Кіріспе

Жапония батыс үлгісіндегі музейлер (хакубуцукан 博物館) туралы идеямен Бакуматсу (幕末) дәуірінде, голландтық зерттеулер арқылы алғаш танысты.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

1858 жылы АҚШ-Жапония достық шарты жасалғаннан кейін, Америкаға барған жапондық делегация батыс үлгісіндегі мұражайларды тікелей көрді. Мейдзи реставрациясынан кейін ботаник Кейсуке Ито және табиғат зерттеушісі Танака Ёсио батыстағыдай мұражайлар құру қажеттігі туралы жазды. Тарихи ескерткіштерді сақтау үшін арнайы құрылыстар салуға дайындық жұмыстары басталды. 1872 жылы Білім министрлігінің мұражайы (Monbusho Hakubutsukan 文部省博物館) Токионың Юсима ауданында Жапонияның алғашқы көрмесін ұйымдастырды. Көрмеге минералдар, қазбалар, жануарлар, өсімдіктер, аймақтық қолөнер және артефакттар қойылды. Юсима көрмесінен кейін үкімет тұрақты мұражай салумен айналысатын басқарма құрды. Бұл басқарма 1873 жылы Венада өткен әлемдік көрмеге Жапонияның қатысуымен байланысты, Ішкі істер министрлігінің мұражайын (қазіргі Токио ұлттық мұражайы) салуды ұсынды. 1877 жылы Уэно саябағында (қазіргі Жапония Ұлттық ғылым мұражайы) физика, химия, зоология, ботаника және аймақтық қолөнерге арналған көрмелермен Білім мұражайы (Kyoiku Hakubutsukan 教育博物館) ашылды. Көрменің бір бөлігі ретінде өнер заттары да «өнер мұражайында» көрсетілді. 1886 жылы Императорлық үй шаруашылығы департаменті тарихи жәдігерлерге арналған орталық мұражай құруды қадағалады. Сонымен қатар, 1877 жылдан кейін Акита, Ниигата, Канадзава, Киото, Осака және Хиросима қалаларында аймақтық мұражайлар ашуға зор қызығушылық болды. 1895 жылы Нара ұлттық мұражайы, ал 1897 жылы Киото ұлттық мұражайы есігін ашты. Кейін басқа да ұлттық мамандандырылған мұражайлар ашылды: Ауыл шаруашылығы және сауда министрлігінің көрме залы (1897), Патент бюросының көрме залы (1905) және Пошта мұражайы (1902). 1925 жылы қазіргі Токио ұлттық мұражайының құрамына кіретін Императорлық үй мұражайы ғылым және тарихи жәдігерлер бөлімдеріне бөлінді. Бұл санаттарды бөлу өнер мұражайын құруға жасалған қадам болды. Ұлттық мұражайлардан басқа, ғасыр толуымен жеке мұражайлар да құрылды. Алғашқы жеке мұражай 1917 жылы Окура Кихачироның коллекциясын орналастыру үшін салынған Окура Шукокан мұражайы болды. Кәсіпкер Охара Могасабуро 1930 жылы Окаяма префектурасының Курасики қаласында Охара өнер мұражайын құрды. Бұл мұражай батыс өнеріне арналған алғашқы жапон мұражайы болды. 1945 жылға қарай Жапонияда 150 мұражай болды. Алайда, Ұлы Канто жер сілкінісі (1923), Қытай-Жапон соғысы және Екінші дүниежүзілік соғыс Жапонияның мұражай қызметін тежеді. Жапондық өнер заттары Нара дәуірінен бастап храмдар мен ғибадатханалардың шосоиндерінде (қазына үйлерінде) жиналған. Артефакттар Мейдзи дәуірінде құрылған ұлттық хакубуцуканға енгізілді, бірақ 1945 жылдан кейін ғана өнер мұражайының (bijutsukan 美術館) жеке санатына жатқызылды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Соғыс кезінде тоқтатылған мұражайларға қатысты жоспарлар 1950 жылдары қайта жанданды. Кёику Хакубуцукан 1949 жылы Жапонияның Ұлттық ғылым мұражайына (Кокурицу Кагаку Хакубуцукан 国立科学博物館) айналды, ал бұрынғы Монбушо Хакубуцукан 1952 жылы Токионың Ұлттық мұражайына (Токио Кокурицу Хакубуцукан 東京国立博物館) айналды. Соғыстан кейінгі кезеңде үкімет өнер мұражайларын дамытуға белсенді түрде кірісіп, жапондық және шетелдік өнер туындыларын ұсынған Токионың Ұлттық заманауи өнер мұражайын (Токио Кокурицу Киндай Бийцукан 東京国立博物館) ашты. Соғыстан кейін жеке мұражайлар ашылуын жалғастырды. 1966 жылы жеке коллекциялар негізінде салынған Яматане өнер мұражайы мен Идемицу өнер галереясы құрылды. 1970 жылдары облыстық және жергілікті билік органдары өз аймақтарының дәстүрлі өнер мен қолөнеріне немесе саудасына арналған мұражайлар мен өнер мұражайларын ашуға кірісті. 1980 жылдары жаңа өнер мұражайларын салуда ұлттық шарықтану болды, 1988 жылы ғана 90 жаңа нысан салынды. Осы мұражайлардың көпшілігін жергілікті билік құрды. Бұған қоса, нақты салаларға арналған мұражайлар да ашылды, соның ішінде Электр энергиясы мұражайы (Denryokukan 電力館, 1984) және Метрополитен мұражайы (Chikatetsu Hakubutsukan 地下鉄博物館, 1986).