Кіріспе

Мексиканың пошта жүйесі ацтектердің хабаршылар жүйесінен бастау алады, оны испандықтар жаулап алғаннан кейін қабылдады. 1580 жылы пошта қызметі негізінен Жаңа Испания вице-корольдігі мен Испания арасында байланыс орнату үшін құрылды. 18 ғасырда Испания тұрақты бағыттармен ресми пошта жүйесін құрды. 1856 жылы Мексика алғашқы желімді пошта маркаларын шығарды, олардың ерекшелігі – "аудандық баспалар", бұл пошта жүйелері арасында бірегей болып табылады және пошта маркаларын ұрлаудан қорғау үшін қолданылды. 1891 жылы пошта және марка шығару органы, Коммуникациялар министрлігінің (Secretaría de Comunicaciones) әкімшілік бөлімшесі ретінде құрылды. Ол "Сервисио Посталь Мексикано" (Sepomex) деп аталды. 1901 жылы Бас пошта басқармасы (Dirección General de Correos) жеке мемлекеттік мекемеге айналды. 1907 жылдан бері Мексика поштасының басты кеңсесі ретінде қолданылып келеді. Мексика революциясы және одан кейінгі Азамат соғыстары (1910–1920) елдің әртүрлі аймақтарын бақылаған топтардың көптеген уақытша және жергілікті маркаларын шығаруға әкелді.

Классикалық маркалар кезеңі 18561874

Жалпы алғанда, "классикалық маркалар" деген ұғымға келісім жоқ, сондай-ақ Мексика маркаларының "классикалық кезеңі" де нақты айқындалмаған. 1926 жылы Сэмюэл Чэпман "Мексиканың пошта маркалары" еңбегінде "уақытша кезеңнің" 1856 жылдан 1868 жылға дейін созылғанын көрсеткен. 1983 жылы Schatzkès & Schimmer 1856-1874 жылдар аралығындағы Мексика маркаларындағы жою белгілері туралы зерттеу жариялады, бірақ олар бұл кезеңді "классикалық" деп атамады. Пулвердің 1992 жылғы "Мексика маркаларына кіріспе" кітабында "Классикалық дәуір 1856-1883" деген тарау бар. 1883 жылды классикалық кезеңнің соңы деп қарау, аймақтық мөрлердің сол жылға дейін қолданылуымен байланысты. Дегенмен, Пулвердің "классикалық" тарауында тек 1874 жылға дейін шығарылған маркалар талқыланды, ал осы жыл Мексика маркаларының сыртқы түріндегі маңызды өзгеріс болды. Кейбір зерттеушілер классикалық кезеңді 1900 жылға дейін, тіпті одан кейін де созған деп санайды. Осылайша, "классикалық" кезеңді қалай анықтау мәселесі субъективті болып табылады. Осы мақалада классикалық кезең 1856 жылдан 1874 жылға дейін деп қарастырылады. 1874 жылға дейін маркалардың көпшілігі жергілікті суретшілермен жасалып, өндірілген, көбінесе қарапайым немесе "алғашқы" сапада, сондай-ақ перфорациясы жоқ немесе нашар перфорацияланған, бұл маркаларды әдемі және филателистер үшін тартымды еткен. 1874 жылдың мамыр айында Мексика Нью-Йорктегі American Bank Note Company компаниясымен жобаланып, басылған маркалар жиынтығын шығарды. Бұл маркалар кәсіби деңгейде жасалған, болат гравюрасымен басылған және перфорацияланған. Олар АҚШ-тағы банкнота компанияларында да өндірілген басқа елдердің сол кездегі маркаларына өте ұқсас болды. Мексиканың кейінгі маркалары, көбінесе отандық өндірісте жасалса да, ұқсас "заманауи" стильде болды.

Аудандық баспаға түсіру

Мексиканың ерте маркаларының басым көпшілігінде аудандық мөрлер бар, олар ұрлыққа қарсы шара ретінде қосылған. Бұл мөрлер 1856 жылы Мексиканың алғашқы маркаларымен бірге пайда болды және 1883 жылдың соңына дейін ресми түрде қолданылып келді. Мексика пошта жүйесі елді шамамен 50 "ауданына" бөлді, әр ауданның бас кеңсесі және бірнеше бөлімшелері болды. Аудандық кеңсе Мексика қаласынан маркалар тапсырыс берді, олар мөрсіз жіберілді, содан кейін аудандық кеңсе әр маркаға ауданның атын қолмен қойды. Мөрленген маркалар тікелей пошта клиенттеріне сатылып, сондай-ақ бөлімшелерге жіберілді. Теория бойынша, пошта төлемі үшін тек мөрленген маркалар ғана жарамды болды, бірақ әрбір жеке маркаға мөр салу кезінде қате болу мүмкіндігін ескере отырып, мөрсіз қолданылған маркалардың да белгілі бір саны бар. Сонымен қатар, кейбір кеңселер бұйрықтарды орындамай, маркаларын мөрсіз сатты. 1864 жылы жүйе жақсартылды, маркалар Мексика қаласынан шот-фактура нөмірі мен шығу жылы мөрленген күйінде жіберілді. Кейде аудандық кеңсе мөрінде маркалар тағайындалған бөлімшелерді білдіретін нөмірлер болды, ал кейде бөлімшелер өздерінің мөрлерін қойды. Ірі кеңселерде қол мөрлерінің бірнеше үлгілері қолданылды; Мексика қаласы 1856 жылғы маркаларды мөрлеу үшін бес түрлі құралды пайдаланды, олардың әрқайсысы әртүрлі болды, ал Гвадалахара, Гуанахуато, Пуэбла, Керетаро және Сан-Луис-Потоси аудандарының әрқайсысында үш құрал болды. Аудан атының түсі көбінесе қара болды, бірақ қызыл, көк және күлгін мөрлер де белгілі. 1858 жылы Реформа соғысы кезінде ұрыстан қашу үшін Агуаскалиентеске қашқан, бірақ мөрін қалдырған Закатекас пошта бастығы "Закатекас" дегенді қолмен жазды. Филателистер көп жылдар бойы бұл мөрлердің мағынасын түсіне алмады, дейін британ бизнесмені Сэмюэл Чапман Мексикада тұрып, пошта мүрағаттарын зерттеді. Оның 1926 жылы жарық көрген, кейін қайта басылған кітабында әртүрлі аудандарға жіберілген маркалар туралы толық мәліметтер келтірілген. Көптеген мөрлер сирек кездеседі және мексикалық маркалар мамандары арасында жоғары бағаланады. Олар сондай-ақ жалғандап жасалған.

"Хуарес" журналының 1864 жылғы саны

1864 жылы Мексика Хидальгоның әдемі гравюраланған суреті бар марка шығарды. Бұл маркалар президент Хуарес бұйрығымен Нью-Йорктегі Америкалық банкнота компаниясы тарапынан басылды. Маркалар перфорацияланған және 1r, 2r, 4r және 1 песо төрт номиналда шығарылды, сондай-ақ аудандық мөрлермен және мөрлерсіз шығарылды. Олар жалпы қолданысқа арналған болғанымен, көп ұзамай Екінші Мексика империясының бірінші шығарылымымен (төменде қараңыз) алмастырылды және Монтеррей және Сальтильо қалаларында ғана қолданылғаны белгілі. Қолданылған маркалардың көшірмелері сирек және қымбатқа бағаланады.

Екінші Мексика империясы

1862 жылдың 6 қаңтары мен 8 қаңтары аралығында француз әскерлері мексикалық монархистердің қолдауымен Мексикаға басып кірді, олардың көпшілігі ақсүйектер қатарынан шықты. Нәтижесінде, 1863 жылдың 10 шілдесінде Мексика қаласын жаулады. Француздар Мексикада католик империясын жариялап, Мексиканың Максимилиан I-ін Екінші Мексика империясының императоры етіп тағайындады. Максимилиан 1864 жылдың 28 немесе 29 мамырында Бельгиялық Шарлоттамен бірге Мексикаға келді. Республикалық күштер қарсылық көрсетуді жалғастырды және француздар 1867 жылдың 5 ақпанында Мексика қаласынан шығып кетті. Максимилиан 1867 жылдың 15 мамырында Керетарода қолға түсіріліп, 19 маусымда атылды. Республика қайта орнатылып, президент Хуарес қайтадан билікке келді, ал 1857 жылғы Конституция елдің жоғарғы заңы ретінде қайта жаңғыртылды.

"Бөрік" журналы 1864 жылы жарық көрді

1864 жылдың 15 мамырында регенттік бұрынғы маркаларды Мексиканың елтаңбасын – жыланды өлтіріп тұрған бүркітті бейнелейтін маркалармен алмастырды. Монархияны көрсету үшін бүркітке тәж қосылды және "Мехико" жазуы "Мексика" деп өзгертілді. Маркалар гравировкаланып, тесілмеген күйінде шығарылды. Алғашқыда 1/2r, 1r, 2r, 4r және 8r бес түрлі номинал шығарылды, ал 1865 жылы оларға 3c. қосылды. Маркалар Мексика қаласынан аудандық кеңселерге жіберілді, онда маркаларды қолдану үшін әдетте ауданның аты қосылатын. 1864 жылдың шілдесінен бастап, маркалар аудандарға жіберілгенге дейін жыл және шот-фактура нөмірімен басылды. Әртүрлі баспалар әртүрлі өлшемдерде жасалды және осы айырмашылықтарға сүйене отырып, мамандар бес жеке шығарылымды анықтады, олар "1-ші" - "5-ші" кезеңдердегі бүркіттер деп аталады. Бұл шығарылым коллекционерлердің арасында өте танымал және оның терең зерттеулері жасалды, соның ішінде сақталған пошталық құжаттардан алынған мәліметтер де бар. "Бүркіт" маркалары туралы тағы бір зерттеуді Джеспер Андерсеннің сайтынан табуға болады.

Қара саз

Максимилиан империясы ешқашан бүкіл елді бақылауға ие болған жоқ және қуылған президент Бенито Хуарес басқарған республикалық күштермен үздіксіз күресті. Хуарес ақырында Чиуауада эмиграциядағы үкімет құрды. Регенттіктің бақылауында болмаған елдің аймақтары Максимилианның суреті бар маркаларды пайдаланбады және бірнеше уақытша марка шығарды. Көбінесе бұл аймақтар "франко" белгілері бар мөртаңбаланған пошта таңбаларын пайдалануға қайта оралды. Жабысқақ маркалар пайда болғаннан кейін шығарылған мөрсіз конверттерді Мексика филателистері "Sellos Negro" немесе "Қара мөрлер" деп атайды.

Республика қалпына келтірілді

1867 жылдың маусым және шілде айларында Максимилиан империясы жеңіліске ұшырады және республика Бенито Хуарес президенттікке қайта келгенмен бірге қайта жаңғыртылды. Уақытша шара ретінде 1861 жылғы Идальго басылымының қалдықтары готика әріптерімен қолмен басылған "Мексика" деген жазумен қайта басылды. Готикалық үстіне басылған таңбалар 2 және 4 реальдық маркалардың жаңа басылымдарына да қосылды. Осы маркалардың кейбіреулері өте сирек және құнды.

Хидальго саны 1868 ж. және "Анотадо" 1872 ж.

1868 жылдың 8 қыркүйегінде Мексика жаңа Хидальго дизайнын шығарды, коллекционерлер бұл дизайнды "Толық бетті Хидальго" деп атады. Маркалар литографиялық әдіспен 6c, 12c, 25c, 50c және 100c номиналдарында, перфорациясы бар және перфорациясы жоқ түрде шығарылды. Екі түрлі нұсқасы анықталды: біріншісінде сандар жұқарақ және нүктесіз, ал екіншісінде сандар қалыңдап, содан кейін нүкте қойылған. Сонымен қатар, көптеген ұсақ өзгерістер мен баспа тақталарындағы кемшіліктер бар. Бұл кемшіліктердің бәрі, түрлі баспалармен біріктіріліп, Пулверді былай деуге әкелді: "Көп жағынан қарағанда, 1868–72 жылғы шығарылым маманға қажеттінің бәрін ұсынады". 1868 жылғы шығарылымды зерттеу 1868 жылғы маркалар сайтында қолжетімді. 1872 жылдың басында жаңа маркалар жақын арада шығарылатыны туралы хабарланды. Олар уақытында дайын болмағандықтан, бұрын айналымнан алынып, Мексика қаласына қайтарылған "Толық бетті Хидальго" маркаларының бір бөлігі "Anotado" деген сөзбен қайта басылды, бұл сөз "есепке алынған" деген мағынаны білдіреді. Бұл маркалар жаңа маркалар қолжетімді болғанға дейін қысқа ғана уақыт пайдаланылды.

Хидальго саны 1872

1868 жылдың 2 сәуірінде Мексика Идальго суреті салынған жаңа сериялы маркаларды шығарды. Олар литографиялық тәсілмен, 6 цент, 12 цент, 25 цент, 50 цент және 100 цент номиналында, тесілген және тесілмеген күйде жарыққа шығарылды. Бұл серия коллекционерлер арасында үлкен танымалдыққа ие болмады және «мексикалық марка дизайнының құлдырауы» деп аталды.

Бөлшектер мен бөлшек

Классикалық кезеңде кейбір маркалар екіге бөлінетін немесе жартысына дейін кесілетін, ал кейде үштен біріне, төрттен біріне (төрт бөлікке) және сегізден біріне бөлініп, толық марканың сәйкес құнымен пошта төлемі ретінде қолданылатын.

XIX ғасырдың соңы

1872 жылғы Идальго шығарылымы мексикалық маркалар өндірісінің бұрынғы кезеңінің аяқталуын белгіледі, олар көбінесе қарапайым дизайнмен және нашар басылумен, сонымен қатар ерекше мексикалық сипатқа ие болған. 1874 жылғы 5 мамырда жаңа Идальго шығарылымының алғашқы маркалары шығарылды. Бұл маркалар Нью-Йорктегі American Bank Note Company компаниясымен басылды және металл пластиналарға кәсіби түрде ойылып, қағаз ақшадағыдай күрделі машинамен жасалған дизайнмен жабдықталды. Дизайны мен орындалуы жағынан бұл «Банкнота» шығарылымы Аргентина және Бразилия сияқты басқа Латын Америкасы елдері үшін, сондай-ақ АҚШ үшін Америка Құрама Штаттарының банкнота компаниялары жасаған заманауи маркаларға ұқсас. 1877 жылдың соңында басып шығару пластиналары Мехико қаласына жіберілді, содан кейін маркалар Мексикада басылды. Бұл шығарылымның көптеген түрлері бар, олардың арасында басылған үстемелердің, қағаз түрлерінің және су таңбаларының айырмашылықтары бар. 1879 жылы Мексика Халықаралық почта одағына қосылды, ол халықаралық почта тарифтерін стандартизациялауды талап етті, бұл Мексиканың ішкі тарифтерінен төмен болды. Сәйкесінше, Мексика халықаралық почтада ғана пайдалану үшін Хуарес суреті салынған жаңа шығарылым жасады. Ауданы бойынша басылған үстемелер 1883 жылға дейін сақталды, содан кейін олар қажет болмай қалды. 1895 жылы Мексика почтаны жеткізудің әртүрлі әдістерін бейнелейтін маркалар сериясын шығарды, олардың ішінде пошта тасымалдаушы, пошта кошы және пошта пойзы болды. Филателистер бұл шығарылымды «Мулитас» (кішкентай есектер) деп атайды, себебі 4 және 12 сентаво маркаларында пошта жинағын арқасында алып келе жатқан есек және одан кейін жылқыда келе жатқан пошташы бейнеленген. Бұл шығарылымда әртүрлі перфорациялар мен су таңбалары бар көптеген нұсқалар бар және Скоттта 50 негізгі (және көптеген қосымша) каталог номерлері берілген.

ХХ ғасырдың басында

1899 жылы Мексика төмен құндылықтағы бағалы қағаздарға мексикалық елтаңбаны – бүркіт пен жыланды, ал жоғары құндылықтағы бағалы қағаздарға Ұлттық собор сияқты мексикалық ескерткіштердің суреттерін бейнелейтін түпкілікті серия шығарды. Билік жергілікті «Мулитас» бағалы қағаздарының сапасына наразы болғандықтан, осы өте әдемі өрнектелген бағалы қағаздарды Лондондағы Брэдбери Уилкинсон және Компаниясы өндірді. 1910 жылы Мексиканың тәуелсіздігінің жүз жылдығына арналған және маңызды мексикалық патриоттар мен Тәуелсіздік жариялануы сияқты тарихи оқиғаларды көрсететін келесі бағалы қағаздар шығарылды.

Мексика революциясы мен азаматтық соғыстар 1910-1920 жылдар

1910-1920 жылдары Мексикада зор күшпен жүрген төңкеріс пен одан кейінгі азамат соғыстары болды. 20 ғасырдың басында президент Порфирио Диас Мексиканы темір қауырсынмен басқарды, ол байлардың мүддесін қорғайтын адам болды және бұрынғы жер реформаларын жойды. Диасқа қарсы оппозиция күшейді, ал Франсиско И. Мадеро 1910 жылғы сайлауда оған қарсы шықты. Диас Мадероны түрмеге қамап, сайлауда жеңіске жеткенін жариялады. 1911 жылы Мадеро Мексика армиясын жеңіп, арнайы сайлауда президент болып сайланды, оны қолдау үшін революциялық әрекеттер жасалды. Мадеро әлсіз президент болып шықты және 1913 жылы армия басшысы Викториано Уэрта оны төңкеріс арқылы құлатып, өзін президент етіп тағайындады. Бұл диктатор Уэртаға қарсы оппозиция жетекшісі Венестиано Карранса бастаған бірінші азамат соғысының басталуына әкелді. Каррансаның күштері "Конституционалистер" деп аталды және 1914 жылы Мексика қаласын басып алып, Каррансаны президент етіп тағайындады. Каррансаға екінші азамат соғысында Франсиско Вилла және Емилиано Сапата, Zapatistas жетекшісі қарсы шықты, соңында 1915 жылы Мексика қаласынан қуылды. Карранса 1917 жылғы Конституцияға көптеген реформаларды енгізді, бірақ оған қарсылық жалғасты. Әскери тұрғыдан соғыс 1920 жылы Каррансаның қазасымен және генерал Альваро Обрегонның билікке келуімен аяқталды, бірақ келесі онжылдықта төңкеріс әрекеттері мен эпизодтық көтерілістер жалғасты. Филателиялық тұрғыдан алғанда, бұл кезең елдің әртүрлі аймақтарын бақылаған фракциялар шығарған көптеген уақытша және жергілікті мөрлерге әкелді. Мысалы, 1913-1914 жылдары Мадеро күштері бақылаған Сонора штаты "ақ" және "жасыл мөр" деп белгілі бірнеше түрлендірілген уақытша мөрлер сериясын шығарды. Сонора 1914 жылы "Почталық мөрлер" деп белгілі типографиялық мөрлер сериясын шығарды. Оахака штаты бейтараптығын сақтап, 1915 жылы осыған ұқсас уақытша мөрлер шығарды. Жергілікті және уақытша мөрлерден басқа, сол кездегі биліктегілер қолда бар мөрлерге әртүрлі үстемелер мен қосымша төлемдер қосты. Олардың көпшілігі мөрлерге басылған болса да, мексикалық филателистер оларды "гомиграфо" немесе резеңке мөрлер деп атайды. Бұл үстемелердің ең танымалдарының бірі "GCM" монограммалары, яғни "Gobierno Constitucionalista Mexicano" немесе "Конституциялық Мексика үкіметі". Бұл үстемелердің түрлерін алғаш рет Вилла қолдаған Конвенционалистер қолданды, кейін Конституционалистер және Карранса үстемелері деп белгіленді. Азамат соғыстарының салдарынан туындаған үлкен бұзылыстарға қарамастан, марка жинаудағы үлкен қызығушылықты пайдаланып, оппортунистер филателиялық нарыққа жергілікті мөрлердің және үстемелердің көптеген жалғандарын жасады. Сонымен қатар, осы кезеңдегі көптеген конверттер коллекционерлер үшін пошта органдарының көмегімен жасалды және олар қалыпты пошталық қолдануды білдірмеді. Бұл кезеңдегі мөрлердің күрделілігін соңғы жылдары филателистер зерттеді, ең бастысы Фоллансбидің "Мексика төңкерісінің мөрлері" 1913-1916 жылдары.

Жиырма және отызыншы жылдар

1917 жылдан бастап 1930-жылдардың ортасына дейінгі екі онжылдық кезеңде шығарылған маркалар АҚШ-ты қоса, басқа елдердің маркаларына ұқсас консервативтік сипатты сақтады. Маркалар гравюрамен жасалған және тарихи маңызды тұлғаның, ғимараттың немесе көріністің портретімен қоршалған жазуы бар стандартты форматта болды. 1930-жылдардың ортасында бұл тұрақты формат бірте-бірте өзгеріп, қазіргі заманғы көрінісі бар, көбірек әртүрлілікке ие ұғымға айналды. 1934 жылы ежелгі және қазіргі үндістердің қыш құмыра жасау сияқты әрекеттермен айналысқандарын бейнелейтін маркалар сериясы шығарылды. Әр марканың шеңбері айқын ерекшеленді, ал орталық сурет кейде шеңберге дейін жетіп отырды. Жазу да заманауи түрге ие бола бастады, мысалы, 1935 жылғы Сапата маркасындағы ерекше Art Deco шрифті. 1934-1935 жылдары Мексика ацтек құдайлары мен символдары бейнеленген әуе пошта маркаларын шығарды. Олардың көптеген жазуларында күшті Art Deco стилі болды, ал 5 сентаво маркасы бұрынғы Мексика маркаларынан ерекшеленетін, қанаттарымен біріктірілген ацтек символдарының шекарасыз суреті болды. Мексика маркаларының бірнешесі Art Deco маркаларында суреттелген. Мексика маркаларының сыртқы түрі Гвадалупа жоспарының 25 жылдығына арналған 1938 жылғы шығарылыммен күрт және маңызды өзгеріске ұшырады. Бұл шығарылымда мексикалық монументалист стиліндегі суреттерімен және қатаң, заманауи жазуларымен қоршалған толыққанды «заманауи өнер» көрінісі болды. Бұл маркалар фотогравюрамен басылған екінші шығарылым болды, содан кейін ол мексикалық маркаларды өндірудің кең таралған әдісіне айналды.

ХХІ ғасыр

2005 жылы Мексиканың мультфильмдерін еске түсіретін серияның бір бөлігі болған мексикалық маркалар басылымы кеңінен БАҚ-тың назарына ілікті. Танымал комикстегі кедей кубалық-мексикалық бала Мемин Пингвиннің бейнеленген бес маркасы, негізінен Мексикадан тыс елдерде, расистік стереотип ретінде сынға ұшырады. Көптеген мексикалықтар бұл маркаларды қолдап, мультфильмнің мәдени тұрғыдан қабылданатындығын және нәсілдік қорлау ретінде қарастырылмағандығын айтты. Мексика президенті Винсенте Фокс сыншылардың сүйікті кейіпкерді дұрыс түсінбегенін айтып, марканы қолдады.

Мексика маркаларын жинау

Мексика филателистер арасында әсіресе классикалық шығарылымдарымен танымал, олардың аудандардағы басылымдар мен шот-фактура нөмірлерін күрделі қолдануы, сондай-ақ қолданылған жою белгілерінің алуан түрлілігі үшін. Мексиканың классикалық кезеңіндегі маркаларындағы пошталық жою белгілері филателистер арасында кең танымал және олар жан-жақты зерттелген. Schatzkès & Schimmer былай деді: «Ескірулердің ішінде Мексика ең бірінші орында тұрады. Ешбір елде осындай керемет, ерекше өлшемді және өте алуан түрлі әшекейлі штамптар жоқ». Филателистік назар аударған басқа да салалар – Мексиканың маркаға дейінгі пошталық белгілері, Мексика революциясының (1913–1916) шығарылымдары және қазіргі Экспорта (1975–1983) шығарылымы, оның күрделі түрлері, өлшемдері, перфорациялары және су таңбалары. Джеймс Х. Бил: «Мексика маркаларынан гөрі көп және кең ауқымды сұрақтар тудыратын, қателіктерден сақтану үшін көбірек күтімді қажет ететін немесе қарапайым шешімдерге көбірек қарсылық білдіретін елдің шығарылымдары бар екеніне күмән келтіретін адамдар аз болады», – деді.