Кіріспе

Таксон мүшелерінің кеңістікте үлкен арақашықтығы. Биологияда, дисъюнкт таралуға ие таксон – географиялық тұрғыдан бір-бірінен айтарлықтай алыс орналасқан, бірақ туысқан топтардың екі немесе одан көп жиынтығын білдіреді. Мұның себептері әртүрлі болуы мүмкін және түрдің ареалын кеңейту немесе тарылту процестерін көрсетеді.

Аумақтың бөлшектелуі

Аумақтың бөлінуі деп те аталатын дисконктты таралу, қоршаған ортаның өзгеруінен туындауы мүмкін, мысалы, таулардың қалыптасуы, континенттердің қозғалысы немесе теңіз деңгейінің көтерілуі сияқты жағдайлардың салдарынан. Сондай-ақ, организмнің жаңа аймақтарға кеңеюінен де болуы мүмкін, мысалы, ағыс арқылы немесе басқа жануарлардың организмді жаңа орынға тасымалдауынан (құстар мен жануарлар жеген өсімдік тұқымдары құстар мен жануарлардың көші-қоны кезінде жаңа жерлерге жеткізілуі мүмкін, ал осы тұқымдар фекалия арқылы жаңа орындарға таралуы мүмкін). Дисконктты таралуға себеп болатын басқа жағдайлар: су тасқыны, желдің, өзен ағысының және тоқтың өзгеруі, сондай-ақ, адамның әрекетінен туындаған, кездейсоқ немесе мақсатты түрде енгізілген жат түрлер (ауыл шаруашылығы және бағбандалық).

Өркеннің бөлшектелуі

Дисжункттік таралу қолайлы орталар фрагменттелген кезде, нәтижесінде фрагменттелген популяциялар пайда болатын және бұл фрагментация екі қолайлы орта арасындағы түрлердің қозғалысын бұзып, оқшауланған популяциялардың қалыптасуына әкелетін жағдайларда кездесуі мүмкін. Жоғалулар, әсіресе, түрлердің тіршілік ете алатын жерлер шашыраңқы болған аймақтарда, мысалы, арал тізбектерінде, тау тізбегінің белгілі бір биіктіктерінде, немесе жағалау бойында, өзендер, көлдер және тоғандар сияқты су объектілері арасында дисжункттік таралуға себеп болуы мүмкін.

Мысалдар

Көптеген масштабтарда үзілісті таралудың көптеген үлгілері кездеседі: Иран-Тұран үзілісі, Еуропа – Шығыс Азия, Еуропа – Оңтүстік Африка (мысалы, Эрика туысы), Жерорта теңізі – Хоггарт үзілісі (Олеа туысы) және т.б.

Лузитаниялық таралу

Бұл түрдің аралық аймақтары жоқ, Иберия және Ирландияда кездесетін таралу түрі әдетте «Лузитаниялық» деп аталады (бұл атау қазіргі Португалияға сәйкес келетін Рим провинциясы Лузитаниядан шыққан). Лузитаниялық таралуға ие жануарлар түрлерінің мысалдары: Керри шымтезегі (Geomalacus maculosus) және Пиреней шыны құбыршасы (Semilimax pyrenaicus). Осындай таралу аймақтарына бірнеше қалампыр түрлері (Calluna spp.) және жиде ағашы (Arbutus unedo) жатады. «Лузитаниялық» атауының артындағы теория қазір күмәнді деп есептеледі; ол төртінші (соңғы) мұз дәуірінде Ирландияның оңтүстік-батысында пана ретінде қызмет еткен мұзсыз құрлық массасы болды деп болжады. Осы панада бұрынғы мұзсыз кезеңдерден қалған фауна мен флора қазіргі жылырақ кезеңге дейін сақталған. Теория енді қабылданбаса да, «Лузитаниялық» термині әлі де Керри шымтезегі сияқты фауналық элементтерді сипаттау үшін қолданылады. Жақында Ирландияның оңтүстік-батысында Керри шымтезегінің және оған ұқсас фауналық элементтердің пайда болуын жақсы түсіндіретін жаңа теория жасалды. Бұл жаңа теория екі жаңа жаңалықпен расталады: Ирландияның көптеген жануарлары мен Солтүстік Испанияның жануарлары арасындағы генетикалық ұқсастық, сондай-ақ Ирландияның көптеген халқы мен Солтүстік Испанияның халқы арасындағы генетикалық ұқсастық. Mascheretti және авторлар тобы (2003) еуропалық пигмейлік егежкінің (кішкентай сүтқоректі) генотипін Еуропа бойынша таралу аймағында зерттеді. Ирландия халқы Андорра халқымен генетикалық жақындық көрсетеді, бірақ Ұлыбритания немесе Еуропаның басқа аймақтарымен емес. Халықтың генетикалық құрылымы бүкіл Ирландияның еуразиялық пигмейлік егежкісінің бір ғана бастапқы оқиғадан пайда болғанын көрсетті. Авторлар оның ерте (палеолит) немесе орта (мезолит) тас дәуірінде қайықпен, әдетте Оңтүстік-Батыс Еуропадан әкелінгенін болжады. Бұл адам популяциялары туралы жұмыстармен сәйкес келеді, ол Батыс Ирландия және Солтүстік Испаниядағы популяциялардың генетикалық құрамында күшті ұқсастықтарды анықтады. Бұл Испаниядан Ирландияға палеолиттің соңында немесе мезолиттің басында адамдардың қоныс аударуымен түсіндіріледі. Ирландияның Лузитаниялық фаунасының көп бөлігінің мұздықтан кейінгі кезеңнің басындағы адамдардың кеңею дәуірінің нәтижесі болуы ықтимал. Яғни, бұл түрлер Ибериядан кемемен әкелінген тауарлармен немесе заттармен кездейсоқ әкелінген болуы мүмкін.