Кіріспе

АҚШ-та маңызды инфрақұрылымды қорғау (CIP) – бұл аймақтың немесе мемлекеттің маңызды инфрақұрылымына қатысты қауырсың оқиғаларға дайындық және оларға жауап беру тұжырымдамасы. 1998 жылғы мамырдағы PDD 63 американдық президенттік директивасы «Маңызды инфрақұрылымды қорғау» ұлттық бағдарламасын белгіледі. 2014 жылы президенттік директивалардың нәтижесінде NIST киберқауіпсіздік аясы жарияланды.

Тарих

АҚШ-тың CIP – АҚШ-тың осал және өзара байланысты инфрақұрылымдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ұлттық бағдарлама. 1998 жылдың мамыр айында президент Билл Клинтон маңызды инфрақұрылымды қорғау жөнінде PDD-63 президенттік директивасын жариялады.

Маңыздылығы

1999 жылдың 9 наурызында қорғаныс министрінің орынбасары Джон Хамре АҚШ Конгресін кибертерроризмнің «электрондық Перл-Харборы» туралы ескертіп: «Бұл әскери кемежайда тұрған әскери кемелерге қарсы болмайды. Бұл коммерциялық инфрақұрылымға қарсы болады». Кейін президент Клинтон 2000 жылы болған нақты кибертерроризм шабуылдары туралы хабарлардан кейін бұл қорқынышты былай түсіндірді: «Менің ойымша, бұл дабыл еді. Менің ойымша, бұл Перл-Харбор емес. Біз Перл-Харборда Тынық мұхиты флотын жоғалттық. Менің ойымша, салыстыруға болатын залал соншалықты үлкен емес еді». Компьютерлік жүйелерге жасалған хакерлік шабуылдар мен қарақшылықтың көптеген мысалдары бар. Мысалы, 1995 жылдың қыркүйегінде ресейлік азамат Citicorp электрондық ақша аударымдары жүйесіне еніп, АҚШ-та сотталуға бұйырылды. Оның басшылығымен әрекет еткен хакерлер тобы 1994 жылы Citicorp қауіпсіздігін 40 рет бұзған. Олар клиенттердің шоттарынан 12 миллион доллар аударып, шамамен 400 000 доллар қолмағайына түсірген. Бұрын инфрақұрылым элементтерінің жүйелері мен желілері физикалық және логикалық тұрғыдан тәуелсіз және бөлек болған. Олардың бір-бірімен немесе инфрақұрылымның басқа салаларымен өзара әрекеттесуі немесе байланысы шектеулі болды. Технологияның дамуымен әрбір сектордағы жүйелер автоматтандырылып, компьютерлер мен байланыс құралдары арқылы өзара байланысты. Нәтижесінде елдегі электр энергиясы, мұнай, газ және телекоммуникация ағындары, кейде тікелей болмаса да, байланысты, бірақ бұл байланыстар дәстүрлі қауіпсіздік шекараларын бұлайды. Өзара байланысты мүмкіндіктерге сенімнің артуы экономика мен елді тиімдірек және, мүмкін, күштірек етеді, бірақ сонымен қатар елді бұзылулар мен шабуылдарға осалдыққа түсіреді. Бұл өзара байланысты және өзара тәуелді инфрақұрылым физикалық және кибер шабуылдарға көбірек сезімтал, өйткені ол бір ғана сәтсіздік нүктесі бар күрделі жүйеге айналды. Бұрынғыда оқшауланған ақаулық енді тізбектей әсерлерден туындап, кең ауқымды бұзылуларға әкелуі мүмкін. Мысалы, ақпарат және коммуникация секторының мүмкіндіктері АҚШ-қа үкіметтік және бизнес процестерін қайта құруға мүмкіндік берді, сонымен қатар бағдарламалық қамтамасыз етуге тәуелділікті арттырды. Осы сектордағы бір ғана катастрофалық ақаулық әуе қозғалысын басқару, жедел жәрдем, банк, теміржол, электр қуаты және су тоғандарын басқару сияқты бірнеше жүйелерді құлатуы мүмкін. Инфрақұрылым элементтерінің өзі де терроризмнің ықтимал нысанасы болып саналады. Мысалы, 2022 жылы Солтүстік Каролина штатындағы Карфагенге жақын жердегі электр станцияларына жасалған шабуыл салдарынан ондаған мың тұрғын электр қуатысыз қалды. Тұрғындар бірнеше күн бойы жылытусыз, ыстық сусыз және тамақ пісіру мүмкіндігі болмады, себебі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Билік шабуылдың қасақана түрде оқ ату арқылы жасалғанын мәлімдеді. Әдетте, маңызды инфрақұрылым элементтері басқа елге шабуыл жасағысы келетін кез келген адам үшін тартымды нысана болды. Қазір инфрақұрылым ұлттық өмірлік маңызы бар желіге айналғандықтан, террористер оның элементтеріне шабуыл жасап, жоғары экономикалық және саяси пайдаға қол жеткізе алады. Инфрақұрылымды бұзу немесе тоқтату елді қорғау қабілетін төмендетуі, маңызды қызметтерге қоғамның сенімін жоғалтуы және экономикалық күшті әлсіретуі мүмкін. Сонымен қатар, жақсы таңдалған террористік шабуылдар инфрақұрылым элементтерінің өзара байланыстылығына байланысты дәстүрлі соғысқа қарағанда оңай және арзан болуы мүмкін. Бұл инфрақұрылым элементтері анықталу ықтималдығы төмен болғандықтан оңай нысанаға айналуы мүмкін. Инфрақұрылым элементтері дәстүрлі және дәстүрлі емес қауіптердің қауіпті қоспасына көбірек сезімтал. Дәстүрлі және дәстүрлі емес қауіптерге жабдықтардың істен шығуы, адам қателігі, ауа райы және табиғи құбылыстар, физикалық шабуылдар және кибер шабуылдар жатады. Осы қауіптердің әрқайсысы үшін бір ғана сәтсіздік нүктесінен туындаған тізбектей әсерлер ауыр және кең ауқымды салдарларға әкелуі мүмкін.

Қиындықтар

Әлемдік көшбасшылар болашақта маңызды инфрақұрылымдағы оқиғалардың жиілігі мен ауырлығы арта түседі деп қорқады. Осы инфрақұрылымдық ақаулар жоғары сақтық жағдайында тұрған ел тұрғындарына қатты әсер етуі мүмкін. Болашақтағы осындай сәтсіздіктердің бірі кибер қауіпсіздік саласында көрінеді, өйткені америкалық азаматтар технологиялық инфрақұрылымдары қауіпке ұшырайды деп қорқады. Бұл әлемде технологияның дамып келе жатқаны, жасанды интеллект пен технологияның америкалық өмірдің көптеген салаларына енуімен байланысты. Қажетті шаралар қолданылып жатқанмен, елдің инфрақұрылымының өзара байланысты аспектілерін қорғау үшін бірыңғай ұлттық мүмкіндіктер жоқ. Мұның бір себебі - өзара байланыстарды жақсы түсінудің болмауы. Сонымен қатар, инфрақұрылымның элементтері бір-бірімен қалай байланысып, қалай жұмыс істейтіндігі және бір-біріне қалай әсер ететіндігі туралы жалпы келісім жоқ. Ұлттық инфрақұрылымды қорғау оның элементтері арасындағы өзара байланысты, сондай-ақ осы сәтсіздіктердің тұрғындарға тигізуі мүмкін тікелей және кейінге қалдырылған әсерін түсінуге байланысты. Осылайша, бір сектор пандемиялық тұмаудың әсерін еліктеуге арналған үш апталық жаттығуды жоспарлаған кезде, қатысушылардың үштен екісі бизнес-ахуалды сақтау жоспарлары бар екенін айтса да, олардың жартысы ғана олардың жоспары орташа тиімді болды деп мәлімдеді. Бұл өздерін қорғау үшін қажетті сақтық шараларына қол жеткізе алмайтындарға ауыр салдарлар тигізуі мүмкін. АҚШ-тағы ең маңызды инфрақұрылымдардың бірі - жолдар, ауруханалар және тұрғындарға тамақпен қамтамасыз ететін инфрақұрылым. Осы маңызды инфрақұрылымдардың құлау қаупі су, азық-түлік, медициналық көмек және электр қуатының жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін. Өз үйлері мен аудандарында қамалып қалған тұрғындарға, дәрі-дәрмекке тәуелді немесе жақын орналасқан ауруханаға жеткізілуі қажет, сондай-ақ нашар тамақтанудан зардап шеккен тұрғындарға қажеттіліктер өте маңызды. Бұл 2005 жылы Нью-Орлеанда «Катрина» дауілінен кейін мыңдаған адамдар үйлерінен айырылып, жүздеген адам қаза тауып, мыңдаған адам жараланған кезде көрінді, оларға баспана немесе көмек алудың нақты жолы болмады. Қазіргі таңда тұрғындарды ескере отырып, маңызды инфрақұрылымды жақсартуға бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Маңызды инфрақұрылымды қорғау үшін маңызды элементтерді анықтау және бақылау, сондай-ақ элементтерге шабуыл жасалғанда немесе табиғи апаттардың құрбаны болғанда оны анықтау үшін ұлттық мүмкіндіктерді дамыту қажет. Бұл табиғи құбылыстар соңғы бірнеше жылда климаттың өзгеруіне байланысты үдей түсті; қатты дауылдардың көбеюі, ұзақ құрғақшылықтар және теңіз деңгейінің көтерілуі. CIP-тің маңыздылығы - тәуекелді басқару мен инфрақұрылымның сенімділігін қамтамасыз ету арасындағы байланыс. Ол маңызды инфрақұрылымдағы ықтимал осалдықтарды жою үшін қажетті мүмкіндіктерді қамтамасыз етеді. CIP мамандары осалдықтарды анықтайды және оқиғаларға дайындық үшін баламаларды талдайды. Олар ұлттық инфрақұрылымның маңызды элементтеріне шабуыл жасалуы және жүйелік ақаулар туралы ескертуді және ескертуді жақсартуға бағытталған. Алайда, кейбір ұлттық инфрақұрылымдық әдістерді жергілікті және федералды үкіметтер қорғауға ант берген қауымдастықтарға зиянды деп санайтын күмәнділер де бар. Бұл Атлантаның «Коп-Ситиге» қарсы қозғалысының басты факторы, өйткені тұрғындар теріс жүйелі әсерлер мен теріс экологиялық әсерлер бар екенін айтады.

Полиция қаласы

Атланта қаласының қоғамдық қауіпсіздік оқу орталығы, сондай-ақ "Коп-Сити" деп аталатын орталық, азаматтарды қорғау мақсатында құрылған маңызды инфрақұрылымның бір мысалы. Бұл инфрақұрылымның ерекшелігі – тікелей емес әсері, себебі жобаның мақсаты қазіргі және болашақ полиция қызметкерлерін, сондай-ақ арнайы жасақтарды даярлаудан тұрады. Аталған жоспар 2017 жылы Атланта полиция қоры ұсынған "Vision Safe Atlanta – Қоғамдық қауіпсіздік іс-қимыл жоспары" деп аталады. Бұл жоспар полиция қорына қарасты полиция ғимараттарының және қажетті жабдықтардың тозуын жаңартуға бағытталған. Қор мен полиция күштерінің портфолиосына ең ірі қосымша – қаланың 85 акр жасыл жері, онда заманауи оқу орталығы салынуы жоспарланған. Жаңа орталық ескі полиция академиясының орнын басады, оның жаңартылуы "Қоғамдық қауіпсіздік іс-қимыл жоспары" бойынша қажет деп танылған. "Қоғамдық қауіпсіздік іс-қимыл жоспары" бойынша полиция академиясын жаңартуға бөлінген бюджет 2 миллион доллардан аспайды.

Наразылық білдірушілер экологиялық зиян және инфрақұрылымның теріс әсерлері туралы белсенді түрде сөз қозғап тұрғанымен, сөз бостандығын жүзеге асыруды қиындататын заңдар мен саясаттар қабылдануда. Ел бойынша маңызды инфрақұрылымға (МИ) заңсыз кіруге қатысты заң жобалары енгізілуде, олар инфрақұрылым құрылысына кедергі келтірген наразылық білдірушілерді ұстауға және соттауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Акбар, Лав және Доногхоу бұл заң жобаларының ең көп зиянды әсерін қара нәсілді наразылық білдірушілерге тигізерін айтады. Наразылық акциялары көбінесе жаңа құбыржолдардың салынуын тоқтатуға немесе баяулатуға, сондай-ақ мұнай және газ құбырларын қолдаған және қаржылаған жергілікті, штат және федералды үкіметтерге қарсы наразылық білдіруге бағытталған. Экологиялық және жүйелік қанаушылықтың өзара байланысы құбыржолдар салынатын аймақтардың тұрғындарын жобаларға қарсы шығуға итермеледі. Мұнай және газ құбырлары энергетика секторына жататындықтан, олар маңызды инфрақұрылым ретінде қарастырылады. Сондықтан АҚШ үкіметі оларды сақтауға және қорғауға баса назар аударады. Осыған байланысты көптеген штаттар құбыржол құрылысын бұзуға жол бермеу және елдің дамуы үшін маңызды деп саналатын жобалардың іске асуына кедергі келтірмеу мақсатында "Наразылыққа қарсы" заңдарды қабылдады. Грузияда наразылық білдірушілердің инфрақұрылымдық жобаларға араласуына жол бермеу үшін саяси күштер күшейіп келе жатқандықтан, штат "наразылыққа қарсы" заңдар мен шараларды қолдану арқылы "Коп-Сити" және басқа да маңызды инфрақұрылымдық жобаларға қарсы наразылықтарды ұйымдастыруға тырысады. PDD 63 маңызды инфрақұрылымды қорғауға байланысты федералды үкімет ең бастысы орындауы тиіс бірнеше функцияларды анықтады. Оларға ұлттық қорғаныс, сыртқы саясат, барлау және құқық қорғау органдары жатады. Осы арнайы функциялардың әрқайсысы үшін жетекші мекеме федералды үкімет үшін функционалды координатор болып тағайындалатын жоғары лауазымды шенеунікті тағайындайды. 2008 жылы PDD 63 талаптарына сәйкес келу үшін құқық қорғау органдарының маңызды инфрақұрылымның физикалық қауіпсіздігін тездету мақсатында мобильді PDA негізіндегі осалдықты бағалау және қауіпсіздікке шолу жасау құралы (VASST) енгізілді.

Дау

Кейбір қауіпсіздік бастамалары мен гранттарды іске асыру механизмдері мен жүзеге асыруына қатысты қоғамдық сын айтылды, олардың пайда көре алатын компаниялармен басқарылып жатқаны және қажетсіз қорқыныш атмосферасын қалыптастырғаны туралы таластар бар. Сарапшылар бұл бастамалардың суық соғыстың аяқталуынан кейін тікелей басталғанын атап өтеді, бұл әскери-өнеркәсіптік кешенді қаржыландыру азайып бара жатқан саладан бұрып, бұрынғы азаматтық салаға бағытталғаны туралы алаңдаушылық тудырады. Гранттар түрлі штаттарға бөлінгенімен, қауіптің өзі біркелкі таралмаған, бұл ақша мен жұмыс орындарын маргиналды сайлау округтеріне бағыттайтын «шошқа барелі» саясатына алып келді. Қалалық аймақтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағдарламасы бойынша гранттар ерекше даулы болды, 2006 жылғы инфрақұрылым тізімінде 77 000 нысан, оның ішінде попкорн фабрикасы мен хот-дог сататын дүкендер де бар еді. 2007 жылғы талаптар 2100-ге дейін төмендетілді, енді осы нысандар грантқа ие болу үшін мықты дәлелдер келтіруі керек. Жақсы ниетпен жасалғанмен, кейбір нәтижелер нашар жоспарланған және көзге түсетін, назарды және қаражатты маңыздырақ мәселелерден аударатын немесе зиянды салдарлар тудыратын «қауіпсіздік театры» туралы сұрақтар тудырды. Салыстырмалы тәуекелдерді талдау мен нәтижелерді бағалаудың болмауы мұндай айыптауларға қарсы тұруды қиындатты. Бұл мәселені жақсырақ түсіну және күш-жігерді тиімдірек бағыттау үшін Ұлттық қауіпсіздік департаментінің Ұлттық қорғау және бағдарламалар басқармасында Тәуекелдерді басқару және талдау кеңсесі жақында құрылды.

Қорғаныс министрлігі мен CIP

АҚШ Қорғаныс министрлігі үкіметтің маңызды инфрақұрылымының өзіне тиесілі бөлігін қорғауға жауапты. Бірақ CIP бағдарламасының бір бөлігі ретінде, Қорғаныс министрлігінің (DoD) ұлттық және ведомстволық маңызды инфрақұрылымға қатысты міндеттері бар. PDD 63 Қорғаныс министрлігінің маңызды инфрақұрылымды қорғауға қатысты міндеттерін анықтады. Біріншіден, Қорғаныс министрлігі өзінің маңызды активтері мен инфрақұрылымын анықтап, талдау, бағалау және түзету арқылы сенімділікті қамтамасыз етуі керек еді. Сонымен қатар, Қорғаныс министрлігі өнеркәсіп пен басқа мемлекеттік органдардың ұлттық және халықаралық инфрақұрылымдық қажеттіліктерін анықтау және бақылау үшін жауапты болды, олардың барлығы қорғау жоспарлауға енгізілуі тиіс еді. Қорғаныс министрлігі сондай-ақ сатып алу кезіндегі коммерциялық активтер мен инфрақұрылымдық қызметтерді қамтамасыз ету және қорғау мәселелерін де қарастырды. CIP-тің басқа да міндеттеріне инфрақұрылымдық қызметтердің жоғалуы немесе бұзылуы салдарынан әскери операцияларға тиетін ықтимал әсерді бағалау кірді. Сондай-ақ, Қорғаныс министрлігінің операцияларын бақылау, инфрақұрылымдық оқиғаларды анықтау және оларға ден қою, сондай-ақ ұлттық процестің бір бөлігі ретінде ведомстволық хабарламалар мен ескертулер беру талаптары болды. Нәтижесінде, Қорғаныс министрлігі ұлттық маңызды инфрақұрылымды қорғауға қолдау көрсетуге жауапты болды. PDD 63-те белгіленген талаптарға жауап ретінде, Қорғаныс министрлігі өзінің маңызды активтерін секторлар бойынша жіктеді, бұл ұлттық CIP ұйымының құрылымына ұқсас болды. Қорғаныс министрлігі, ерекше қорғауды қажет ететін салалар үшін инфрақұрылым секторларының сәл өзге тізімін анықтады. Қорғаныс министрлігінің маңызды инфрақұрылымды қорғау жөніндегі ұйымдық құрылымы CIP ұлттық құрылымын толықтырады, онымен тиімді өзара әрекеттеседі және үйлеседі.

Қорғаныс министрлігінің секторлары

Қорғаныс министрлігінің қорғауындағы он маңызды инфрақұрылымдық сектор бар. Оларға мыналар жатады:

Қаржылық қызметтер. Қорғаныс министрлігінің қаржылық қызметтері ресми түрде бекітілген қаражатқа қатысты іс-шараларды қолдайды. Бұл іс-шараларға қолма-қол ақшаны төлеу, қаражатты қабылдау және ресми тағайындалған Қаржы министрлігінің жалпы шоттарына салымдарды қабылдау кіреді. Бұл сектор сондай-ақ жеке тұлғаларға және базалық ұйымдарға депозиттер, шоттарды жүргізу және сақтау сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. Қорғаныс министрлігінің Қаржы және есептеу қызметі – Қаржылық қызметтер секторының жетекші құрауышы.

Көлікпен қамтамасыз ету. Қорғаныс министрлігінің көлік жүйесі (DTS) Қорғаныс министрлігінің жаһандық көлік қажеттіліктерін қолдайтын ресурстарды қамтиды. Оларға құрлықтағы, теңіздегі және әуе көлігі; қолдаушы инфрақұрылым; персонал және байланысты жүйелер кіреді. Көлік басқармасы (USTRANSCOM) – Қорғаныс министрлігінің көлігін басқарушы жалғыз мекеме.

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық төрт ерекше физикалық инфрақұрылымдық секторды қамтиды: электр энергиясы, мұнай және табиғи газ, су және кәріз, сондай-ақ өрттен қорғау, медициналық және қауіпті материалдарды тасымалдау сияқты төтенше жағдайларға жауап беру қызметтері. Бұл қорғаныс инфрақұрылымдық секторы негізінен аталған тауарлардың таратылуына арналған желілер мен жүйелерден тұрады. Инженерлер корпусы тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық инфрақұрылымдық секторының сақтандыру шараларын үйлестіруге жауапты.

Жаһандық ақпараттық желі басқаруы (GIG/C2). Жаһандық ақпараттық желі басқаруы (GIG/C2) – CIP активтерін қамтамасыз етуді қолдайтын екі біріктірілген сектор. GIG – ақпараттық басымдыққа қол жеткізу үшін қажетті персонал, ақпарат және коммуникациялық мүмкіндіктердің жаһандық байланысты жиынтығы. C2 активтерді, құрал-жабдықтарды, желілерді және миссияны орындауды қолдайтын жүйелерді қамтиды. Қорғаныс министрлігінің Ақпараттық жүйелер агенттігі (DISA) – Жаһандық ақпараттық желі басқаруына жауапты жетекші құрауыш.

Ақпараттық қадағалау, барлау және тану (ISR). Қорғаныс министрлігінің ақпараттық қадағалау, барлау және тану инфрақұрылымдық секторы ақпараттық өндіріс және талдау орталықтары сияқты ISR қызметін қолдайтын нысандардан, желілерден және жүйелерден тұрады. Қорғаныс министрлігінің Барлау агенттігі (DIA) осы инфрақұрылымдық сектордың сақтандыру шараларын үйлестіруге жауапты.

Денсаулық сақтау. Денсаулық сақтау инфрақұрылымы бүкіл әлемде орналасқан нысандар мен мекемелерден тұрады. Олардың кейбіреулері Қорғаныс министрлігінің базаларында орналасқан, бірақ Қорғаныс министрлігі сонымен қатар денсаулық сақтау желісі шеңберінде Қорғаныс министрлігіне бағынбаған денсаулық сақтау мекемелерінің үлкен жүйесін басқарады. Бұл денсаулық сақтау мекемелері ақпараттық жүйелер арқылы байланысқан. Қорғаныс министрінің денсаулық сақтау жөніндегі орынбасары осы сектордың жетекші құрауышы болып табылады.

Персонал. Қорғаныс министрлігінің персоналдық инфрақұрылымдық секторы құрамына бөлімшелердің базаларында орналасқан көптеген активтер, нысандар желісі және осы нысандар мен мекемелерді байланыстыратын ақпараттық жүйелер кіреді. Персоналдық инфрақұрылымдық сектор өзінің активтері үшін жауапты болумен қатар, персоналдық функцияны қолдайтын коммерциялық қызметтерді де үйлестіреді. Бұл қызметтерге жұмысқа қабылдау, есеп жүргізу және оқыту кіреді. Қорғаныс министрлігінің Адам ресурстарын басқару қызметі – Қорғаныс министрлігінің персоналдық инфрақұрылымдық секторының тағайындалған жетекші құрауышы.

Ғарыш. Қорғаныс министрлігінің ғарыш инфрақұрылымдық секторы ғарыштық және жердегі активтерден тұрады, соның ішінде ұшыру, мамандандырылған логистика және басқару жүйелері. Нысандар Қорғаныс министрлігіне қарасты және жеке меншік нысандарда бүкіл әлемде орналасқан. Қорғаныс министрлігінің ғарыш секторын АҚШ стратегиялық қолбасшылығы (USSTRATCOM) басқарады.

Логистика. Қорғаныс министрлігінің логистикалық секторы бүкіл әлемдегі АҚШ күштеріне жабдықтау мен қызмет көрсетуді қолдайтын барлық іс-шараларды, нысандарды, желілерді және жүйелерді қамтиды. Логистика материал мен заттарды сатып алу, сақтау, тасымалдау, тарату және күтіп ұстауды қамтиды. Бұл секторға Қорғаныс министрлігіне қажет емес материалдарды түпкілікті жою да кіреді. Қорғаныс министрлігінің Логистика агенттігі (DLA) – Қорғаныс министрлігінің логистикалық инфрақұрылымының жетекші құрауышы.

Қорғаныс өнеркәсібі. Қорғаныс өнеркәсібі жеке сектордан Қорғаныс министрлігіне өнімдер мен қызметтерді жеткізетін мекемелерден тұрады. Көрсетілетін қызметтер мен өнімдер Қорғаныс министрлігі үшін маңызды активтер болып табылады. Қорғаныс өнеркәсібінің жетекші құрауышы – Қорғаныс келісімдерді басқару агенттігі.

Инфрақұрылымды қорғау талаптары бірнеше қорғаныс секторларына әсер еткен жағдайларда, Қорғаныс министрлігі CIP-ті жүзеге асыруды қолдау үшін арнайы функциялық құрауыштарды құрды.

DOD CIP өмірлік циклі

PDD 63 талаптарына сәйкес, Қорғаныс министрлігі федералдық үкіметтің маңызды инфрақұрылымының өзіне тиесілі бөлігін қорғауы міндетті. Қорғаныс министрлігі үшін бұл Қорғаныс инфрақұрылымы немесе DI болып табылады. Қорғаныс инфрақұрылымын қорғау – он қорғаныс секторын қамтитын күрделі міндет. Барлық маңызды активтерді барлық орналасқан жерлерде қорғау дерлік мүмкін емес деп есептелді, сондықтан назар маңызды Қорғаныс инфрақұрылымын қорғауға шоғырландырылды. Маңызды Қорғаныс инфрақұрылымы – миссияны қамтамасыз етуге қажетті маңызды активтерді білдіреді.

Алты кезең

Қорғаныс министрлігінің CIP өмірлік циклының алты кезеңі инфрақұрылымды қамтамасыз етудің кешенді шешімін құру үшін бір-біріне негізделеді. Өмір циклының кезеңдері инфрақұрылымды бұзуға немесе нашарлауға әкелетін оқиғадан бұрын, оның кезінде және кейін орындалады. Алты кезеңнің сипаттамасы:

Талдау және бағалау (оқиғадан бұрын) – Талдау және бағалау кезеңі CIP өмірлік циклының негізі және ең маңызды кезеңі. Бұл кезеңде миссияның сәттілігі үшін ең маңызды активтер анықталады және олардың осалдықтары, сондай-ақ өзара тәуелділіктері, конфигурациясы және ерекшеліктері анықталады. Содан кейін инфрақұрылымның жоғалуы немесе нашарлауының операциялық салдары бағаланады. Бұдан өзге, алдын ала киберқорғау компьютерлер мен желілерге қарсы шабуылды күтпеуге мүмкіндік береді. Бұл барлық маңызды инфрақұрылымдық секторларға бірдей қатысты, себебі ол шабуылға немесе қауіптің шабуылға дайындығын тоқтату және бұзуды қамтиды, алдын ала немесе өзін-өзі қорғау мақсатында.

Түзету (оқиғадан бұрын) – Түзету кезеңі ұлттық қорғаныс инфрақұрылымының (NDI) немесе маңызды активтің істен шығуына немесе қауіпке ұшырауына әкелетін белгілі кибер және физикалық осалдықтарды түзету үшін оқиғадан бұрын қабылданған сақтық шаралары мен әрекеттерді қамтиды. Мысалы, түзету шараларына білім беру және хабардар ету, операциялық процестерді немесе рәсімдерді өзгерту немесе жүйе конфигурациясы мен компоненттерін өзгерту кіруі мүмкін.

Нысандар мен ескертулер (оқиға алдында және/немесе кезінде) – Нысандар мен ескертулер кезеңі маңызды инфрақұрылым активтерінің тапсырманы орындау қабілетін бағалау және оқиғалардың болуын анықтау үшін күнделікті секторды бақылауды қамтиды. Нысандар – бұл инфрақұрылым оқиғасының орын алуы мүмкін немесе жоспарланғандығын көрсететін дайындық шаралары. Нысандар тактикалық, операциялық, театрлық және стратегиялық деңгейдегі ақпарат негізінде жасалады. Тактикалық деңгейде ақпарат активтердің иелерінен келеді. Операциялық деңгейде ақпарат NDI секторларынан келеді. Театр деңгейінде ақпарат одақтас барлау, НАТО, командалық барлау, одақтас үкіметтер мен коалициялық күштер сияқты аймақтық активтерден келеді. Стратегиялық деңгейде ақпарат барлау, құқық қорғау органдары және жеке сектордан келеді. Ескерту – бұл активтердің иелерін ықтимал қауіп-қатер туралы хабарлау процесі.

Жұмсарту (оқиға алдында да, кезінде де) – Жұмсарту кезеңі ескертулер мен оқиғаларға жауап ретінде оқиғадан бұрын немесе кезінде қабылданған шараларды қамтиды. Қорғаныс министрлігінің маңызды активтерінің иелері, NDI секторлары, Қорғаныс министрлігінің объектілері және әскери операторлар маңызды активтердің жоғалуы немесе нашарлауының операциялық салдарына азайту үшін осы шараларды жасайды.

Оқиғаға жауап беру (оқиғадан кейін) – Оқиғаға жауап беру инфрақұрылым оқиғасының себебін немесе көзін жою үшін қабылданған жоспарлар мен шараларды қамтиды.

Қайта құру (оқиғадан кейін) – CIP өмірлік циклының соңғы кезеңі, ол зақымдалғаннан немесе жойылғаннан кейін маңызды активтің қабілетін қалпына келтіру немесе жаңарту үшін қабылданған шараларды қамтиды. Бұл кезең ең қиын және ең аз дамыған процесс.

CIP өмірлік циклын тиімді басқару қорғаныс шараларының барлық секторларда үйлестірілуін және келісілуін қамтамасыз етеді. Көп жағдайда, Қорғаныс министрлігінің CIP тәуекелдерді басқарудың ең маңызды түрі болып табылады. Сәттілікке жету миссияны қамтамасыз етуді білдіреді. Мақсатқа жетпеу миссияның сәтсіздігіне, сондай-ақ адам және материалдық шығындарға әкелуі мүмкін. Инфрақұрылымды қорғау үшін тәуекелді басқару ең маңызды инфрақұрылым активтерін пайдалануды қажет етеді, сонымен қатар ең осал және ең үлкен қауіпке ұшыраған активтерді де қамтиды. CIP өмірлік циклының ең маңызды бөлігі – 1-ші кезең. Инфрақұрылымды қорғау үшін қажетті активтерді анықтау өте маңызды болғандықтан, бұл активтерді анықтау CIP өмірлік циклының бірінші кезеңі болып табылады. Бұл кезең – талдау және бағалау – өмірлік циклдың жеті қызметінің кілті және негізі болып табылады. Қатты негізсіз, CIP өмірлік циклының қалған кезеңдері қате болуы мүмкін, нәтижесінде CIP жоспары маңызды инфрақұрылымды және, осылайша, миссияны қамтамасыз етуді қорғамайды.

1-кезең: Талдау және бағалау

1-кезең қандай активтер маңызды екенін анықтайды, олардың осал тұстарын және тәуелділіктерін анықтайды, осылайша шешім қабылдаушылар тиімді тәуекелдерді басқару үшін қажетті ақпаратқа ие болады. Қорғаныс инфрақұрылымы, немесе DI, он секторға бөлінген. Әрбір сектор жүйелер, бағдарламалар, адамдар, жабдықтар немесе нысандар сияқты активтерден тұрады. Активтер қарапайым болуы мүмкін, мысалы, бір географиялық орналасқан нысан, немесе күрделі болуы мүмкін, географиялық тұрғыдан шашыраңқы байланыстар мен түйіндерді қамтиды. Талдау және бағалау он DI сектор мен олардың активтерін қамтитын бес қадамнан тұрады. I. Талдау және бағалау кезеңіндегі бірінші қадам – маңызды активтерді анықтау. Активтің маңыздылығы – активтің операциялық немесе бизнес құнына байланысты уақыт пен жағдайдың функциясы. DI үшін құндылық бірнеше факторға байланысты: Біріншіден, қандай әскери операциялар немесе қызметтер активке тәуелді және осы тәуелділіктер уақыт өте қалай өзгереді. Екіншіден, операция активтің жоғалуына немесе құпиялылығының бұзылуына қаншалықты сезімтал, яғни актив бұзылған жағдайда рұқсат етілген ең ұзақ тоқтау уақыты қандай. Соңында, активтің сенімділік деңгейі қандай, атап айтқанда, активті қалпына келтіру немесе қосалқы нұсқаға ауысу рұқсат етілген тоқтау уақыты ішінде жүзеге асыруға болады ма. Салалық білімі мен тексеру арқылы маңызды активтер анықталып, CIP бағдарламасына хабарланады. II. Талдау және бағалау кезеңінің екінші қадамы – Қорғаныс инфрақұрылымын сипаттау. Бұл қадам DI секторларындағы маңызды активтердің функцияларын және қарым-қатынастарын картаға түсіреді және байланыстырады. III. Талдау және бағалау кезеңінің үшінші қадамы – Операциялық әсерді талдау. Бұл қадам операциялық тәуелділік матрицаларын жасау және операцияларды зерттеу әдістерін қолдану арқылы жүзеге асырылады. Әлеуетті операциялық әсерлер мен қызмет деңгейі талаптары CIP бағдарламасында активтің маңызды атрибуттарына және маңыздылық индексіне енгізіледі. IV. Төртінші қадам – осалдықты бағалау. Бұл қадам бірнеше арна арқылы жүзеге асырылады. CIP бағдарламасы арқылы барлық маңызды активтерде базалық осалдық индексі бар, ол актив класы мен географиялық аймаққа байланысты деректерден есептеледі, мысалы, табиғи апаттар, қылмыстық немесе ұлттық қауіпсіздік оқиғалары және технологиялық бұзушылықтардың ықтималдығы. Активтердің иелері, қабылдау орындары, сектор CIAO немесе басқа Қорғаныс министрлігінің ұйымдары активтердің операциялық дайындығы және төтенше жағдайларға дайындық туралы ақпаратты ұсынуы мүмкін. V. Талдау және бағалау кезеңінің бесінші және соңғы қадамы – өзара тәуелділікті талдау. Өзара тәуелділікті талдау DI секторлары арасындағы функциялар мен қарым-қатынастарды картаға түсіруге бағытталған. Өзара тәуелділікті талдау нәтижесінде бұрын анықталған активтердің маңызды атрибуттары жаңартылуы мүмкін және CIP бағдарламасына қосымша маңызды активтер анықталуы мүмкін. Қорғаныс министрлігінің CIP құрылымындағы бірнеше топтар талдау және бағалау жұмыстарын жүргізеді. Талдау және бағалау процесін нақты деректерге айналдыру үшін нақты іс-шаралар, тапсырмалар және құралдар қажет.

2-кезең: Оңалту

CIP өмірлік циклының бірінші кезеңі – талдау және бағалау – Қорғаныс министрлігінің инфрақұрылымдарының маңызды активтерін және осы маңызды активтердің осал тұстарын немесе кемшіліктерін анықтады. Екінші кезең – түзету кезеңі. Түзету кезеңінде белгілі кемшіліктер мен осал тұстар жойылды. Түзету шаралары – оқиға орын алмас бұрын белгілі виртуалды және физикалық осал тұстарды түзетуге бағытталған, саналы және сақтық шаралары. Түзетудің мақсаты – маңызды активтер мен инфрақұрылымдардың сенімділігін, қолжетімділігін және қызмет ету қабілетін арттыру. Түзету шаралары оның себебіне қарамастан, кез келген осал тұсқа қолданылады. Олар табиғи құбылыстарға, технологиялық бұзушылықтарға немесе қасақана жасалған зұлымдық әрекеттерге қатысты. Әрбір түзету шарасының құны ол шешетін осал тұстың сипатына байланысты. Әрбір инфрақұрылым секторы әзірлеуге тиіс Қорғаныс инфрақұрылымын қамтамасыз ету жоспары түзету жөніндегі басымдықтар мен ресурстарды белгілейді. Түзету талаптары бірнеше факторлармен анықталады. Оларға талдау және бағалау, әскери жоспарлаушылар мен Қорғаныс министрлігінің басқа секторларынан алынған мәліметтер, Ұлттық инфрақұрылымды қамтамасыз ету жоспары және басқа жоспарлар, есептер, ұлттық инфрақұрылымның осал тұстары мен түзету жөніндегі ақпарат, сондай-ақ барлау мәліметтері мен қауіптерді бағалау жатады. Түзету талаптары сонымен қатар Қорғаныс инфрақұрылымы секторын бақылау және есеп беру, инфрақұрылымды қорғау операциялары мен оқуларынан алынған тәжірибе арқылы жинақталады. CIP бағдарламасы маңызды активтерді түзету жөніндегі шаралардың жай-күйін қадағалайды. Қорғаныс инфрақұрылымын қорғауға бағытталған түзету шаралары Министрлік құрамына кіретін бірнеше бөлімшелер арқылы жүзеге асырылады.

4-кезең: Ауыртпалықтарды азайту

CIP өмірлік циклінің 1-кезеңі маңызды активтерді және олардың осал тұстарын анықтау және бағалау арқылы қорғаныс деңгейін қамтамасыз етті. 2-кезең активтердің анықталған кемшіліктері мен әлсіздіктерін жою немесе жақсарту арқылы қорғаныстың тағы бір деңгейін қамтамасыз етті. Осы қорғаныс пен сақтық шараларына қарамастан, инфрақұрылымдық оқиғаның болуы әлі де мүмкін еді. Ондай жағдайда "Ескертулер мен хабарламалар" кезеңі іске қосылады. Жеңілдету кезеңі (4-кезең) инфрақұрылым туралы ескертулерге немесе оқиғаларға жауап ретінде алдын ала жоспарланған, үйлестірілген әрекеттерден тұрады. Жеңілдету шаралары инфрақұрылымдық оқиғаға дейін немесе оның кезінде қабылданады. Бұл әрекеттер маңызды активтің жоғалуының операциялық әсерін азайтуға, оқиғаға жауап беруді жеңілдетуге және инфрақұрылым қызметін жылдам қалпына келтіруге бағытталған. Жеңілдету кезеңінің басты мақсаты – маңызды актив жоғалған немесе зақымдалған кезде басқа қорғаныс инфрақұрылымы мен активтеріне операциялық әсерді барынша азайту. Мысалы, егер АҚШ-тағы орналасқан жер, А алаңы, бейімделген елде орналасқан болса. А алаңы 1-деңгейдегі актив, яғни ол сәтсіз болса, жауынгерлік командалардың миссиясы сәтсіз болады. А алаңында өзара Глобалдық ақпараттық желілік басқару (GIG/C2) және B және C алаңдарымен ақпараттық өзара тәуелділік бар. Сонымен қатар, басқа қорғаныс инфрақұрылымдарының секторлары миссиялық мүмкіндіктер үшін А алаңына сүйенеді. Осы жағдайда, егер орналасқан жерге негізгі қуатты жеткізетін коммерциялық электр станциясының қуат желісі кездейсоқ үзілсе, қандай салдар болуы мүмкін? Барлық өзара байланыстардың нәтижесінде, бұл активтің жоғалтылуы бір ғана орналасқан жердің жоғалтылуынан гөрі көп нәрсені білдіреді. Бұл басқа секторлардың мүмкіндіктерін жоғалтуды білдіреді. Мүмкін, А алаңы қосалқы қуатқа ауысуы мүмкін. Басқа мүмкіндік – А алаңының функционалдығын толық басқа алаңға беру, онда бұрыннан артық жүктеме ұйымдастырылған. Бұл шаралар осы оқиғаның басқа алаңдар мен байланысты секторларға тигізетін әсерін шектейді. Критикалық инфрақұрылымдық оқиғаның операциялық әсерін азайтумен қатар, CIP өмірлік циклінің жеңілдету кезеңі өмірлік циклдің басқа екі кезеңін қолдайды және толықтырады. Жеңілдету шаралары 5-кезеңдегі төтенше жағдайларды жою, тергеу және басқару қызметтеріне көмектеседі, сондай-ақ оқиғаға жауап беруге көмектеседі. Олар сонымен қатар 6-кезеңдегі қайта құру жұмыстарын жеңілдетеді. Жеңілдету кезеңінде Қорғаныс министрлігінің маңызды активтерінің иелері, Қорғаныс министрлігінің орналасқан жерлері және секторлық бас инфрақұрылымдық қамтамасыз ету офицерлері немесе CIAO Ұлттық әскери басқару орталығымен (NMCC) және Бірлескен жұмыс тобының компьютерлік желілік операцияларымен (JTF CNO) бірлесіп, әртүрлі сценарийлер үшін жеңілдету жауаптарын әзірлейді, оларға оқытылады және оларды сынақтан өткізеді. Ескерту, төтенше жағдай немесе инфрақұрылымдық оқиға болған кезде, маңызды активтердің иелері, орналасқан жерлер және секторлық CIAO Қорғаныс министрлігіне қызмет көрсетуді жалғастыру үшін жеңілдету шараларын бастайды. Олар сондай-ақ NMCC және JTF CNO-ға жеңілдету туралы ақпарат береді. NMCC қорғаныс инфрақұрылымының бір секторындағы оқиғаның басқа секторларға тигізетін маңызды салдарларын бақылайды. Екі немесе одан да көп секторды қамтитын оқиғалар үшін NMCC жеңілдету шараларын басымдықпен белгілеу және үйлестіру жөнінде кеңес береді. Оқиғаның қаупі немесе салдары күшейе берсе, NMCC Қорғаныс министрлігі бойынша үйлестірілген жауап беруді қамтамасыз ету үшін сектор бойынша жеңілдету шараларын жүргізеді. NMCC және JTF CNO Ұлттық инфрақұрылымды қорғау орталығын (NIPC) кез келген маңызды жеңілдету шараларынан хабардар етеді.

5-кезең: оқиғаға жауап беру

Қорғаныс инфрақұрылыма оқиға әсер еткен кезде, оқиғаға жауап беру фазасы басталады. Оқиғаға жауап беру – CIP өмірлік циклының бесінші фазасы. Оқиғаға жауап беру фазасының мақсаты – инфрақұрылымдық оқиғаның себебін немесе көзін жою болып табылады. Мысалы, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі Дүниежүзілік сауда орталығы мен Пентагонға жасалған шабуылдар кезінде, АҚШ-тың үстіндегі барлық әскери емес ұшақтар тоқтатылды, артық оқиғалардың алдын алу үшін. Жауап беру шараларына активтердің иелері немесе операторлары емес, құқық қорғау органдары, медициналық құтқару қызметтері, өрт сөндіру қызметтері, қауіпті материалдарды немесе жарылғыш заттарды тасымалдау және тергеу агенттіктері сияқты арнайы үшінші тараптар тартылды. Қорғаныс инфрақұрылымына қатысты оқиғаларға жауап беру, оқиға Қорғаныс министрлігінің компьютерлік желісіне әсер ететініне байланысты екі бағыттың бірін қамти алады. Егер оқиғалар Қорғаныс министрлігінің компьютерлік желісіне қауіп төндірсе, Бірлескен жұмыс тобы Компьютерлік желі операциялары (JTF CNO) жауап беру шараларын басқарады. Бұл шаралар компьютерлік желіге жасалған шабуылды тоқтатуға, Қорғаныс министрлігінің ақпараттық желісіне келтірілген зиянды азайтуға және қажетті ең төменгі функционалдылықты қалпына келтіруге бағытталған. JTF CNO сондай-ақ Қорғаныс министрлігінің желісіне әсер ететін оқиғалар кезінде басқа федералдық агенттіктер мен азаматтық ұйымдардан қолдау немесе көмек сұрап, үйлестіреді. Оқиғалар Қорғаныс министрлігіне тиесілі басқа да активтерге әсер еткен жағдайда, гарнизон командирлері және маңызды активтердің иелері жауапты әрекеттерді үйлестіру үшін дәстүрлі арналар мен процедураларды сақтайды. Бұл бастапқы хабарламада және жағдай туралы есеп беруде тиісті секторлық инфрақұрылымды қамтамасыз ету басшыларына немесе CIAO-ға хабарлауды қамтиды. Қорғаныс инфрақұрылымына қатысты оқиғаларға жауап беруде үшінші тараптар маңызды рөл атқарса да, Қорғаныс министрлігінің CIP қызметкерлері де орындалуы тиіс міндеттерге ие.

6 кезең: Қайта құрастыру

Инфрақұрылымдық оқиғаның көзі немесе себебі жойылғаннан немесе оқшауланғаннан кейін, инфрақұрылым мен оның қабілеттері қалпына келтірілуі керек. Қайта құру – маңызды инфрақұрылымды қорғаудың соңғы кезеңі болып табылады. Қайта құру – өмірлік циклдың ең қиын және ең нашар дамыған процесі. Қорғаныс министрлігінің маңызды активтерінің иелері қайта құруға жауапты.