Кіріспе
АҚШ-тың оңтүстік-шығысына ендемик келіп, сойыл жыланның бір түрі.
Түр туралы мәліметтер қорабы
|кескін = Crotalus adamanteus 25.jpg
|мәртебесі = LC
|мәртебесі жүйесі = IUCN3.1
|мәртебесі туралы сілтеме =
|мәртебесі2 = G3
|мәртебесі2 жүйесі = TNC
|мәртебесі2 туралы сілтеме =
|туысы = Crotalus
|түрі = adamanteus
|авторы = Palisot de Beauvois, 1799
|таралу картасы = C. adamanteus картасы.jpg
|синонимдер туралы сілтеме = Бұл жылан Viperidae тұқымдасына жататын, шұңқырлы жыланның бір түрі. Бұл түр АҚШ-тың оңтүстік-шығысына ғана тән. Ол Америкадағы ең ауыр улы жыландардың бірі және ең ірі құйрықты жылан. Кез келген түршелері танылған жоқ.
|image = Crotalus adamanteus 25. jpg
|status = LC
|status system = IUCN3.1
|status ref =
| status2 = G3
| status2 system = TNC
| status2 ref =
|genus = Crotalus
|species = adamanteus
|authority = Palisot de Beauvois, 1799
|range map = C. adamanteus map. jpg
|synonyms ref = is a species of pit viper in the family Viperidae. The species is endemic to the Southeastern United States. It is one of the heaviest venomous snakes in the Americas and the largest rattlesnake. No subspecies are recognized.
Сипаттама
Шығыс алмаз арқалы жылан – ең үлкен жылан түрі және улы жыландардың ең ауыр түрлерінің бірі. 1946 жылы атылған бір данасының ұзындығы 7,8 фут (2 метр) және салмағы құрады. Дегенмен, басқа улы жыландар да салмағы жағынан осы түрмен бәсекелесе алады, мысалы, әлдеқайда ұзын, бірақ жұқа король кобрасы және қысқарақ, бірақ тіпті ауыр габон жыланы. Шығыс алмаз арқалы жыланның ең үлкен ұзындығы 8 фут (2,4 метр) және 8,25 фут (3 метр) деп хабарланған. Алайда, көрсетілген ең үлкен өлшемдер нақты үлгілердің жетіспеуіне байланысты күмәнді. Еркектер әдетте ұрғашылардан ірілеу болады, бұл жыландар арасында сирек кездеседі (әдетте ұрғашылар еркектерден үлкен болады). 7 футтан (2 метрден) асатын үлгілер сирек, бірақ жақсы құжатталған. Клаубер (1998) 1953 жылы Э. Росс Алленнен алған хатты келтіреді, онда Аллен бірнеше жыл бойы 8 футтық (2,4 метрлік) өлген немесе тірі үлгі үшін 100 доллар, кейін 200 доллар сыйақы ұсынғанын түсіндіреді. Бірақ ешкім сыйлықты талап етпеген. Ол 7 футтық (2 метрлік) бірнеше үлгіні және 8 футтық (2,4 метрлік) терілерді алған, бірақ мұндай терілер тіпті 6 футтық (1,8 метрлік) үлгілерден де алынуы мүмкін екенін айтқан. Орташа мөлшері одан да аз. 6 футтан (1,8 метрден) асатын үлгілер сирек кездеседі. Ұзындығы , және көрсетілген. Бір зерттеуде 31 еркек және 43 ұрғашының орташа ұзындығы 5,6 фут (1,7 метр) екені анықталды. Орташа дене салмағы шамамен құрайды. 9 зертханада сақталған үлгінің орташа салмағы шамамен , ал салмақ диапазоны болды. Көптеген үлгілер салмағын асырмайды, бірақ ерекше үлгілер салмағы немесе одан да көп болуы мүмкін. Жылмасының құрамына ортаңғы бөлігінде 25–31 (әдетте 29) қатар арқалық қабықшалар, еркектерде/үрғашыларда 165–176/170–187 құрсақ қабықшалары және еркектерде/үрғашыларда 27–33/20–26 субкаудальды қабықшалар кіреді. Басында ростральді қабықша енінен биік және екі ішкі қабықшамен жанасады. Ішкі тұмсық алды аймағында 10–21 қабықша және 5–11 (әдетте 7–8) интерсупраокуляр қабықша бар. Әдетте, преокуляр және постназаль арасында екі лореал қабықшасы болады. 12–17 (әдетте 14–15) супралабиальді қабықша бар, олардың біріншісі преназальмен кеңінен жанасады, және 15–21 (әдетте 17–18) сублабиальді қабықша бар.
Қорғау мәртебесі
Бұл жылан түрі IUCN Қызыл тізімінде «Ең аз уайым тудыратын» санатында тіркелген (v3.1, 2001). Солтүстік Каролина штатында шығыс алмаз арқалы қоңыраулы жылан штат заңдарымен қорғалады және штат ішінде жойылу қаупінде деп есептеледі. Луизиана штатында бұл түрдің жойылып кеткені мүмкін, ол соңғы рет 1995 жылы байқалған. Шындығында, кейбір ғалымдар мен табиғатты қорғаушылар оның Солтүстік Каролинада да жойылып кетуі мүмкін деп санайды, ол соңғы рет 1990 жылдардың басында байқалған. АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі оның соңғы жылдары байқалған төмендеуіне байланысты, осы түрді жойылуға жақын түрлер тізіміне қосуды қарастырып жатыр, ал қазіргі популяциясы тарихи популяцияның бар болғаны 3% құрайды. Шығыс алмаз арқалы қоңыраулы жыланға қауіп төндіретін факторлар – мекендеу орындарының жоғалуы, адамдардың өлтіруі және автомобиль жолдарында қырылуы. Бұл түрге тағы бір қауіп – жылан ұстау іс-шаралары, онда олар жабайы табиғаттан алып шығылып, көрмелер мен ойын-сауық үшін өлтіріледі. Мұндай шараларда жыланды ұстаудың кең таралған әдісі – оның деп саналатын қуысына бензин құю, бұл әрекет жыланға да, оның қоршаған ортасына да зиян келтіреді. Оңтүстік Каролинада жүргізілген зерттеу, мекендеу орындарының жоғалуына бейімделе алмаған түрлерді құтқару үшін оларды басқа жерге көшірудің тиімді екенін көрсетті.
Тіршілік ету ортасы
Шығыс алмаз арқалы шатырлағыш жылан биік құрғақ қарағай ормандары, қарағай және пальма ағаштарының жазықтары, құмды алқаптар, жағалау теңізді аспақтары, ұзын жапырақты қарағай/күріш еменді мекендер, шөптік-сазды батпақтар мен батпақ ормандары, кипарис батпақтары, ылғалды аспақтар, құмды аралас орманды жерлер, құрғақ аспақтар және тұзды батпақтарда, сондай-ақ құрғақшылық кезеңдерде ылғалды далаларда қоныстанады. Көптеген аймақтарда ол жаз және қыс айларында құсқұрттар мен тасбақалар жасаған қуыстарды пайдаланады. Зерттеулер көрсеткендей, бұл жыландар белсенді кезеңінде жер астында аз уақыт өткізеді. Басқа шатырлағыштар сияқты, бұл түр құрлықта тіршілік етеді және көтерілуге бейім емес. Дегенмен, кейде ол бұталар мен ағаштарда кездеседі, көбінесе олжа іздеу үшін. Тіпті үлкендері де жерден жоғары көрінген. Көпшілігі өз орнын қорғайды және бірнеше рет шабуға дайын, бірақ мүмкіндік болса, кіріп келгенге қарай кері шегініп, баспанаға қарай жылдам қозғалып, содан кейін көзден жоғалады. Қырандар, бүркіттер және басқа жыландар шығыс алмаз арқалы шатырлағыштың жас және ересек емес жеміріліп жатқандарын аулайды.
Тамақтандыру
Шығыс алмастырылған қырылыс жыланы белсенді түрде азықтанады немесе кішкентай сүтқоректілерге, әсіресе қоян мен күріш егесіне (Oryzomys) тықсыруға дайын тұрады. Оның рационына құстар да кіреді. Шығыс алмастырылған қырылыс жыланы олжасын күтіп, оралып, бір аптаға дейін тұруы мүмкін. Жылан өлген олжа қалдырған иіс іздерімен жүреді. Аналықтары бір ретте 4-28 бала туады, әдетте шілде мен қазан айының басында. Жаңа туған балалардың ұзындығы ересектерге ұқсас, бірақ олардың құйрық ұшында қырылыс орнына кішкентай түймесі болады. Шығыс алмастырылған қырылыс жыланы географиялық ареалындағы өлімге әкелетін жылан шағу жағдайларының басты себепшісі болып табылады. Ұзындығына пропорционалды, ол кез келген қырылыс жылан түрінің арасында ең ұзын тісіне ие, есептеулер 8 фут (2 метр) болатын нұсқасының тісінің жалпы ұзындығы 2 метрден аспауы мүмкін екенін көрсетеді. Салыстыру үшін, 5 фут (2 метр) болатын нұсқасының тісінің ұзындығы шамамен сол шамада. Браунның мәліметінше, улы затының орташа мөлшері 410 мг (кептірілген улы зат), ал улылығы 1.3–2.4 мг/кг IV, 1.7–3.0 мг/кг IP және 14.5–10 мг/кг SC құрайды. Адам үшін өлімге әкелетін доза 100–150 мг шамасында. Бұл улы зат – 40-қа жуық токсині сипатталған жыланның ең көп зерттелген улы затының бірі. Дегенмен, улы затының геморрагиялық әрекеті жоғары. Онда сондай-ақ, нейромышектік жүргізуді бәсеңдетіп, теориялық тұрғыдан жүрек жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін төмен молекулалық салмақты негізгі пептид бар. Бұл пептид C. durrisus terrificus-тан алынған кротаминге ұқсас және улы заттағы ақуыздың 2–8% құрайды. Жалпы алғанда, улы затты жоғары некротизациялық, жеңіл протеолитикалық және құрамында үлкен фосфодиэстераза фракциясы бар деп сипаттауға болады. Ол брадикининнің бөлінуін ынталандырады, бұл қатты ауырсынуға, сондай-ақ айқын, уақытша гипотензияға әкелуі мүмкін. Клаубер бір жағдайды сипаттады, онда симптомдарға "екі ыстық гиподермалық инедей" бірден сезілетін ауырсыну, шағылған жерден спонтанды қан кету, қатты ішкі ауырсыну, ауыздан қан кету, гипотензия, әлсіз пульс, зардап шеккен аяқтың ісінуі және түсінің өзгеруі, сондай-ақ осылармен байланысты қатты ауырсыну кірді. Симптомдар сондай-ақ күшті гемолитикалық және геморрагиялық сипатталады. CroFab, Anavip және Wyeth's ACP осы түрдің шағуына қарсы тиімді антидоттар болып табылады, бірақ ауыр улану жағдайларын басқару үшін үлкен дозалар қажет болуы мүмкін. Әдетте, ACP жиі кездесетін дефибринация синдромына қарсы өте тиімді, бірақ тромбоциттердің төмендеуіне көмектеспеуі мүмкін. Wyeth's ACP енді өндірілмейді.