Кіріспе
Малайзиялық тайваньдық кинорежиссер (1957 жылы туған)
Цай Мин Лян (;; 1957 жылдың 27 қазанында туған) – Тайваньда тұратын малайзиялық кинорежиссер. Цай 11 толық метражды фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жасаған, сондай-ақ көптеген қысқаметражды және телефильмдер түсірген. Ол тайвань киносының "Екінші жаңа толқынының" ең танымал режиссерлерінің бірі. Оның фильмдері бүкіл әлемде мақтауға ие болып, түрлі фестивальдарда көптеген жүлделерді жеңіп алды. 1994 жылы Цай "Vive L'Amour" фильмі үшін 51-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде "Алтын арыстан" сыйлығын жеңіп алды.
Ерте өмір
Цай Малайзияда дүниеге келген, қытай тегінен шыққан және алғашқы 20 жылын Саравак штатындағы Кучинг қаласында өткізді, содан кейін Тайбэйге (Тайвань) көшіп кетті. Оның айтуынша, бұл оның "ақыл-ойы мен жан дүниесіне зор әсер етті". "Кейінге қарасам, бүгінге дейін өзімді Тайваньға да, Малайзияға да жат сезінемін. Бір жағынан, мен қалаған жерге барып, ортаға сіңіп кете аламын, бірақ ешқашан өзімді сонда үйімде сезінбеймін", - дейді Цай. Цай 1982 жылы Тайваньдағы Қытай мәдениет университетінің драма және кино факультетін бітірді және Гонконгта театр продюсері, сценарист және теледидар режиссері болып жұмыс істеді. 1989-1991 жылдары ол бірнеше телефильмдер түсірді. Олардың бірі – "Бойз" фильмінде оның шабыты Ли Кан Шенг түсті.
1992-1998 жылдар
Цайдың алғашқы көркем фильмі – «Неон құдайдың бүлікшілері» (1992) болды. Тайбэйдегі қиын жастар туралы фильмде Ли Хиао Канг рөлінде ойнады. Ли 2023 жылға дейін Цайдың барлық көркем фильмдерінде түсті. Цайдың екінші фильмі «Vive L'Amour» (1994) – бір пәтерде білмей тұрып тұратын үш адам туралы. Фильмнің темпі баяу, диалогтары аз, және ол адамдардың араласпауы туралы; бұлардың бәрі Цайдың өзгеше белгілеріне айналды. «Vive L'Amour» сыншылардың жоғары бағасын алды және «Алтын жылқы» сыйлығын «үздік фильм» және «үздік режиссер» номинацияларында жеңіп алды. Цайдың келесі фильмі «Өзен» (1997) болды, онда бір отбасы ұлының мойын ауруымен күреседі. Бұл отбасы «Неон құдайдың бүлікшілері» фильміндегідей, және оны сол үш актер ойнайды. «Шыңырау» (1998) – бір пәтерде тұратын екі көрші туралы. Фильмде бірнеше музыкалық номерлер бар.
1999-2009 жылдар
Цайдың келесі фильмі "Кімнің уақыты?" (2001) Тайбэйде әйел мен ер адамның кездесуімен басталады, содан кейін әйел Парижге сапар шегеді. Бұл Чэнь Шиан Чжидің Цайдың фильмінде алғаш рет ойнаған туындысы, ол Лимен бірге келесі бірнеше фильмде де түсті. "Goodbye, Dragon Inn" (2003) жабылып жатқан ескі кинотеатрдағы адамдар туралы. Осы фильмде Цай бұрынғы фильмдерге қарағанда одан да ұзақ кадрлар мен азырақ диалогтар қолданды, бұл тенденция оның келесі туындыларында да жалғасты. "The Wayward Cloud" (2005) – "Кімнің уақыты?" фильмінің жалғасы, онда Хсяо Канг пен Шианг Чи тағы да кездесіп, қарым-қатынас бастайды, ал Хсяо Канг порнографиялық фильмдерде актер болып жұмыс істейді. Бұл фильм, "Дыра" сияқты, бірнеше музыкалық номерлерді қамтиды. Цайдың келесі фильмі "Мен жалғыз ұйықтағым келмейді" (2006) Малайзияда түсірілген алғашқы фильмі болды және екеуін де Ли ойнаған екі түрлі кейіпкер туралы айтады. 2007 жылы Малайзияның цензуралық кеңесі фильмде елді "жаман жарықта" көрсеткен оқиғаларға байланысты, мәдени, этикалық және нәсілдік себептермен фильмге тыйым салды, бірақ кейін Цай кеңестің талаптарына сәйкес фильмнің бөліктерін цензуралауға келіскеннен кейін елде көрсетуге рұқсат берді. Цайдың келесі фильмі "Бет" (2009) Францияға фильм түсіру үшін сапар шегетін тайваньдық режиссер туралы.
2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін
Цайдың келесі көркем фильмі үйсіз отбасы туралы "Басқа иттер" (2013) болды. Цайдың 2010 жылдардағы көптеген туындылары оның көрме фильмдеріне, әсіресе "Уокер" сериясына (2012–2022) арналды. Бұл серияның тақырыбы Ли ойнаған, көбінесе қарбалас фонмен қоршалған, баяу қадаммен саяхаттайтын монах еді. 2020 жылы Цай Берлинель кинофестивалінде "Алтын аю" сыйлығы үшін күрескен "Күндер" фильмін шығарды. 2021 жылы Цай Тайваньдағы оның "Уокер" сериясының көрмесіне келген әйелді бейнелейтін, диалогсыз қысқа фильм – "Сарқылу" фильмін жариялады.
Құрметтер
Цайдың марапаттарына 51-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде «Vive L'Amour» фильмі үшін «Алтын арыстан» (үздік фильм); 47-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «The River» фильмі үшін «Күміс аю» – арнайы қазылар алқасының сыйлығы; 1998 жылғы Канн кинофестивалінде «The Hole» үшін FIPRESCI сыйлығы; сондай-ақ 55-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «The Wayward Cloud» үшін «Альфред Бауэр» сыйлығы және көркемдік жетістіктері үшін «Күміс аю» сыйлығы; 70-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде «Басқыншы иттер» үшін «Ұлы қазылар алқасының сыйлығы» кіреді. 1995 жылы ол 45-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. 2003 жылы «The Guardian» газеті Цайды әлемдегі 40 ең үздік режиссердің 18-і деп таныды. 2014 жылы Франция үкіметі оны Өнер және әдебиет орденінің офицері деп атады.
Жеке өмір
Цай – гомосексуал және ол өзінің фильмдеріне ЛГБТҚ+ тақырыптарын енгізді. 2021 жылдан бері Тайбэйдің жанындағы тауларда тұрып, тастап кетілген пәтерлерді жөндеп, сол жерде өмір сүреді. Ол ұзақ жылдардан бергі әріптесі Ли Кан Шенгпен бірге тұрады, олардың қарым-қатынасы достық негізде.