріккен қаңқаның көп бөлігі мен жартылай бас сүйегіне негізделген, ол кішкентай, екі аяқты, шөппен қоректенетін динозавр болғандығын көрсетеді. Парксозавр Солтүстік Америкадағы Бор кезеңінің соңында сипатталған, гадрозаврид емес орнитоподтардың сирек кездесетін түрлерінің бірі болып табылады және шамамен 70 миллион жыл бұрын өмір сүрген.

Сипаттама

Жануардың толық мөлшерін нақты бағалау сирек кездеседі; 2010 жылы Грегори С. Пол оның ұзындығын 2,5 метр, салмағын 45 килограмм деп есептеді. Уильям Паркс өзінің T. warreni-нің артқы аяғының жалпы ұзындығы Thescelosaurus neglectus-тің ұзындығымен шамалас екенін анықтады (T. warreni үшін 93,0 сантиметр (3,05 фут), T. neglectus үшін 95,5 сантиметр (3,13 фут)), тіпті T. neglectus-та тібізі жамбас сүйегінен қысқа болса да, бұл T. warreni-ге керісінше. Осылайша, жануар пропорциялық айырмашылықтарға қарамастан, сызықтық өлшемдер бойынша жақсы танылған Тесцелозаврмен салыстырылатын болды (жамбасында 1 метрге жуық биіктік, 2-2,5 метр (6,56-8,2 фут) ұзындық). Иық белдеуі мықты болған. Сол қол (қолдан басқа), қабырғалар мен кеуде сүйек элементтері, зақымдалған сол жақ жамбас сүйегі, оң жақ ишиум, сол аяқ (кейбір саусақ сүйектерінен басқа), арқа, жамбас және құйрықтың бунақтары, сондай-ақ құйрықтың ұшын жабатын сүйекті жіпшелер саны сақталған. Жануардың денесі сол жағына құлап, жерленгенге дейін оң жағының көп бөлігі қираған; сонымен қатар, бас денеден бөлініп, мойын жоғалған. Паркс жаңа түрді T. neglectus-тан аяқ пропорциялары бойынша ажыратты: T. warreni-нің тібізі сан сүйегінен ұзын, ал саусақтары ұзын болды. 1940 жылы ол толыққанды салыстыру жасап, екі туыс түр арасында денеде көптеген айырмашылықтарды тапты. Ол Парксозаврды Гипсилофодонтиналарға (Гипсилофодон және Дизалотозаврмен бірге), ал Тесцелозаврды Тесцелозавриналарға жатқызды. Питер Гальтон 1970 жылдары гипсилофодонттарды қайта қарағанға дейін бұл туысқа көп көңіл бөлмеді. Парксозавр 1973 жылы қайта сипатталды, онда ол Гипсилофодон\Лаозавр\L. minimus туысқандығымен байланысты деп есептелді. Осыдан кейін ол қайтадан қараңғылыққа сіңіп кетті. Джордж Ольшевский 1992 жылы түр атауын P. warrenae деп өзгертті, себебі түр атауы зерттеуді қаржылық тұрғыдан қолдаған миссис Х.Д. Уорренге құрмет көрсетті, бірақ Интернеттен басқа жерлерде бастапқы жазылу қабылданды. Дэвид Б. Норман және әріптестері (2004) парафилетикалық Hypsilophodontidae шеңберінде оны Thescelosaurus-тің туыс таксоны деп тапты.

Кладограмма Росадилья және басқалардың 2015 жылғы филогенетикалық талдауына негізделген:

Төмендегі кладограмма Герне және басқалардың 2019 жылғы талдауынан алынған, ол Парксозаврды Орнитоподтардың ең төменгі мүшесі ретінде орналастырды.

Палеоэкология және палеобиология

Парксозавр 69,5 миллион жыл бұрынғы Horseshoe Canyon Formation формациясының 4-бөлімінің негізінен белгілі. Осы бөлімдегі басқа динозавр түрлеріне Альбертозавр саркофаг және Альбертавенатор карри динозаврлары, сондай-ақ тік қабырғалы хадрозаврид Сауролофус Осборни, қуыс қабырғалы хадрозаврид Гипакрозавр Альтиспинус және анкилозаврид Анодонтозавр Ламбей жатады. Белгісіз бір кератопсия түрінің тістері де осы стратиграфиялық қабаттан табылған. Horseshoe Canyon Formation формациясы Батыс Ішкі Теңіз жолының кеңеюіне байланысты маңызды теңіз әсеріне ие деп есептеледі, бұл теңіз көптеген миллион жылдар бойы Солтүстік Американың орталық бөлігін жапқан. Өмір сүрген кезінде Парксозавр гипсилофодонт ретінде шағын, епті екі аяқты шөп жейтін жануар болған. Оның мойны орташа ұзындықта, басы кішкентай, мүйізді тұмсығы, алдыңғы аяқтары қысқа, бірақ мықты, артқы аяқтары ұзын және күшті болған. 2010 жылы Пол ұзын саусақтарының өзендер маңындағы сазды немесе балшықты жерлерде жүруге бейімделгенін, ал мықты қолдары қазуға қолданылғанын болжады.