Кіріспе

Француз карикатурисі Жан Плантюро (Jean Plantureux, 23 наурыз 1951 жылы Парижде дүниеге келген), кәсіби есімі Планту, саяси сатира саласындағы француз карикатурисі. Оның туындылары 1972 жылдан бері француз "Le Monde" газетінде үнемі жарияланып тұрады.

Ерте өмір

Жан Плантур 1969 жылы Генри IV лицейін бітіріп, бакалавр дипломын алды. Басында медицинаны оқу ниетінде болған, бірақ көп ұзамай одан бас тартып, Брюссельге көшіп, École Saint Luc мектебінде сурет салу курстарына жазылды.

Кәсіби өмірінің алғашқы жылдары

Планту Парижге оралып, француз күнделікті газеттеріне карикатураларын сатуға тырысты. Ол «Le Monde» газетінің Бернар Лаузаннасынан жұмысқа қабылданды және оның Вьетнам соғысы туралы алғашқы карикатурасы 1972 жылдың 1 қазанында жарияланды. 1974 жылы «Le Monde Diplomatique» газетінің сол кездегі директоры Клод Жюльен де Плантудың суреттерін жариялай бастады. 1980 жылы Планту «Le Journal Phosphore» газетімен жұмыс істей бастады, бұл қарым-қатынас 1986 жылға дейін жалғасты. 1982 жылы «Le Monde» газетінің директоры Андре Лоранс және бас редакторы Клод Ламот одан газеттің сенбілік санына карикатуралар салуды сұрады. 1987 жылдың қыркүйегінде Планту TF1 телеарнасында Мишель Полакпен бірге «Droit de Réponse» телешоуында пайда болды. 1985 жылы «Le Monde» газетінің басшысы Андре Фонтен Плантудың карикатураларын күнделікті жариялай бастады, бұл саяси сатираны француз дәстүрінің бұрынғы деңгейіне қайтаруға бағытталған еді.

1985 - 1995 жылдар

1988 жылы Планту "Gordji chez le juge" карикатурасы үшін Mumm сыйлығын алды, ал 1989 жылы қара юмор сыйлығына ие болды. 1991 жылы Планту "L'Express" апталық журналында комикс жариялай бастады, онда журнал оған әр апта сайын үшінші бетінің толық бөлігін берді. 1991 жылы Планту Тунисте өзінің карикатураларын көрсететін кезінде Ясир Арафатпен кездесті. Арафат Плантудың карикатураларын қатты ұнатып, Плантудың бір карикатурасына Дәуіт жұлдызын салып, түс беріп, қол қойды. Келесі жылы Планту Израильге сапар шегіп, Шимон Переспен кездесті, оны да осы карикатураға қол қоюға көндірді. Бұл Палестина Азат ету Ұйымы мен Израиль үкіметінен келген қолтаңбалардың бір құжатта болуының алғашқы жағдайы болды.

1995 - 2000 жылдар

Le Monde 1995 жылы әдістемесін өзгерткендіктен, Планту карикатураларының тақырыбына бақылауын жоғалтты. 1996 жылы Планту Париждегі Кассациялық сотта (Францияның Жоғарғы соты) карикатуралары мен мүсіндерінен көрме ұйымдастырды. Сол жылы ол испандық «Гат Перич» (Халықаралық карикатура жүлдесі) иегері атанды. Оның кейбір суреттері мен мүсіндері Париждегі Hôtel Drouot аукционында сатылды, сондай-ақ Буэнос-Айрес қаласындағы Alliance Française арқылы Аргентинада танымал болды. 1997 жылы Планту Суданның Хартум қаласында галерея ашты. Будапештте Венгрия президенті Арпад Гёнч Планту мен Габор Папаидің суреттерінен көрме ашты. Ол сондай-ақ Мексика қаласындағы француз өнер орталығында жаңа галерея ашты. Соңында оның туындыларының жинағы Францияның Валенсия қаласындағы CRAC көрмесінде қойылды. 1998 жылы француз почтасы үш француз франкілік марка шығарды, оның түскен қаражаты «Дәрігерлерсіз шекаралар» (Médecins Sans Frontières) ұйымына бағышталды. Барлығы 8,5 миллион марка шығарылды. Адам құқықтарының жалпы декларациясының 50 жылдығын мерекелеу үшін ЮНЕСКО Планту суреттерімен безендірілген бірнеше шетелдік жинақтарды жариялады. Оның суреттері қытай, жапон, украин және басқа да тілдерге аударылды. Сол жылы ол Гаитидегі Порт-о-Пренс француз институтында галерея ашты. 1999 жылы Планту Шри-Ланканың Коломбо университетінде галерея ашты. Оның кейбір суреттері Иранның Тегеран қаласындағы заманауи өнер мұражайында, Рохан қонақүйінде, Жан Жорес де Кастрес мұражайында және Сингапурдың француз өнер орталығында көрсетілді. 2000 жылдың қыркүйегінде Плантудың Жаку Ширактың ұйықтап жатқан Марианнамен қарым-қатынаста болғанын бейнелейтін суретінің таралуына байланысты дау туды. Куратор Сирил Дюма жазған Планту мен Даумье көрмесі Ив Брайердің «Баукс-де-Прованс» мұражайында ашылды. Көрмеде екі карикатуристің ортақ ерекшеліктері сипатталды. Сол жылы Камерунның Яунде қаласындағы француз өнер орталығында тағы бір инсталляция ашылды.

2001 - қазіргі уақыт

2001 жылы Анкарадағы карикатура фестивалінде Плантудың туындылары көрсетілді. 2002 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннанмен Парижде жаңалықтар карикатураларының халықаралық конференциясын талқылау үшін кездесті. Реми Пезерат "Плантудың карикатураларының саяси мағынасы (1972-2000)" атты диссертациясын жариялады. Планту өзінің 15000-шы карикатурасын және Le Monde газетімен 30 жылдық ынтымақтастығын тойлады, сондай-ақ жеке веб-сайтын іске қосты. 2003 жылы Карнавалет мұражайында оның суреттерінен көрме ашылды. Жыл соңында Египеттегі Александрия кітапханасында тағы бір көрме, ал Францияның Анжер қаласында көше көрмесі ұйымдастырылды. 2004 жылы оның суреттері ақпан айында Франция Ұлттық Ассамблеясына ұсынылды, сондай-ақ оның 40-шы кітабы – "Ils pourraient dire merci!" жарық көрді. 2006 жылдың 3 ақпанында ол Jyllands Posten-нің Мұхаммед карикатураларына жауап ретінде Le Monde газетінің бірінші бетіне Мұхаммедті "Мен Мұхаммедті суреттемеймін" деген сөйлемнің көптеген көшірмелерін қолданып бейнелеген суретін жариялады. 2009 жылы "Америкаға Фатима керек" тобы Африкадағы кедейлерге нанның орнына презерватив үлестіріп жатқан Исаның суретіне байланысты Плантуға қарсы кең ауқымды электрондық пошта кампаниясын бастағанда тағы дау туды. 2015 жылы оның палестиналық азаматтарға оқ атып тұрған Израиль әскерінің суреті, сонымен қатар ұзын сақалы, бас киімі, жамылғысы және тіпті иығында мылтығы бар стереотиптік еврей бейнесі суреттелген карикатурасы қызу пікірталас тудырып, ізраилдік еврейлерге қарсы "қанға батқан жала" айыптауларына әкеп соқты.