Кіріспе

10,000 жылды б.з.д. деп қабылдайтын күнтізбе дәуірі – Голоцен күнтізбесі, Голоцен дәуірі немесе Адам дәуірі (HE) деп те аталады. Бұл жылдарды санау жүйесі қазіргі басым (б.з.д./б.з. немесе б.э./б.э.т.) схемасына дәл 10,000 жыл қосып, алғашқы жылын Голоцен геологиялық дәуірінің және неолиттік революцияның басына жақын орналастырады. Осы кезде адамдар аңшы-жинақшы өмір салтынан ауыл шаруашылығы мен тұрақты қоныстарға көшкен. Григориан күнтізбесіндегі ағымдағы жыл – біздің заманымыз, Голоцен күнтізбесінде HE жылдарымен сәйкес келеді. HE схемасын алғаш рет 1993 жылы (11993 HE) Чезаре Эмилиани ұсынған. Эмилиани даулы датаны Голоценнің шамамен басталу күнімен алмастырудың мағынасы зор екенін айтты. Исаның туған күні Голоценнің шамамен басталуымен салыстырғанда, әмбебап маңызы жоқ эпохалық оқиға. Б.з.д./б.э. жылдары өткеннен болашаққа қарай кері саналып, уақыт аралығын есептеуді қиындатады. Anno Domini дәуірінде "нөл" жыл болмайды, б.з.д. 1 жылдан кейін бірден 1 жыл келеді, бұл уақыт аралығын есептеуді одан әрі күрделендіреді. Оның орнына HE өзінің эпохасы ретінде "адамзат дәуірінің басталуын" пайдаланады, ол б.з.д. 10,000 жыл деп белгіленеді және 1 HE жылы деп аталады, сондықтан 1 б.з. 10,001 HE-ге сәйкес келеді. Бұл – қазіргі геологиялық дәуірдің, Голоценнің (атауы «толығымен жаңа» дегенді білдіреді) басталуының шамамен уақыты. Мұның себебі – адам өркениетінің (мысалы, алғашқы қоныстар, ауыл шаруашылығы және т.б.) осы кезеңде пайда болғанына сенімді. Кейін Эмилиани Голоценнің басталуын өзі ұсынған дәуірдің басталуымен бірдей күнді белгілеуді ұсынды.

Артықшылықтары

Адам дәуірінің қолдаушылары оның геологиялық, археологиялық, дендрохронологиялық, антропологиялық және тарихи мерзімдеменің анықталуын жеңілдететінін, сондай-ақ оның дәуірін Исаның тууынан гөрі барлық адамзатқа ортақ оқиғаға негіздейтінін мәлімдейді. Адам тарихындағы барлық маңызды даталарды қарапайым өсу тізімі бойынша тіркеуге болады, онда кішірек даталар үлкен даталардан әрқашан бұрын келеді. Тағы бір артықшылығы – Холоцен дәуірі басқа күнтізбелік дәуірлерге дейін басталады, сондықтан ол әртүрлі күнтізбелердегі даталарды салыстыру және түрлендіру үшін пайдалы болуы мүмкін.

Дұрыс

1994 жылы Эмилиани тағы бір мақаласында күнтізбе туралы айта келіп, Голоцен эпокасының басталу күні бойынша бірлігі болмағандығын, сол кездегі есептеулер 12 700 мен 10 970 жыл бұрынғы шаққа дейін ауытқып келгенін атап өтті.

Теңдес ұсыныстар

1924 жылы Габриэль Девилл Эмилиани кейінірек ұсынғанмен толықтай сәйкес келетін, біздің заманымыздан 10 000 жыл бұрын басталатын Calendrier nouveau de chronologie ancienne (CNCA) жүйесін қолдануды ұсынды. 1929 жылдан бері Dievturība жақтастары Latviskā ēra (Латвия дәуірі) жүйесін пайдаланады, ол да осы нүктеден басталады; бұл қазіргі Латвия аумағына алғашқы адамдардың қоныстануымен (10500–10047 ж.б.д.) сәйкес келеді. Латвия дәуірі бойынша 2025 жыл біздің заманымыз 12025 деп жазылады. Эрнестс Брастиньштің Латвия дәуірі туралы толық түсіндірмесі алғаш рет 1934 жылы жарияланды. 1963 жылы Э. Р. Хоуп да осы нүктеден басталатын Anterior Epoch (AE) жүйесін қолдануды ұсынды.

Қайта құру

Юлиан немесе Григориан күнтізбесіндегі жылдарды Адам дәуіріне айналдыру үшін, біздің заманымыздың/біздің заманымыздан (AD/CE) жыл санауына 10 000 қосу керек. Қазіргі жылды Голоцен жылына айналдыру үшін, оның басына "1" цифрын қосып, HE (10000 + жыл) жасаймыз. BC/BCE жылдарын түрлендіру үшін, BC/BCE жыл санын 10 001-ден шығару керек. + Голоцен күнтізбесіндегі күнтізбелік дәуірлер мен маңызды оқиғалар: Григориан жылы ISO 8601 Голоцен жылы 10002 BC 10001 1 HE 10001 BC 10000 0 HE 10000 BCEmiliani 3102 BC 3101 6899 HE Инду космологиясында Кали Юганың басталуы 2250 BC 2249 7751 HE Мегалаян дәуірінің басталуы, Голоцен дәуіріндегі үш кезеңнің қазіргі және соңғысы. 45 BC 0044 9956 HE Юлиан күнтізбесін енгізу 1 BC 0000 10000 HE ISO 8601 бойынша нөл жыл 1 AD 0001 10001 HE Иса Мәсіхтің дүниеге келуі туралы Дионисийдің болжамы бойынша, Ортақ Дәуірдің және Anno Domini басталуы 622 0622 10622 HE Мұхаммедтің Меккеден Мединеге (Хиджра) көшіп кетуі, ислам күнтізбесінің 1 AH-де басталуы 1582 1582 11582 HE Григориан және Мингуо күнтізбелерін енгізу 1950 1950 11950 HE Қазіргі заманға дейінгі мерзімдеу схемасының дәуірі 1960 1960 11960 HE UTC дәуірі 1970 1970 11970 HE Unix дәуірі 1993 1993 11993 HE Голоцен күнтізбесін жариялау HE Қазіргі жыл 10000 + 10000 20000 HE