Кіріспе
Қырғызстанның Қарулы Күштері (; Kırgız Respublikasının Kuralduu Küçtörü) – Қырғызстанның ұлттық әскери ұйымы. Ол бастапқыда жаңа тәуелсіз Қырғызстанда дислокацияланған Түркістан әскери округінің бұрынғы советтік әскерлерінен құрылған. Оған Құрлық әскерлері, Әуе күштері және Ұлттық гвардия кіреді. Қарулы күштермен байланысты қауіпсіздік күштеріне Ішкі әскерлер, Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті және Шекара әскерлері кірді.
The Armed Forces of the Kyrgyz Republic (; Kırgız Respublikasının Kuralduu Küçtörü) is the national military of Kyrgyzstan. It was originally formed from the former Soviet forces of the Turkestan Military District stationed in newly independent Kyrgyzstan. It consists of the Ground Forces, the Air Force and the National Guard. Affiliated security forces to the armed forces included the Internal Troops, the State Committee for National Security and the Border Troops.
Алғашқы жылдар
Қарулы Күштер 1992 жылғы 29 мамырда Қырғыз КСР Президенті Асқар Ақаевтың жарлығына қол қоюымен құрылды. Бұл жарлық жаңа республика аумағында дислокацияланған Кеңес Армиясының барлық құрамалары мен бөлімшелерін Мәскеу емес, Бишкек қаласының бағынысына берді. 1988 жылға дейін бұл әскерлер Орталық Азия әскери округінің құрамында болды. 29 мамыр қазір Қарулы Күштер күні ретінде тойланады. 1993 жылы 17-ші армия корпусы штабының негізінде Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қорғаныс министрлігі болып қайта аталды. 1998 жылы 8-ші гвардиялық мотоатқыштар дивизиясының негізінде 1-ші Қойташ, 2-ші Ош және 3-ші Балықшы жаяу әскер бригадалары құрылды. 1999 жылдың тамызында Қырғызстанның оңтүстік-батысында Баткен қақтығысы болды, оның кезінде Өзбекстан Ислам қозғалысының (ӨИҚ) әскерлері Тәжікстандағы лагерьлерінен өзбек және қырғыз аумағына басып кірді.
21 ғасыр
2006 жылы Әуе күштері мен Әуе қорғанысы күштері біріктіріліп, Қырғызстан Әуе күштері құрылды. Сол жылы қызмет мерзімі 18 айдан 12 айға (1 жылға) дейін қысқартылды. 2014 жылдың ақпан айында Қарулы Күштер Бас штабы әскери аппаратты толық бақылауға алу үшін кеңейтілді, ал қорғаныс министрлігі кішірек және әкімшілік рөл атқаратын мемлекеттік қорғаныс комитетіне айналды. Осы ретте, Талайбек Омуралиев және Адиль Курбанов сияқты көптеген бұрынғы әскери/қауіпсіздік шенеуніктері әскерді бұрынғы ұйымдастыру түріне қайтаруды қолдады. 2021 жылдың ақпан айының басында президент Садыр Жапаровтың қызметке кіргеннен кейін, 7 жылдық үзілістен соң Қорғаныс министрлігі қайта құрылды. 2021 жылдың мамыр айында Қырғызстанның жаңа Конституциясына қол қойғаннан кейін президент Жапаров әскери реформаны қажет етіп, әсіресе "армияны арнайы жасақтар принципі бойынша ұйымдастыру қажеттігін, таулы жерлердегі әскери операцияларды жүргізуге толық дайын және технологиялық тұрғыдан жабдықталған" деді. Ол сонымен қатар "халық гвардиясын" құруды ұсынды, ол оның сөзіне сәйкес, шекаралық аймақтардағы халықтың әскери жинаққа дайындығын арттырады.
Әскер
Кеңес дәуірінің көп бөлігінде, 1967 жылдан бастап, 8-гвардиялық "Панфилов" мотоатқыштар дивизиясы елдегі басты әскери күш болды. 1967 жылы дивизия бұрынғы орналасқан жері – Балтық әскери округінен Бишкекке көшірілді. Ол 2003 жылғы қаңтарда ғана таратылды. Дегенмен, 2011 жылы дивизия Токмақтағы штабымен қайта құрылғандығы туралы хабарлар тарады. Қырғызстан армиясына Ош қаласындағы 1-ші мотоатқыштар бригадасы (Тау), Бишкек аймағындағы Кой-Таш қаласындағы бригада, 25-ші арнайы күштер бригадасы, Қарақол және Нарын қалаларындағы дербес батальондар, Балықшы қаласындағы бригада және басқа да бөлімшелер кіреді. Қырғызстан тарихында Оңтүстік және, соңғы кезде Солтүстік топтарының екі әскер тобы белсенді қызмет етті. 2004 жылы Солтүстік әскер тобы Балықшы бригадасынан, Бишкек маңындағы бригададан, Қарақол және Нарындағы жеке батальондардан және басқа да әскер бөлімшелерінен құралғандығы хабарланды. Армия "Ала-Тоо" жауынгерлік оқу және оқу орталығын басқарады.
Әуе күштері
Қырғызстанның әуе күштері орталық советтік әуе күштерін даярлайтын мектептен мұраға қалды. Бұл елге шамамен 70 L-39, құрастырылмаған МиГ-21 және бірнеше Ми-8 мен Ми-24 ұшақтарын сыйлады. Дегенмен, тек бірнеше L-39 және тікұшақтар ғана ұшуға қабілетті. Қырғызстанның барлық әскери ұшақтары Кант қаласында, Ресейдің 999-шы әуе базасымен бірге орналасқан. Қымбаттылығы мен әскери доктринасының салдарынан Қырғызстан әуе күштерін дамытпады; 1993 жылы Ресейден қарыз алған көптеген МиГ-21 истребительдері қайтарылды, бірақ бұрынғы кеңестік әуе базаларының бірқатары әлі де қолдануда. 1996 жылы Қырғызстанда 100-ге жуық қолданыстан шығарылған МиГ-21 қалды, ал 2017 жылы тек 29 МиГ-21 жұмыс жасайтын күйде болды, сондай-ақ тоқсан алты L-39 оқу ұшағы және алпыс бес тікұшақ қызметте болды. Әуе қорғанысы күштері Ресейден көмек алды, ол қорғаныс жүйесін құру үшін әскери кеңесшілерді жіберді. Ресейліктер де Біртұтас ТМД Әуе қорғанысы жүйесінің аясында Қырғызстанның әуе кеңістігін патрульдеуге көмектеседі. Қазіргі таңда Қырғызстанның әуе қорғаныс арсеналында SA-2 және SA-3 зениттік-ракеталық кешендерінің жиырма алты данасы бар. 2002 жылы Қырғызстан үкіметі АҚШ-қа терроризмге қарсы күресте қолдау көрсету үшін Манас әуе базасын пайдалануға рұқсат берді. Бұл келісім 2014 жылдың маусымына дейін күшінде болды.
Ұлттық ұлан
Қырғызстанның Ұлттық гвардиясы 1991 жылдың 6 желтоқсанында құрылды және келесі жылдың 20 шілдесінде алғашқы әскери ант берді. 2014 жылы әскери ішкі әскерлер әскери реформалардың нәтижесінде Ұлттық гвардияға біріктірілді. Олар 2018 жылдың қыркүйегіне дейін осылай болды, содан кейін қайта бөлінді.
Оқу орталықтары
Қорғаныс министрлігінің офицерлер мен сержанттарды даярлау орталығы 2007 жылдың басында ашылды. Ол бір айлық кәсіби біліктілікті арттыру курстарын ұсыну үшін құрылған. 2005 жылы Қарулы Күштердің біріктірілген қару-жарақ оқу орталығының сержанттарды даярлау мектебі 2-ші тәуелсіз мотоатқыштар бригадасының базасында ашылды. 2013 жылы шекара қызметі 100-ден астам орта мектепте сыныптар ашты. Еділвайс оқу орталығы Ыстықкөл облысында орналасқан.
Орта мектептер
Қырғыз мемлекеттік ұлттық әскери лицейі мен Ішкі істер министрлігінің жоғары мектебі – қарулы күштердегі орта буын командирлерін даярлайтын орта білім беру мекемелері.
Қырғыз мемлекеттік медицина академиясы факультеті
Қырғыз мемлекеттік медицина академиясының әскери факультеті Екінші дүниежүзілік соғыстың басында, атап айтқанда 1941 жылдың қазан айында медициналық қызметте медициналық кадрлар жетіспеген кезде құрылды. Алғашқыда ол Қорғаныс санитарлық басқармасы болды, 1942 жылы Әскери және денсаулық сақтау бөлімі деп қайта аталды, ал 1944 жылдан бері Әскери медициналық оқыту департаменті деп белгілі. Қазіргі таңда ол қарулы күштердің медицина, педиатрия, стоматология, санитария және фармацевтика факультеттерінің студенттерін әскери дайындықтан өткізумен айналысады.
Әскерге шақыру
Қырғызстан Қарулы Күштері КСРО Қарулы Күштерінен міндетті әскери қызметті мұра етіп алған. 2006 жылы міндетті әскери қызмет мерзімі бастапқы 18 айдан 12 айға дейін қысқартылды. Бүгінде Қырғызстан Қарулы Күштері университет бітірушілер үшін қызмет мерзімін 9 айға дейін қысқарту саясатын қолданады. Балама қызмет те бар, бірақ ол тек белгілі бір діни топқа жататын шақырулыларға ғана ұсынылады.