Франчай: Тарихы мен архитектурасы бар шағын ауыл

Кіріспе

Френсей – Бристоль қаласының солтүстік-шығысындағы ауыл. 1975 жылы Френсей өзінің ерекше сәулеттік және тарихи ерекшеліктері мен сыртқы келбеті ескеріліп, ескерткіштерді қорғау аймағы деп жарияланды. Ауыл М32 тас жолына параллель жүретін B4058 тас жолы мен орманды Фром өзенінің аңғары арасында орналасқан. Френсей Парк – Бристоль қаласының шегіндегі жақын маңдағы аудан. 2022 жылдың қараша айында ауыл мектебі қазір жабылып тұрған ауруханаға жақын жерге көшірілді. Бұрынғы орын тез жабылды.

Тарих

Франчай алғаш рет 1257 жылы Фромскаве, кейіннен Фромшоу деп тіркелген, яғни Фром өзені жанындағы ормандар деген мағынаны білдіреді. Франчайдың ең ірі құлшынып намаз оқитын орны – үлкен ауылдық орталыққа жақын орналасқан Сент-Джон Баптистің Англикан шіркеуі. Оған негізінен 18-ғасырдағы бай квакер отбасылары салған үйлер қарап тұрады. Олардың ішінде бұрынғы әдемі ректория, Брэдфорд үйі және оған іргелес Франсей үйі бар. Сонымен қатар, 1842 жылдан бері салынған ауыл мектебі де бар. Ауылда католик шіркеуі, квакерлердің жиналыс үйі және унитарийлік шіркеуі де орналасқан. 19-ғасырдың басында Френсей орталығында крикет ойналған, мұның бастамасы Френсей Манор-хаусында тұратын және Дойнтон, Помфрей, Мангоцфилд, Даунэнд және Френсейдегі жергілікті шаруашылықтарға ие болған Уадхам отбасының еңбегі болды. Олардың көптеген руаздары Сент-Джон Баптист шіркеуінің зиратында жерленген. Әйгілі викториялық крикетші W. G. Grace, оның отбасы келесі ауылдағы Даунэндте тұрған, ауылдық крикет командасының капитаны болды. 1846 жылы құрылған Френсей крикет клубы округтегі алғашқы ауылдық клуб деп есептеледі. Франчайдағы ең алғашқы құлшынып намаз оқитын орын – квакерлердің жиналыс үйі. Қазіргі ғимарат 1809 жылы салынған, ал бұрынғысы 1670 жылға дейін сақталған. Жақын орналасқан Бристольден көптеген квакер саудагерлер осы жерде үй салған, олардың ішінде квакер шоколад өндірушісі Джозеф Сторрс Фрай болды. Ол өзінің компаниясын J S Fry & Sons деп атады, ол әлемдегі алғашқы коммерциялық шоколад тақтасын өндірді. 1800 жылы ол Гроув Хаусқа (қазіргі Ривервуд Хаусқа) көшіп келді. 1835 жылы қайтыс болды және әйелі мен қызы Прицилламен бірге жиналыс үйінің артындағы зиратқа жерленді. Джон Уадхам (1762-1843), Френсей Манор-хаусынан 1789 жылдан бастап Уадхам, Рикеттс & Co, кейін Уадхам, Рикеттс, Фрай & Co компаниясының серіктесі және директоры болды. Олар Бристольдің Темпл Гейт маңындағы Феникс шыны зауытында Бристоль көк шынысын өндірді, оның үлгілерін Бристоль мұражайында көруге болады. 1820 жылы ол Бристольдің жүзетін порты компаниясының директоры болды. Оның ұлы Томас Уадхам (1797-1849) 1843 жылы Бристольдің жоғары шерифі болды, сол жылы Изамбард Кингдом Брунел өзінің SS Ұлыбритания кемесін Бристоль портына сұрыптады. Томас Уадхам және оның ұлы, пастор Джон Уадхам Винтерборн ұлттық мектебін құруға белсенді қатысты, ал оның қыздары мектептің әйелдер комитетіне қатысты. Томас ұлы Эдвард Уадхам (1828-1913), Уолтер Монтагу Дуглас Скотттың, 5-ші Букклех герцогының минералдық агенті, Брунельдің басшылығымен жұмыс істеген азаматтық инженер ретіндегі дағдыларын және крикетке деген сүйіспеншілігін Фурнесс қаласындағы Барроуға алып барды. 1851 жылдан 1913 жылы қайтыс болғанға дейін ол шағын ауылдың әлемдегі ең ірі темір және болат орталығына және ірі кеме жасау күшіне айналуына маңызды үлес қосты. Франчай екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясы үшін кеңейтілген Франчай ауруханасына үйі болды, ол Нормандиядағы D күні шайқасынан қайтып келген жараланған сарбаздарды емдеді. 2014 жылы ол қаланың орталығына жақын орналасқан Саутмид ауруханасымен бірікті. Жедел жәрдем бөлімі 2014 жылдың 19 мамырында жабылды. Франчай ауруханасының жабылуы жаңа тұрғын үйлер салуға мүмкіндік берді. Франчай Батыс Англия университетінің Франчай кампусына есімін берді, бірақ кампус өзі көршілес Стоук Гиффорд шіркеуінде орналасқан. Франчай ауылында көптеген жасыл кеңістіктер бар, оның ішінде орталық, Фром өзені бойындағы серуендеу жолдары және Ұлттық Трастқа тиесілі бау-бақшалар бар. Ауылдық зал – ауылдың орталығы, сондай-ақ жыл сайын ауылдық гүл көрмесі өтеді.

Frenchay was first recorded in 1257 as Fromscawe and later as Fromeshaw, meaning the wood on the Frome. Frenchay's largest place of worship is the Anglican Church of St John the Baptist, adjacent to the large village common, which is overlooked by a number of 18th century houses principally built by wealthy Quaker families. These include the very fine former Rectory, Bradford's House and the adjacent Frenchay Common House. Also overlooking the common is the village school which dates from 1842. The village also contains a Catholic church, a Quaker Meeting House and a Unitarian chapel. Cricket was played on Frenchay Common from early in the nineteenth century, apparently on the initiative of the Wadham family who lived at Frenchay Manor House and who owned farms locally at Doynton, Pomfrey, Mangotsfield, Downend and Frenchay, and many of whom are buried in the graveyard of St John the Baptist Church. W. G. Grace, the famous Victorian cricketer, whose family lived in the next village of Downend, was captain of the village cricket team. The Frenchay Cricket Club, which is said to have been the first village club in the county, was established in 1846. Frenchay's earliest place of worship was the Quaker Meeting House. The present one dates from 1809, and it replaced an earlier one of 1670. Many Quaker merchants from nearby Bristol made their homes here, including Joseph Storrs Fry, the Quaker chocolate manufacturer, who styled his company J S Fry & Sons, which manufactured the first ever commercially available chocolate bar in the world. He moved to Grove House (now Riverwood House) in 1800. He died in 1835 and is buried in the burying ground behind the Meeting House along with his wife and daughter, Pricilla. John Wadham (1762–1843) of Frenchay Manor House, was from 1789, a co owner and director of Wadham, Ricketts & Co, later Wadham, Ricketts, Fry & Co, which manufactured Bristol blue glass at the Phoenix Glassworks near Temple Gate, Bristol, examples of which can be seen in Bristol Museum, and was a director of the Bristol Floating Harbour Company in 1820. His son Thomas Wadham (1797–1849) was High Sheriff of Bristol in 1843, the year that Isambard Kingdom Brunel launched his ship SS Great Britain in Bristol Harbour. Thomas Wadham and his son the Rev. John Wadham were active in setting up the Winterbourne National School and his daughters were involved on the school's women's committee. Thomas's son Edward Wadham (1828–1913), Mineral Agent to Walter Montagu Douglas Scott, 5th Duke of Buccleuch took his skills as a civil engineer who had worked under Brunel and his love of cricket to Barrow in Furness where, from 1851 until his death in 1913, he played an important part in the development of what had been a tiny hamlet into the biggest iron and steel centre in the world, and a major shipbuilding force, in just forty years. Frenchay was the home to Frenchay Hospital, greatly expanded during World War II for the US Army, which treated wounded soldiers returning from the D Day landings in Normandy. Facilities merged with Southmead Hospital, further towards the centre of the city, in 2014. A&E services closed on 19 May 2014. The closure of Frenchay Hospital has made way for a new housing development. Frenchay gives its name to the Frenchay Campus of the University of the West of England, though the campus itself is situated in the neighbouring parish of Stoke Gifford. Frenchay village has much green space, including the common, walks along the River Frome, and a moor owned by The National Trust. The Village Hall is a village hub, and there is an annual village flower show.