Кіріспе

Кеңірбас түрі

Түрлер қорабы
| атауы = Халидің ағаш кесірткесі
| мәртебесі = VU
| мәртебе жүйесі = IUCN3.1
| мәртебесі_демеуі =
| суреті =
| туысы = Dasia
| түрі = haliana
| авторы = (Nevill in Haly & Nevill, 1887)
| синонимдері = *Euprepes halianus
Theconyx halianus
Lygosoma (Keneuxia) halianus
Dasia haliana
| синонимдері_демеуі = D. haliana – Шри-Ланкадағы жалғыз ағаш кесірткесі.

Сипаттама

Д. халиананың мұрын-дене ұзындығы (SVL) шамамен … құрайды. Ағаш өсіп тіршілік ететін скинк, денесінің орта тұсындағы (22-24) қабық қатарларының санының аздығымен және омыртқалық қатардағы қабықтардың кеңейгендігімен басқа туыс түрлерден ерекшеленеді. Басқа бауырымен жорғалаушылар сияқты, оның таксономиялық идентификациясы қабық құрылысына негізделген. Оның мұрыны сүйір, ал мұрын тесігінен мұрын ұшына дейінгі қашықтық көз диаметрінен ұзын. Мұрын үстіндегі қабықтар бір-бірімен жанаспайды, ал маңдай-мұрын қабығы ені мен ұзындығы жағынан тең. Маңдай қабықтары үлкен және таяз маңдай қабығынан бөлек орналасқан. Қапшақ аралық қабық мөлшері бойынша өзгереді, ал үлкен болған жағдайда, қапшақтарды бөліп тұрады. Желбезек қабықтарының жұбы бар. Көздің үстінде төрт қабық болады, екіншісі ең ірісі, ал бірінші және екінші қабықтар маңдаймен жанасады. 7 немесе 8 жоғарғы қабақ қабығы бар, біріншісі қалғандарынан ұзын. Олардың биіктігінен ұзын екі лореаль қабығы бар. Жақ қабықтары мойынның екі жағындағы қабықтардан үлкен. Құлақ пердесі (tympanum) ішке шұғылған және көз диаметрінің төрттен бір бөлігінен кем. Арқалық қабықтарда 3 немесе 5 дөңгелек тік қабырғалар бар, ал екі омыртқалық қатардағы арқалық қабықтар қалғандарына қарағанда кеңірек. Құйрығы ұшына қарай жіңішкеленіп, бас пен денесінің ұзындығымен тең. Аяқ-қолдары қысқа, ал саусақтары ұзын, төртінші саусақтың астында 17 немесе 18 ламелла (немесе тақташа тәрізді қабықтар) орналасқан. Ладонь мен табан қабықтарында жалпақ түйірлер бар, әсіресе еркектерінде өкшеде үлкенірек түйірлер кездеседі. Түсі жоғарғы жағы сары зәйтүн түсті, ал кең қара жолақтары жолақтар арасындағы кеңістікке тең. Мойын мен денеде мұндай жолақтардың 5-6 данасы бар, ал бас түбіндегі қара белгі бас үстінде жолақтар түрінде созылады. Көз бен мұрын тесігі арқылы екі бүйірлік жолақ өтеді. Астыңғы жағы сары.

Әдеп-тұрыс және географиялық таралу аймағы

D. haliana – Шри-Ланканың жалғыз ағаш өсіретін кесірткесі. Ол елдің құрғақ аймақтарында, соның ішінде Паллегама, Дамбулла, Полоннарува, Бакамуна, Хорана, Анурадхапура, Палатупана, Гампаха және Джаффнада көптеп кездеседі. Бұл түрдің Оңтүстік Үндістаннан да табылғандығы хабарланды, бірақ ондағы түрдің өзгеше екені анықталды және оған Dasia johnsinghi деген ат қойылды.

Тіршілік ету ортасы

D. halianus-тың қолайлы табиғи ортасы – орман, теңіз деңгейінен бірқатар биіктікте. Жұмыртқа саны – екі дана. Қоспалдасу қаңтар айының соңында байқалады, ал жұмыртқалар наурыз айының басында салынады.

Басқа дереккөздер

Анандейл Н (1906). "Коломбо мұражайындағы жаңа және қызықты кесірткелер". Spolia Zeylandica 3: 189–192. Дернияғала ПЭП (1931). "Кейбір Цейлон кесірткелері". Ceylon Journal of Science B 16: 139–180. Грир А.Е. (1970). "Dasia туысына жатқызылған кесірткелердің байланыстары". Breviora (348): 1–30. Джошуа, Юстус; Секар, А. Г. (1985). "Dasia haliana кесірткесінің (Х. Невилл, 1887) таралу аймағының кеңеюі". Бомбей табиғи тарих қоғамының журналы 82 (2): 422–423. Картикейян С (1991). "Тамил Надудағы Мундантурай қорығында ағаш өміріне бейімделген Dasia haliana кесірткесінің кездесуі". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 88 (1): 122–123.