Қытай саясатшысы Чжан Бидің өмірі мен қызметі

Кіріспе

3 ғасырда туған қытай генералы Чжан Бин (; 323 жылы қайтыс болды), әдептік аты Менгсун (孟孫), ресми атағы Пуяңның Цзинь маркизі (濮陽景侯), Қытайдың Кейінгі Чжао әулетін құрған Ши Ле (Мин императоры) үшін маңызды стратегияшы болды.

Өмірбаян

Жан Биннің әкесі Жан Яо (張瑤) Цзинь әулетінің (266–420) алғашқы кезеңінде билік жүргізген қолбасшы болды. Жас кезінде Жан Бін оқуға құштар болған, бірде өзін ұлы стратегиялық шебер Жаң Лянмен салыстырып: "Менің зиялым мен ой-шешімім Жаң Ляннан кем емес деп ойлаймын, бірақ Гаозу (Хан әулетінің негізін қалаушы Лю Бангпен) кездеспедім" деді. Ол Цзинь ханзадасының штабында қызмет еткенімен, оған сенім артпады, сондықтан лауазымынан кетті. Кейін, Цзинь императоры Хуэйдің билігінің соңғы жылдарында Цзинь билігіне қарсы түрлі шаруалар көтерілістері басталғанда, Жан Шимен кездесіп, Шиді ол кездескен ең қабілетті генерал деп санады, сондықтан Шидің әскеріне қосылды. Бастапқыда Ши оны аса маңызды деп санамады, бірақ олар жақсы танысқаннан кейін оның кеңестерін бағалай бастады. 311 жылы Ши, сол кезде көптеген шайқастарда жеңіске жеткен, бірақ аумақты ұстап тұра алмаған Хан Жао генералы, Янцзы және Хан өзендері арасындағы аймақты басып алуды жоспарлағанда, Жан оған қарсы кеңес берді, себебі Шидің әскері жазық далада жылдам қимылдауға, ал Янцзы маңындағы өзендер мен көлдерге толы аймаққа жарамсыз екенін түсіндірді. 312 жылы Ши әскері азық-түлік тапшылығына тап болып, Цзинь генералы Сима Жуйдің (кейіннен император Юань) шабуылынан қорқып қалғанда, Шидің басқа да маңызды стратегиялық шебері Диао Ин (刁膺) Цзиньге адалдық етуді ұсынды. Бірақ Жан Шиге бұл мүмкін емес екенін айтты, себебі Ши 311 жылы Сима Юэнің жаназалық процессиясына шабуыл жасап, содан кейін астана Луянды тонағаннан кейін Цзинь әскерлері Шиге үлкен ашумен қарады, және егер ол шегінуге тырысса, Цзинь әскерлері оған қарсы тұруға батыл болмас еді. Жанның пікірімен келіскен Ши, Цзинь әскерлерінің шабуылына ұшырамастан солтүстікке шегінді. Ол Жанды өзінің оң хатшысы етіп тағайындады, бірақ оны «Оң Маркиз» (右侯) деп атады – бұл атауды Жанның өмірінің соңына дейін оның есімін атаудың орнына қолданды, осылайша Жанға басқа бағыныштыларына қарағанда зор құрмет көрсетті. 312 жылғы жазда Жанның ұсынысымен Ши ақыры Сианггоу (襄國, қазіргі Синтай, Хэбэй) қаласын басып алып, оны өзінің штабы ретінде тұрақты түрде пайдаланды. Келесі бірнеше жыл бойы, ол Хан Жао генералы болғанмен, Жанның көмегімен Сары өзеннің солтүстігіндегі аумақтың көп бөлігін басып алды. 316 жылы Ши (демек, Хан Жао императоры Лю Конгтың рұқсатымен) Жанды Пуян Маркизі етіп тағайындады. 319 жылы Ши Хан Жаодан және оның жаңа императоры Лю Яодан тәуелсіздік жариялап, осылайша Кейінгі Жао мемлекетін құрғаннан кейін, Жан премьер-министр қызметін атқарды. 323 жылдың басында Жан қайтыс болды, және оның өлімінен кейін Ши оны қатты жоқтады, айқайлады: "Шындығында, көк менің үлкен істерімді аяқтауыма жол бермей ме? Неге Оң Маркиз менің қолымнан алынды?" Жанның орнын Чэн Ся (Чэн әйелінің ағасы), қабілетті әкімші, бірақ Жан сияқты стратегиялық шебер емес, басты. Ши көбінесе: "Оң Маркиз мені тастап, осы адаммен жұмыс істеуге рұқсат берді. Ол мен үшін қаншалықты жамандық жасады?" – деп ойланып, күйінетін.

Zhang Bin's father Zhang Yao (張瑤) was a commandery governing during the early Jin Dynasty (266–420). Zhang Bin was studious in his youth, and once, comparing himself to the great strategist Zhang Liang, said, "I believe my intelligence and judgment to be no less than Zhang Liang's, but I have not met Gaozu (Liu Bang, the founder of Han Dynasty)." He served on the staff of a Jin prince, but was not trusted, and so he resigned his post. Later, after various agrarian rebellions started against Jin rule during the late reign of Emperor Hui of Jin, Zhang happened to meet Shi, and believed that Shi was the most capable general he met, and so he joined Shi's army. Initially, Shi did not consider him important, but after they became more acquainted, Shi began to value his advice more and more. In 311, when Shi, who was then a Han Zhao general who was winning many battles but failing to hold territory, considered capturing the region between the Yangtze River and the Han River, it was Zhang who advised him against the plan, apparently reasoning that Shi's army was suitable for mobility on the plains, not the river and lake filled region near the Yangtze. In 312, when Shi's army was facing a food shortage and worried about an attack from the Jin general Sima Rui (later Emperor Yuan), Shi's other main strategist Diao Ying (刁膺) suggested offering to declare loyalty for Jin, which Zhang told Shi would be impossible, given the great enmity that Jin forces had for Shi after his participation in capturing and pillaging Sima Yue's funeral procession and then the capital Luoyang in 311 and that if he tried to retreat, Jin forces would not dare to engage him. Agreeing with Zhang, Shi retreated north without being attacked by Jin forces, and he made Zhang his right secretary but referred to him as Right Marquess (右侯), a title that he would use to address Zhang for the rest of Zhang's life, in lieu of name, thus showing greater respect for Zhang than for other subordinates. In summer 312, it was at Zhang's suggestion that Shi finally occupied Xiangguo (襄國, in modern Xingtai, Hebei) and held it permanently as his headquarters. For the next few years, while he was ostensibly a Han Zhao general, with Zhang's assistance he expanded the territory he held to most of the area north of the Yellow River. By 316, Shi had (presumably under authority granted by the Han Zhao emperor Liu Cong) created Zhang the Marquess of Puyang. In 319, after Shi declared independence from Han Zhao and its new emperor Liu Yao, thus creating Later Zhao, Zhang served as the prime minister. Zhang died in early 323, and upon his death, Shi mourned him greatly and exclaimed, "Is it that heaven does not wish me to complete great things? Why was the Right Marquess robbed from me?" After Cheng Xia, a capable administrator but not the strategist that Zhang was (and the brother of Shi's concubine Consort Cheng), succeeded Zhang, Shi often sighed, "The Right Marquess abandoned me and let me work with this man. Was it not cruel for him to do so?"