Кіріспе

1899 жылы Франк Норрис жазған «Мактиг: Сан-Франциско әңгімесі» романы, көбінесе жай ғана «Мактиг» деп аталады. Бұл роман бір жұптың махаббатқа толы танысуы мен некесі, содан кейін қызғаныш пен ашкөздік салдарынан кедейлікке және зорлық-зомбылыққа түсуі туралы баяндайды. Роман «Мактиг» (1916) және Эрих фон Строхаймнің «Ашкөздік» (1924) фильмдеріне негіз болды. 1992 жылы Уильям Болком бұл романды опера ретінде де қойды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

МакТиг – Сан-Францискодағы Полк көшесінде тіс дәрігерінің кабинетін ашқан, кедей кенші отбасынан шыққан, ақыл-ойы шектеулі стоматолог (оның есімі ешқашан айтылмайды; романдағы басқа кейіпкерлер оны жай ғана «Мак» деп атайды). Оның ең жақсы досы Маркус Шоулер, өзінің сүйіктісі Трина Сиппені МакТигтің кабинетіне тіс емдеуге алып келеді. МакТиг Тринаның тістерін емдегенде оған ғашық болады, ал Маркус мейірімділікпен жол береді. МакТиг Тринаның махаббатын жеңіп алады. Біраз уақыттан соң, екеуі сүйісіп, бір-біріне деген сезімдерін білдіреді, сол кезде Трина лотереядан 5000 доллар (2023 жылғы құнымен шамамен 181 000 доллар) ұтып алғанын біледі. Салтанатты шарада Тринаның анасы, Миссис Сипп, МакТиг пен Тринаның үйленетінін жариялайды. Маркус МакТигке қызғанышпен қарайды және егер ол Тринаға үйленсе, оған тиесілі ақшадан айырылып қалғанын мәлімдейді. Той өтеді, Миссис Сипп пен Тринаның қалған отбасы Сан-Францискодан кетіп, оны МакТигпен жалғыз қалдырады. Трина өте ұқыпты әйел болып шығады; ол өзінің 5000 долларын жұмсауға қарсы, оны ағасымен бірге инвестициялайды. Ол МакТигтің тіс дәрігерлік практикасынан түскен табысқа, 5000 долларлық инвестициядан түскен кішкентай кіріске және Нұхтың жануарлары мен кемесінің ағаштан жасалған мүсіндерін сатудан түскен ақшаға ғана жұмсау керектігін талап етеді. Ол жасырын түрде бір тиынға дейін жинап, құлыпталған сандыққа сақтайды. Екеуі бақытты болғанымен, Маркус пен МакТиг арасындағы достық бұзылады. Екі ер адам бірнеше рет төбелес кешеді, әр жолы МакТигтің күші басым болады, соңында ол Маркустың қолын сындырады. Маркус жазылып, фермер болу үшін оңтүстікке кетеді; кетер алдында ол МакТигке барады, екеуі де көрінеу достас ахуалда қоштасады. Апат орын алады, МакТигтің тіс дәрігері болып жұмыс істеуіне тыйым салынады. Маркус кетіп бара жатып, МакТигтің қалалық әкімшілікке лицензиясы мен академиялық дәрежесі жоқ екенін хабарлап, оған өш алғаны белгілі болады. МакТиг практикасынан айырылып, жұбайлар одан сайын кедей аудандарға көшуге мәжбүр болады, себебі Трина одан сайын сарқып кетеді. Олардың бірге өмірі нашарлайды, МакТиг зорлық-зомбылық көрсетуін күшейтеді, соңында Тринаның 400 долларлық (2023 жылғы құнымен шамамен 14 000 доллар) үйдегі жинақтарын ұрлап, оны тастап кетеді. Осы уақытта Трина ақшаға толыққанды құмар болады, бұрынғы ұтысының негізгі сомасын алтынмен ағасының фирмасынан алып, бөлмесінде монеталарды тамашалайды, бір сәтте төсегіне жайып, олардың үстінде домалап жүреді. МакТиг қайтадан кедей күйінде келгенде, Трина оған тіпті тамаққа ақша беруден бас тартады. Ашуға мініп, МакТиг оны өлтіріп тастайды. Содан кейін ол барлық алтынды алып, бірнеше жыл бұрын тастап кеткен кеншілер қауымына кетеді. Қуғын сезініп, ол оңтүстікке қарай Мексикаға бет алады. Осы арада Маркус кісі өлтіру туралы естіп, МакТигті ұстауға қосылады, соңында оны Өлім аңғарында ұстайды. Шөлдің ортасында Маркус пен МакТиг МакТигтің қалған суы мен Тринаның 5000 доллары үшін таласады. МакТиг Маркусты жаралайды, бірақ ол өлгенде Маркус өзін МакТигке қолқаппен байлайды. Романның соңғы, драматикалық көрінісі – МакТигтің жалғыз және көмексіз қалған бейнесі. Ол Маркустың денесімен бірге, Өлім аңғарының шөлейтті, құрғақ жерінде қалды.

Өмірбаян

Франк Норрис «МакТигті» 1890 жылдардағы Сан-Францискода жазды, кітаптың көп бөлігі осы ортаның жергілікті егжей-тегжейін пайдаланады. Романды ол 1895 жылы Гарвард университетінің ағылшын тілі кафедрасында оқып жүрген кезінде бастады, бірақ жұмыстың көп бөлігі 1897 жылы жазылды. МакТигтің Тринаны өлтіруі 1893 жылдың соңында әйелінен ақша сұрап, бас тартылған соң күйеуі Сара Коллинзді өлтірген оқиғаға негізделген деп саналады. Оған Эмиль Золаның романдарының реализмі мен сюжеттік құрылысы да зор әсер етті. Тіс дәрігерлігінің терминологиясы мен тәжірибесін зерттеуде Норрис негізінен Томас Филлеброунның «Оперативтік стоматология» атты оқулығын пайдаланды.

Бейімделулер

1916 жылы Холбрук Блинн мен Фания Маринофф қатысқан "Мактиг" (немесе "Өмірдің айналымы") фильмі жарық көрді. Бұл фильм жоғалған туынды саналады. Эрих фон Строхаймның "Мактиг" романы негізінде түсірілген "Ашкөздік" фильмі 1924 жылы жасалды. Алғашқы нұсқасы шамамен сегіз сағатқа созылған, бірақ MGM студиясы оны қысқартты, нәтижесінде көп бөлігі жоғалып кетті. "Ашкөздік" фильміндегі "Мак" Мактигтің есімі Джон. Карен Кернс 1989 жылы Қоғамдық хабар тарату корпорациясының стипендиясымен "Мактиг" радио драмасының нұсқасын жасады. Бағдарламада Стейси Кич, Кэрол Кейн, Гектор Элизондо, Джобет Уильямс, Майкл Йорк, Кэтрин Хельмонд, Эд Аснер, Джо Спано және тағы да көптеген танымал актерлер ойнады. "Мактиг" композитор Уильям Болком мен либретто авторы Арнольд Вайнштейннің бір аттас операсының негізі болды, ол 1992 жылдың 31 қазанында алғаш рет көрсетілді. "Greedy" (1994) – Джонатан Линн режиссерлік еткен, Лоуэлл Ганц пен Бабалу Мандел сценарий жазған американдық комедиялық фильм. Фильмде Майкл Дж. Фокс, Кирк Дуглас және Нэнси Трэвис басты рөлдерде ойнады, ал Фил Хартман, Эд Бегли-младший, Оливия д'Або, Коллин Камп және Боб Балабан қосалқы рөлдерде ойнады. Музыкалық қосымшаны Рэнди Эдельман жазды. Бұл "Мактиг" романының еркін бейімделуі. "Slow Burn" (2000) – Кристиан Форд режиссерлік еткен, Минни Драйвер, Джеймс Спейдер, Стюарт Уилсон және Джош Бролин ойнаған драмалық фильм. Бұл да "Мактиг" романының еркін бейімделуі.