Христиандық Мунси – АҚШ-тағы ежелгі Ленапе тайпасының христиан дініне өткен өкілдері. Моравия миссионерлерінің әсері, қазіргі қоғамдастықтар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ленапе үндістерінің тобы
Ежелгі славян тайпасы
Жаңа Англиядағы христиан үндістері
Group of Lenape Indians
the Old Slavic tribe
the Christian Indians in New England
Христиандық Мунсилер – Америка Құрама Штаттарының түпкілікті халқы Ленапелердің (Делавэр деп те аталады) тобы, олар негізінен Мунси тілінде сөйлейді және Моравия миссионерлерінің үйретімдерін ұстанғандықтан христиан дініне көшкен. Христиандық Мунсилер Моравия Мунсилері немесе Моравия үндістері, Моравия христиан үндістері, немесе жағдайына қарай, қарапайым христиан үндістері деп те аталады. Моравия шіркеуі өз миссияларының бір бөлігін басқа христиан діндеріне, мысалы методистерге бергендіктен, бүгінгі таңда Христиандық Мунсилер Моравия шіркеуіне, методист шіркеуіне, Канада Біріккен шіркеуіне және басқа да христиан діндеріне жатады. Қазіргі кездегі Христиандық Мунсилер қауымдастықтарына Темза моравиялықтары, Канзастағы Христиандық Мунси тайпасы және Стокбридж–Мунси қауымдастығы кіреді.
The Christian Munsee are a group of Lenape (also known as Delaware), an Indigenous people in the United States, that primarily speak Munsee and have converted to Christianity, following the teachings of Moravian missionaries. The Christian Munsee are also known as the Moravian Munsee or the Moravian Indians, the Moravian Christian Indians or, in context, simply the Christian Indians. As the Moravian Church transferred some of their missions to other Christian denominations, such as the Methodists, Christian Munsee today belong to the Moravian Church, Methodist Church, United Church of Canada, among other Christian denominations. Present day Christian Munsee communities include Moravian of the Thames, the Christian Munsee tribe in Kansas, and the Stockbridge–Munsee Community.
Тарих
1740 жылдардан бастап Моравия шіркеуі Солтүстік Америка үндістері тайпаларына христиан миссионерлерін жіберіп, тайпалардың толық қолдауымен елді мекендер құрды. Христиан Мунси қатарында бастапқыдағы ықпалды ленапе басшылары болды.
Starting in the 1740s, the Moravian Church sent Christian missionaries to North American Indian tribes and started settlements, with full tribal support. The ranks of the Christian Munsee included influential Lenape chiefs from the start.
Атлантикалық орта және Огайо штаттары
Мунсилер – Ленапелердің қасқыр руы, қазіргі Нью-Йорк, Пенсильвания және Нью-Джерси штаттарының қиылысындағы аймақты мекендеген. Еуропалықтармен алғашқы ресми байланыс 1524 жылы Джованни да Верраццано қазіргі Нью-Йорк портына келген кезде болды. Атлантикалық жағалаудың көптеген түпкі халықтары сияқты, мунсилер де жаңа келгендер арасында кең таралған, бірақ олардың иммунитеті болмаған шешек және тұмау сияқты еуропалық аурулардың таралуынан зардап шекті. Көшіп қалғандар еуропалықтардың кеңейіп бара жатқан қоныстануынан ішкі аймаққа ығыстырылды. 18 ғасырдың ортасында Ленапе халқының бір тобы моравиялық миссионерлердің үйретімдерін қабылдай бастады. Моравиялықтар – бұл Моравиядан (қазіргі Чехия) қуылған протестанттардың ұрпақтары, олар Германияның Саксония штатындағы Херрнхуттенде протестанттық дін құрған. Олар өз жамағаттарын қорғау үшін шекарадағы еуропалықтар мен басқа түпкі халықтардан шалқап, жеке миссионерлік ауылдар құрды. Мунсилер арасындағы ең белгілі миссионер – Дэвид Зейсбергер болды. 1772 жылы ол христиан мунсилерінің тобын Огайо аймағына бастап барды, ол жақта олар алдағы Американ революциясының қаупінен оқшауланады деп үміттенеді. Алайда, 1782 жылы Пенсильвания милициясы, батыс Пенсильваниядағы елді мекендерге шабуыл жасаған үндістерді іздеп, Зейсбергердің христиан мунсилерінің жүгері жинап жатқан 96 адамнан тұратын тобына кез болып, оларды Огайо штатының шығысындағы Гнаденхюттен ауылында қоршап алды. Мунсилер оқиғаға қатысы жоқ екенін дәлелдеп, христиандық сенімдері мен бейбітшілік пен қарсылық көрсетпеу қағидаларын түсіндірді. Бірақ милиция дауыс беріп, әйелдер мен балаларды қоса алғанда, барлық "үндістерді" өлтіруге шешім қабылдады. Осы оқиғада қаза тапқандар Моравиялық христиандық үнділер шейіттері деп танылды. Американдық милиция Гнаденхюттендегі моравиялық христиандық үнділерді өлтірген кезде, 3 наурызда Сандускидегі моравиялық миссионерлер жіберген елші 6 наурызда Шенбруннға жетіп, олардың барлығы Детройтке көшіп бара жатыр деген жаңалықты жеткізді. Шенбрунннан екі моравиялық үндіс Гнаденхюттендегі бауырларына хабар жеткізу үшін аттанды, бірақ жол жүрісінде американдық әскерилердің Джозеф Шебош-кішінің денесін қиратқанын көрді. Оның анасы үнді, әкесі еуропалық болған моравиялық еді. 1798 жылы Дэвид Зейсбергер көптеген моравиялық христиандық үнділерді Огайоға қайтарды, онда олар Шенбрунн маңында Гошен миссиясын құрды. Зейсбергер өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды, содан кейін көптеген моравиялық христиандық үнділер Онтариоға (салыстырыңыз: Моравиантаундағы Делавэр ұлты) және басқалары Канзасқа көшіп кетті, олармен бірге олардың арасында өмір сүріп, жұмыс істеген христиан миссионерлері де болды. Гнаденхюттендегі қырғында шейіт болған Исраил Велапаччехеннің (Якуб пен Эстердің аман қалған балалары) ұрпақтары бүгінде Канзастағы христиан мунси тайпасының көп бөлігін құрайды.
The Munsee were the Wolf Clan of the Lenape, occupying the area where present day New York, Pennsylvania and New Jersey meet. The first recorded European contact occurred in 1524, when Giovanni da Verrazzano sailed into what is now New York Harbor. Like most native peoples of the Atlantic coast, the Munsee suffered from the introduction of European diseases, such as smallpox and influenza, that were endemic among the newcomers, but to which they had no acquired immunity. Those who survived were forced inland by encroaching European settlements. By the mid 18th century, one group of Lenape people began to follow the teachings of Moravian missionaries. The Moravians were descended from exiled Protestants from Morava, now Czech Republic, who founded a Protestant denomination from Herrnhut in the German state of Saxony. They sought to protect their converts by creating separate mission villages in the frontier, apart from both European settlers and from other native people. The most prominent missionary among the Munsee was David Zeisberger. In 1772, he led his group of Christian Munsee to the Ohio Country, which he hoped would isolate them from the hostilities of the approaching American Revolution. However, in 1782, a force of Pennsylvania militiamen, in search of Indians who had been raiding settlements in western Pennsylvania, happened upon a group of ninety six of Zeisberger's Christian Munsee harvesting corn, and rounded them up in the eastern Ohio village of Gnadenhütten. The Munsee protested their innocence of the incidents and explained their Christian convictions and practice of non combatant and nonresistance. But the militia took a vote and decided to kill all of these "Indians", including the women and children. Those killed are known as the Moravian Christian Indian Martyrs. While the American militiamen murdered the Moravian Christian Indians in Gnadenhutten, a messenger sent by the Moravian missionaries in Sandusky on March 3 reached Schoenbrunn on March 6 in order to deliver the news that all of them would be moving to Detroit. Two of the Moravian Indians from Schoenbrunn went to tell their brethren in Gnadenhutten but on their journey there, they saw that American soldiers had mangled body of Joseph Schebosh Jr, a Moravian with an Indian mother and European father. In 1798, David Zeisberger led many of the Moravian Christian Indians back to Ohio, where they established the Goshen Mission near Schoenbrunn. Zeisberger lived there until his death, after which many of the Moravian Christian Indians moved to Ontario (cf. Delaware Nation at Moraviantown) and others to Kansas, along with Christian missionaries who continued to live and work among them. The descendants of Jacob and Ester, the surviving children of Israel Welapachtshechen (who was martyred in the Gnadenhutten massacre), make up the majority of the Christian Munsee tribe in Kansas today.
Онтарио
Он жылдық соғыстан кейін, христиан Мунзилердің көпшілігі Зейсбергерді іздеп Онтариоға (Канада) көшті. Олар Темза өзенінің жанындағы Фэрфилдке, көбінесе Моравиантаун деп аталатын жерге жаңа үй салды. Олар он жыл бойы салыстырмалы түрде бейбіт өмір сүрді, өздерін егіншілікпен және кәсіптерімен асырады. Бірақ 1812 жылғы соғыс кезінде, американдық әскерлер Темза шайқасында олардың ауылын толығымен өртеп тастағанда, олар бейкүнә құрбан болды. Бұл шайқас АҚШ генерал Уильям Генри Харрисонның жеңісі және британдықтардың одақтасы, Шоуни басшысы Текумсехтің қазасы ретінде тарихта жақсы белгілі, бірақ Моравиантаунның қирауы тарих беттерінде көтерілмейді. Мунзилер жаулық тоқтағанға дейін қауіпсіздік үшін далаға қашып, содан кейін Темза өзенінен оңтүстікке қарай жаңа Фэрфилдты қайта құру үшін оралды, ол қазір Моравиантаун деп аталады. 1903 жылы Моравиялық христиандар Моравиантаундағы Мунзи миссиясын методист христиандарына тапсырды, ол кейіннен Канаданың Біріккен шіркеуіне қосылды. Бүгінде көптеген христиан Мунзилер әлі де осы Біріккен протестанттық дінге жатады.
After ten more years of strife, most of the Christian Munsee followed Zeisberger to Ontario, Canada, where they established a new home at Fairfield, commonly known as Moraviantown, along the Thames River. There they lived in relative peace for twenty years, supporting themselves with their farming and industry. But they became unwitting victims during the War of 1812, when American soldiers burned their village to the ground during the Battle of the Thames. The battle is well known historically as a victory for United States General William Henry Harrison, and for the death of the Shawnee chief Tecumseh, an ally of the British, but the destruction of Moraviantown is little more than a footnote. The Munsee fled into the wilderness for safe haven until hostilities had ceased, then returned to build a new Fairfield across the Thames River to the south, which is now known as Moraviantown. In 1903, the Moravian Christians transferred the Munsee mission in Moraviantown to Methodist Christians, a denomination that eventually joined the United Church of Canada. Today many Christian Munsee still belong to this United Protestant denomination.
Висконсин штаты
1830 жылдары христиан Мунзи тайпасының бір бөлігі Америка батысына қоныс аударуды қолдады. 1837 жылы Фэрфилдтен шыққан Мунзи тайпасының бір бөлігі Висконсин штатына сапар шегіп, басқа христиан үндістер тобы – Стокбридж үндістеріне қосылды. Стокбридж үндістері – Нью-Йорктегі Гудзон өзенінің шығыс жағалауындағы Мохикан және Ваппингер тайпаларының соңғы қалдықтарынан құралған. Осы екі тайпа бірігіп, Стокбридж-Мунзи тайпасы ретінде танылды. Қазір олар Висконсин штатының Шоано округіндегі Стокбридж-Мунзи қауымдастығы болып табылады. Дегенмен, Мунзи тайпасының көп бөлігі Канадаға қайтып келді. Оңтүстік Онтариодағы христиан Мунзи тайпасы бүгінде Темза моравиялықтары және Мунси-Делавэр ұлты ретінде сақталған.
By the 1830s, a faction of the Christian Munsee favored a move to the American West. In 1837, some of the Munsee from Fairfield journeyed to Wisconsin to join another Christian band of Indians, the Stockbridge Indians, a combination of the last remnants of the Mohican and Wappinger peoples of the east bank of the Hudson River in New York, whence the two tribes became known collectively as the Stockbridge Munsee. They are now the Stockbridge Munsee Community in Shawano County, Wisconsin. However, most of the Munsee eventually returned to Canada. The Christian Munsee in southern Ontario remain today as the Moravian of the Thames and the Munsee Delaware Nation.