Бір-бірлеп, жайылған өмірлер (Bir-birlep, jayılğan ómirler)

Кіріспе

2000 жылы Эдвард Янның түсірген фильмі

И И (; «Бір және екі» деген субтитрмен) – 2000 жылы түсірілген тайвандық драмалық фильм. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Эдвард Ян жүзеге асырды. Оқиғасы инженер НЖ (Ву Ниен Джен сомдаған) және Тайбэйдегі оның тайвандық орта таптық отбасының үш буынының күресін орталыққа қояды. Фильмнің атауы «бірінен кейін бірі» немесе «бір-бірлеп» деген мағынаны білдіреді. Егер тік боймен жазылса, екі сызық «екі» иероглифіне ұқсайды: И И 2000 жылдың 14 мамырында 53-ші Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, онда Ян «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды. Фильм шыққаннан бері әмбебап мақтауға ие болып, 21-ші ғасырдың ең ұлы фильмдерінің бірі саналады.

Сюжет

Цзянь отбасы - әке НЖ, ана Мин Мин, қызы Тинг Тинг, ұлы Ян Ян - Тайбэйдегі орта таптық отбасы. Мин Миннің кіші інісі А Дидің үйлену тойында НДЖ оның бұрынғы қыз досы Шерриге кетеді, ол оған кетер алдында өзінің нөмірін береді. Шери американдыққа үйленген, Чикагода тұрады. Қабылдаудан кейін, отбасымен бірге тұратын Мин Миннің анасы инсульт алып, комаға түседі. Ол өмірді қамтамасыз ету жүйесіне қосылады, дәрігер Джиандарды күнделікті онымен сөйлесуге шақырады. Ол өзінің жұмысына қанағаттанбайды, ал компаниясы қаржы жағынан қиындық көріп жатыр. Мистер Ота есімді клиентті қамтамасыз ету үшін, НЖ-дің әріптестері Отаны кешкі асқа шығарып беруді сұрайды, ол қарсылықпен келіседі. Олар жақсы түседі және НЖ Отаны барға алып барады, онда Ота ән шырқап, фортепианода ойнайды. Сол түні Н.Дж. Шерриге телефон соғып, 30 жыл бұрын кенеттен тастап кеткені үшін кешірім сұрайды. Осы арада Мин Мин анасының жағдайына қатты күйзеліп, алыс Буддалық шұғыл жерге кетеді. А Ди бұзылған инвестициядан кейін үйден қуылғанда бұрынғы қызына Юн Юнға көмек сұрайды. Ди бала туылған кезде қайтуға рұқсат етіледі, бірақ Юн Юн шақырылмай келгенде бала табыста ұрыс басталады. А Ди мен оның әйелі үйлерінде газдың ағып кетуіне байланысты оның есінен танығаннан кейін татуласады. Тинг-Тинг әжесінің қоқысты шығарып жатқанда құлап кеткеніне кінәлі деп санайды. Ол жаңа көршісі Лилимен дос болады. Лили өзінің жігіті Жіңішкемен ажырасқаннан кейін, ол Лилиге Тинг Тинг арқылы хаттар жібере бастайды. Тез арада Тин Тинге қызығады да, онымен кездесуге шақырады. Екінші кездесуден кейін екеуі қонақ үйге кіреді, бірақ олар екі ойлы болып, кетеді. Кейінірек Тин Тин Лилидің Жіңішкемен қайтадан бірге екенін көреді, ал кейін Жіңішке оны өзі сөгіп тастайды. Тин Тин күйзеліске түсіп, әжесіне сөйлесіп, оянуын сұрайды. Келесі күні ол Лили мен оның анасымен жыныстық қатынаста болған Лилидің мұғалімін өлтіргені үшін Тоңбасты тұтқындағанын біледі. Үйінде Тин Тин әжесінің жұбатуын армандайды. Әжесімен сөйлескісі келмей, оны естімейтінін сезінген Ян Ян суретке түседі. Мектептен кинопленка сатып алу үшін кеткені үшін жазалау үшін Ян Янға мұғалімі басқа оқушылар арасында оның суреттерін таратып жатқанда, қабырғаға қарауға мәжбүр болады. Кейіннен, оны қинаған қыздың (оны ұнататындықтан) жүзуін көргеннен кейін, Янг Янг өзін қинаған адам туралы көбірек білу үшін қалай жүзу керектігін үйретеді. НЖ компаниясы Отамен келіссөздерді жалғастыру үшін Токиоға жібереді; Шерри де Жапонияға ұшады. Екеуі қайтадан қосылып, өткенін қайталайды; Шерри НДЖ-ның кенеттен кетуінен зардап шегеді және НДЖ олардың шиеленістерін шешуге тырысады. Олар басқа қалаға барып, қонақ үйге кіреді, бірақ Н.Дж. бөлек бөлмелерді талап еткенде, Шерри оны сөкті және бұзылады. Олар Токиоға оралып, әрқайсысының бөлмесіне кіреді; кетер алдында НЖ Шерриге басқа ешкімді сүймегенін айтады. Келесі күні оның әріптесі НЖ-ға басқа клиентпен келісім жасалғанын және ол дереу Тайбэйге оралуға тиіс екенін айтады. Жауап ретінде НЖ Отаны тастап кеткен әріптесін сөгіп тастайды. Кейінірек, НЖ Шерридің бөлмесін тексеруге барады, бірақ ол қазірдің өзінде тексерілгенін біледі. Анасы қайтыс болғаннан кейін Мин Мин үйіне оралады және отбасымен қайта қосылады. Жерлеу кезінде NJ-дің әріптесі оны жұмысқа оралуға шақырады, бірақ ол бас тартады. Янг Янг өзінің ғибадатханасының алдында өлең айтып жатыр. Ол олардың бірге өткізген уақыттарын, оның қайда кеткенін табу үмітін және "адамдарға олар білмейтін нәрселерді айтуды, олар көре алмайтын нәрселерді көрсетуді" қалайтынын айтады. Ол өлеңін жаңа туған туған туысы оны қалай еске түсіретінімен аяқтады, әрқашан ол қартайған деп айтады, өйткені ол әрқашан онымен бірге "Мен де қартайдым" деп айтуға тырысады.

The Jian family—father NJ, mother Min Min, daughter Ting Ting, son Yang Yang—is a middle class family in Taipei. At the wedding of Min Min's younger brother A Di, NJ runs into his ex girlfriend Sherry, who gives him her number before leaving. Sherry is married to an American and lives in Chicago. After the reception, Min Min's mother, who lives with the family, suffers a stroke that leaves her comatose. She is put on life support and the doctor urges the Jians to talk to her daily. NJ is dissatisfied with his job, and his company is struggling financially. To secure a client named Mr. Ota, NJ's colleagues ask him to take Ota out for dinner, to which he reluctantly agrees. They get along well and NJ takes Ota to a bar, where Ota sings and plays the piano. That night, NJ phones and leaves a message for Sherry, apologizing for leaving her abruptly 30 years ago. Meanwhile, Min Min becomes depressed by her mother's condition and leaves for a remote Buddhist retreat. After a failed investment, A Di is kicked out of the house and asks his ex girlfriend Yun Yun for help. A Di is allowed to return upon the birth of his child but a fight breaks out at the baby shower when Yun Yun shows up uninvited. A Di and his wife reconcile after she discovers him passed out due to a gas leak at their house. Ting Ting feels guilty because her grandmother collapsed while taking out the trash Ting Ting was supposed to take out. She befriends her new neighbor, Lili. After Lili breaks up with her boyfriend Fatty, he begins to relay letters for Lili through Ting Ting. Fatty soon becomes attracted to Ting Ting and asks her out. After their second date, the two check into a hotel room, but they hesitate and leave. Later, Ting Ting sees Lili back together with Fatty and is later berated by Fatty himself. Ting Ting becomes depressed and talks to her grandmother, asking her to wake up. She learns the next day that Fatty has been arrested for killing Lili's teacher, who was in a sexual relationship with both Lili and her mother. At home, Ting Ting dreams of being comforted by her grandmother. Unwilling to speak to his grandmother because he feels like she cannot hear him, Yang Yang starts taking photographs. To punish him for leaving school to buy film, Yang Yang is forced to face a wall while his teacher circulates his photographs among the other students. Later, after seeing the girl who torments him (because she likes him) swimming, Yang Yang teaches himself how to swim to learn more about his tormenter. NJ is sent by his company to Tokyo to continue talks with Ota; Sherry also flies to Japan. The two reunite and recount their past; Sherry remains affected by NJ's abrupt departure and NJ attempts to resolve their tensions. They travel to another city and check into a hotel, but when NJ insists on separate rooms, Sherry berates him and breaks down. They return to Tokyo and check back into their respective rooms; before leaving, NJ tells Sherry that he has never loved anyone else. The next day, NJ is informed by his colleague that they have secured a deal with another client and he is to return to Taipei immediately. In response, NJ berates his colleague for abandoning Ota. Later, NJ goes to check on Sherry's room, learning that she has already checked out. Upon her mother's death, Min Min returns home and is reunited with her family. At the funeral, NJ's colleague urges him to come back to work, but he refuses. Yang Yang recites a poem in front of her shrine. He recounts their time together, his hope of finding where she went, and a desire to "tell people what they don't know, show them what they can't see." He concludes his poem by saying how his newborn cousin reminds him of her, always saying she is old, as he always wanted to say along with her, "I am old too."

Өндіріс және құю

"Ии-Ии" 1999 жылдың 8 сәуірінен 21 тамызына дейін түсірілді. Янгтың бастапқы сценарийінде балалар 10 және 15 жаста болған, бірақ Янг кейін Джонатан Чанг пен Келли Лиді (бұрын актерлік тәжірибесі жоқ) таңдады. Фильм түсіріле бастағанда олар 8 және 13 жаста болды. Янг осыған сәйкес сценарийге өзгерістер енгізді.

Сыни қабылдау

Rotten Tomatoes веб-сайтында, Yi Yi 87 сыншы пікірлер негізінде 97% мақұлдау рейтингісіне ие, орташа бағасы 8.3/10. Сайттың консенсусы былай деді: "Бір отбасын бейнелеу арқылы, Yi Yi күнделікті өмірдің тақырыптары мен егжей-тегжейін, сондай-ақ оның сұлулығын дәл және шеберлікпен көрсетеді". Metacritic-те фильм 100 балдық шкала бойынша 94 балл алды, бұл 25 сыншы пікіріне сүйенген "әмбебап мақтауға" ие екенін көрсетеді. The New York Times газетіндегі рецензиясында А.О. Скотт былай деді: "Yi Yi фильмінің соңғы титрлерін көз жасымды төгіп, шаршаған көздермен қарап отырғанда, мені жылататын зор сезімді анықтауға тырыстым. Бұл қайғы ма? Қуаныш? Күлкі? Иә, мен осылардың бәрі екенін түсіндім. Бірақ ең бастысы, ризашылық сезімі болды". Кеннет Туран Los Angeles Times газетінде былай деп жазды: "Бұл нәзік, бірақ күшті фильм, өмірді толық көру қабілетімен, бақыттың ішінде жасырылған қайғымен және қайғыдағы юмормен сәнделген". The Village Voice газетінің J. Hoberman Yi Yi фильмін "көрнекті, сәнді, нюансты, әзіл-қалжыңды мелодрама, бірақ оның сезімталдыққа бой алмайтыны" деп атады және Янгтың режиссерлігін, ол "бір отбасылық дағдарыстың бірнеше маусымын виртуоздықпен ұйымдастырды" деп бағалады. The New Yorker журналының сыншысы Дэвид Денби былай қорытындылады: "Бірте-бірте, үлкен тыныштық пен шыдамдылықпен, оқиғаның мәні түсініле бастайды, ал соңында әрбір кадр маңызды болып көрінеді".

Марапаттар

2000 жылы Канн кинофестивалінде дебют жасағаннан кейін, «И И» халықаралық кинофестивальдерден көптеген награда жинады. Ол Канн фестивалінде режиссер Эдвард Янгқа «Ең үздік режиссер» сыйлығын әкелді және сол жылы «Алтын пальма» сыйлығына үміткер болды. «И И» сонымен қатар Карловы Вари халықаралық кинофестивалінің Netpac жүлдесін («Тайвандағы ұрпақтар арасындағы және мәдени алшақтықты, сондай-ақ осы қиын кезеңдегі ауыр таңдауларды терең және сезімтал бейнелегені үшін») және Ванкувер халықаралық кинофестивалінің Дэн Джордж атындағы гуманитарлық сыйлығын жеңіп алды. 2000 жылы Сараево кинофестивалінде «Панорама» жюри сыйлығын «Topsy-Turvy» фильмімен бөлісті. 2001 жылы Франция киносыншыларының синдикатынан «Үздік шетелдік фильм», Швейцариядағы Фрибург халықаралық кинофестивалінде «Гран-при», Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығы сыйлығының «Үздік шетелдік фильмі», Ұлттық киносыншылары қоғамының «Үздік фильм» (онда Янг «Ең үздік режиссер» номинациясында екінші орынды иеленді) және Нью-Йорк киносыншылары шеңбері сыйлығының «Үздік шетелдік фильмі» жүлделерін жеңіп алды. Фильм Бельгия киносыншылары синдикатының беделді «Гран-при» сыйлығына ұсынылды. Сонымен қатар, 2002 жылы Қытай киномедиа сыйлығының «Қытай/Тайвань ең үздік фильмі» және «Ең үздік режиссер» жүлделерін, ал 2001 жылы – «Ең үздік фильм» жүлдесін жеңіп алды. «И И» фильмі «The New York Times», «Newsweek», «USA Today», «Village Voice», «Film Comment», «Chicago Reader» сияқты көптеген белгілі басылымдар мен киносыншылар тарапынан 2001 жылғы ең үздік фильмдердің бірі деп танылды, соның ішінде Сьюзан Сонтаг та бар. Атап айтқанда, «И И» фильмін келесі киносыншылар мен жазушылар «Жылдың үздік фильмі» (2000) деп атады: «The New York Times» газетінен А.О. Скотт, «Artforum» журналына жазған Сьюзан Сонтаг, «Village Voice» журналынан Майкл Аткинсон, «The Denver Post» журналынан Стивен Розен, «Newsday» журналынан Джон Андерсон, Ян Стюарт және Джин Сеймур, сондай-ақ «Time Out New York» журналынан Стивен Гаррет және Николь Китер. Фильм 2000 жылы Бостон киносыншылары қоғамы сыйлығында «Ең үздік режиссер», «Ең үздік фильм» және «Ең үздік шетелдік фильм» номинацияларында екінші орынды иеленді. Сондай-ақ, ол «Awards Circuit Community Awards» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына, 2003 жылғы «Bodil Awards» сыйлығының «Ең үздік америкалық емес фильм» номинациясына, 2001 жылғы Чикаго киносыншылары қауымдастығы сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына, «Ең үздік актерлік құрам» номинациясына, 2001 жылғы «Cesar Awards» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына, 2000 жылғы Еуропа кино сыйлығының «Screen International» сыйлығына, 2002 жылғы Гонконг кино сыйлығының «Ең үздік азиялық фильм» сыйлығына, «Online Film & Television Association» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» сыйлығына, 2001 жылғы «Online Film Critics Society Awards» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» сыйлығына және 2000 жылғы Вальядолид халықаралық кинофестивалінің «Golden Spike» сыйлығына ие болды. 2002 жылы британдық «Sight & Sound» журналы «И И» фильмін соңғы 25 жылдың ең үздік он фильмінің бірі деп таныды. «И И» 2009 жылы «Village Voice Film Poll» рейтингінде «Осы онжылдықтың ең жақсы фильмі» деп танылып, «La Commune» (Париж, 1871) (2000) және «Zodiac» (2007) фильмдерімен бірге үшінші орынды бөлісті, сондай-ақ 2009 жылғы «IndieWire Critics' Poll» сауалнамасында «Осы онжылдықтың ең жақсы фильмі» үшін үшінші орынды иеленді. Фильмді киносыншысы Найджел Эндрюс былай қорытындылады: «Financial Times» газетінде «И И» фильмін Тайваньның үш сағаттық отбасылық драмасы деп атау «Гражданин Кейнді газет туралы фильм деп атауға тең» деп жазды. «They Shoot Pictures, Don't They» агрегациялық сайты оны сыншылар арасында 21-ші ғасырдың ең танымал үшінші фильмі деп атады және 2016 жылы BBC сауалнамасында 21-ші ғасырдың ең үздік фильмдерінің сегізіншісі болып танылды.

After debuting at the 2000 Cannes Film Festival, Yi Yi collected a host of awards from international festivals. It garnered director Edward Yang Best Director at Cannes and was nominated for the Palme d'Or in the same year. Yi Yi also won the Karlovy Vary International Film Festival's Netpac Award ("For the perceptive and sensitive portrayal of a generation and cultural gap in Taiwan and the painful choices to be made in these difficult times") and the Vancouver International Film Festival's Chief Dan George Humanitarian Award. It tied with Topsy Turvy for the 2000 Sarajevo Film Festival's Panorama Jury Award. It won Best Foreign Film from the French Syndicate of Cinema Critics in 2001, the Grand Prix at the Fribourg International Film Festival in Switzerland in 2001, The Best Foreign Film from the Los Angeles Film Critics Association Awards in 2000, Best Film from the National Society of Film Critics in 2001 (where Yang also won 2nd place for a Best Director Award), and Best Foreign Language Film from the New York Film Critics Circle Awards in 2000. The film was nominated for the prestigious Grand Prix of the Belgian Syndicate of Cinema Critics. The film also won a "Best Film – China/Taiwan" award and "Best Director" award from the 2002 Chinese Film Media Awards, a "Best Film" award at the 2001 Chinese Film Media Awards. It was named one of the best movies of 2001 by many prominent publications and critics, including The New York Times, Newsweek, USA Today, the Village Voice, Film Comment, the Chicago Reader, and the author Susan Sontag, among others. Specifically, Yi Yi was named "Best Film of the Year" (2000) by the following film critics and writers: A. O. Scott of The New York Times, Susan Sontag writing for Artforum, Michael Atkinson of the Village Voice, Steven Rosen of The Denver Post, John Anderson, Jan Stuart and Gene Seymour writing for Newsday, and Stephen Garrett as well as Nicole Keeter of Time Out New York. The film also won 2nd place for Best Director, Best Film and Best Foreign Language Film in the 2000 Boston Society of Film Critics Awards, and was also nominated for: a Best Foreign Language Film award from the Awards Circuit Community Awards, a Best Non American Film award from the 2003 Bodil Awards, a Best Foreign Language Film award from the 2001 Chicago Film Critics Association Awards, the Best Cast, a Best Foreign Film award from the 2001 Cesar Awards, a Screen International Award from the 2000 European Film Awards, a Best Asian Film award from the 2002 Hong Kong Film Awards, a Best Foreign Language Film award from the Online Film & Television Association, a Best Foreign Language Film award from the 2001 Online Film Critics Society Awards, and a Golden Spike award from the 2000 Valladolid International Film Festival. In 2002, the British film magazine Sight & Sound selected Yi Yi as one of the ten greatest films of the past 25 years. Yi Yi also placed third in a 2009 Village Voice Film Poll ranking "The Best Film of the Decade", tying with La Commune (Paris, 1871) (2000) and Zodiac (2007), and also placed third in a 2009 IndieWire Critics' Poll of the "Best Film of the Decade". The film was summarized by film critic Nigel Andrews, who wrote in the Financial Times that to "describe [Yi Yi] as a three hour Taiwanese family drama is like calling Citizen Kane a film about a newspaper." Aggregation site They Shoot Pictures, Don't They has named it as the third most acclaimed film of the 21st century among critics. and was ranked the eighth greatest film of the 21st century in a 2016 BBC poll.

Үй медиасы

Фильм The Criterion Collection-де қолжетімді және жаңадан қалпына келтірілген цифрлық көшірмесімен қатар DTS HD Master Audio дыбыс жолы (Blu-ray дискісінде) және Янг пен азиялық киносыншы Тони Рейнстің аудио түсіндірмелері бар.

Саундтрек

И-И фильмінің саундтрегіндегі фортепиано шығармаларын көбінесе Яңның әйелі Кайли Пенг орындайды. Оларға Бетховеннің «Ай сәулесі» сонатасы және И.С. Бахтың Ми минорындағы токкатасы (BWV 914) кіреді. Пэн фильмде концерттік виолончельші ретінде түскен, күйеуі пианист болып көрінетін Бетховеннің виолончельге арналған №1 сонатасын орындайды.