Кіріспе
Тәртік тасбақалардың түрлері
Амбоина жәшік тасбақасы немесе Оңтүстік-Шығыс Азия жәшік тасбақасы (Cuora amboinensis) – Азия жәшік тасбақаларының Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен таралған түрі. Ол Азия материгінде Солтүстік-Шығыс Үндістаннан бастап, Бангладеш, Мьянма және Таиланд арқылы Лаос, Камбоджа, Вьетнам және Малайзияға дейін таралған. Сонымен қатар, Индонезия және Филиппин аралдарында да кездеседі. Түрінің алғашқы табылған жері – "Амбоин" (немесе "Амбоина") аралы, қазіргі Индонезиядағы Амбон аралы.
Сипаттама
Бұл тасбақалардың қабықтары қара қоңырдан зәйтүн қоңырға дейін болады, бірақ олар көптеген басқа қорапша тасбақалар сияқты әсем емес. Барлығының басы қара зәйтүн түсті және бүйірінде үш сары жолақ бар. Олар салыстырмалы түрде кішкентай тасбақалар, ұзындығы түр мен жынысына байланысты 200-250 мм аралығында болады. Аналықтары еркектерден сәл ірі. Еркек тасбақаны пластронының сәл иісті пішінінен тануға болады. Екеуінің жынысына қарамастан, ішкі жағының қандай болуы мүмкін екендігіне қатысты нақты үлгі жоқ. Өмір сүру ұзақтығы 25-30 жылды құрайды. Жасын анықтаудың жалғыз жолы – қабықтың текстурасы бойынша болжау, себебі өсу сақиналары нашар қалыптасады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Амбойна тасбақасы Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен таралған. Оның ареалы Азия материгінде Солтүстік-Шығыс Үндістаннан басталып, Бангладеш, Мьянма және Таиланд арқылы Лаос, Камбоджа, Вьетнам және Малайзияға дейін созылады. Сондай-ақ, Индонезия және Филиппин аралдарында да кездеседі. Амбойна теңіз деңгейінен 500 метрге дейінгі жазық жердегі тұщы сулы орталарды ұнатады және табиғи, сондай-ақ адамның өзгертулеріне ұшыраған ландшафттарда кездеседі. Олар тыныш немесе ақырын ағатын суларды, оның ішінде көлдерді, арналарды, батпақтарды, күріш шабындыларын, суару каналдарын және дренаждық арықтарды жақсы көреді. Олар жартылай сулы және көбінесе түнде құрлықта уақыт өткізеді; жас тасбақалар ересектерге қарағанда сулы ортада көбірек болады. Амбойна тасбақалары көшпейді, бірақ жекелеген дарақтар өмір бойында елеулі қашықтықтарды жүзе алады.
Экология және мінез-құлық
Амбоина бәрін жейді, бірақ көбінесе өсімдіктермен қоректенеді. Құрлықта өсімдіктер, жемістер, тұқымдар, саңырауқұлақтар және құрттарды жейді; суда өсімдіктер, жәндіктер мен моллюскалармен қоректенеді. Бұл түрдің інжір ағаштары мен басқа тропикалық өсімдіктердің тұқымдарын таратуға көмектесетіні анықталды. Жұптасу қараша мен сәуір айлары аралығында, қысқа уақытты кездесу рәсімінен кейін жүзеге асады. Әдетте, аналық бір жылда екі жұмыртқадан тұратын үш ұялайды, ал олардың шайқалуы 70-100 күнге созылуы мүмкін. Жұмыртқалары сопақ, нәзік және қатты қабықты. Ұяның мөлшері, жұмыртқаның көлемі және жұмыртқа салу маусымының өзгеруі географиялық ерекшеліктермен және климатпен байланысты.
Қорғау мәртебесі
Бір кездері өте кең таралған амбоиналық тасбақаның саны көптеген аймақтарда күрт азайды. 2020 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оны құрып кету қаупі төнген түр деп жариялады. Басты қауіп – жергілікті тұтыну үшін ұстау, Қытайға тағамдық және дәстүрлі медицина мақсатында экспорттау, сондай-ақ АҚШ және Еуропа елдерінде үй жануарлары саудасы үшін экспорттау. Адамдар өзгертетін ландшафттарға бейімделе білсе де, кейбір аймақтарда мекендеу ортасының жойылуы әлі де қауіпті деп есептеледі.