Кіріспе
Британдық саяси және әлеуметтік теоретик Стивен Майкл Люкс (8 наурыз 1941 жылы туған) – британдық саяси және әлеуметтік теоретик. Қазіргі таңда ол Нью-Йорк университетінде саясат және әлеуметтану профессоры қызметін атқарады. Бұрын ол Сиена университетінде, Флоренциядағы Еуропалық университет институтында және Лондон экономика мектебінде профессор болып жұмыс істеген.
Steven Michael Lukes (born 8 March 1941) is a British political and social theorist. Currently he is a professor of politics and sociology at New York University. He was formerly a professor at the University of Siena, the European University Institute (Florence) and the London School of Economics.
Өмір және мансап
Люкс Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Корольдік грамматикалық мектепке оқуға түсіп, 1958 жылы оқуын аяқтады. Люкс 1962 жылы Оксфордтың Баллиол колледжінде бакалавр дәрежесін алды. Ол Нюфилд колледжінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді, ал Вурчестер колледжінде саясаттану пәнінен лекция оқыды және 1967 жылы магистр дәрежесін аяқтады. 1968 жылы Эмиль Дюркгеймнің еңбектері тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1966 жылдан 1987 жылға дейін Баллиол колледжінде саясаттану бойынша жетекші және оқытушы болып жұмыс істеді. Ол Британ академиясының мүшесі (FBA) және Париж университетінде, Нью-Йорк университетінде, Калифорния университетінде (Сан-Диего), сондай-ақ Еврей университетінде қонақ профессор. 1974 жылдан 1983 жылға дейін Халықаралық социологиялық қауымдастықтың социология тарихы комитетінің президенті болды. 1995-1996 жылдары Еуропалық университеттің институтында азаматтық туралы Еуропалық форумның тең төрағасы болды. 2006 жылдың сәуір айында Люкс саяси комментатор және жазушы Катха Политтке үйленді, бұл оның үшінші некесі болды. Бұрын Люкс жесірлік күйінде болған. Оның бұрынғы әйелі, ағылшын адвокаты Нина Стэнгерден үш баласы бар.
Академиялық қызығушылықтар
Лукстің басты қызығушылықтары – саяси және әлеуметтік теория, Дюркгейм мен оның ізбасарларының әлеуметтануы, жекелеген адамгершілік, рационализм, жеке тұлға санаты, марксизм және этика, мораль әлеуметтануы және жаңа либерализм түрлері, билік туралы ұғымдардың әртүрлілігі, "игі қоғам" түсінігі, рационализм және релятивизм, моральдық қақтығыстар мен саясат. Ол "Еуропалық әлеуметтану журналының" редакциялық алқасының мүшесі және Батыс және Шығыс Еуропадағы социалистік идеяның қалдықтарын зерттеу жобасын жетекшілік етеді.
Биліктің үш өлшемдері
Лукстің академиялық теорияларының бірі – оның «Билік: Радикалды көзқарас» кітабында ұсынған «Биліктің үш жағы» теориясы. Бұл теория биліктің үш түрлі жолмен іске асырылатынын айтады: шешім қабылдау билігі, шешім қабылдамау билігі және идеологиялық билік. Шешім қабылдау билігі – бұл үш өлшемнің ең айқын көрінісі. Осы «жақтың» талдауы саяси әрекеттер арқылы білінетін саяси бағыттарға назар аударады. Шешім қабылдамау билігі – талқылаулардың күн тәртібін белгілеп, кейбір мәселелерді (мысалы, АҚШ-тағы социализмнің пайдалылығы) «заңды» қоғамдық алаңдарда талқылауға келмейтін етеді. Осы жақты қосу арқасында биліктің екі өлшемді көрінісі пайда болады, бұл талдаушыға қазіргі және болашақ мәселелерді қарастыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ байқалатын қақтығыстарға назар аударуды ашық немесе жасырын түрде көрінетін жағдайларға кеңейтеді. Идеологиялық билік адамдардың тілектері мен ойларына әсер етуге, тіпті оларды өздерінің мүдделеріне қайшы нәрсені қалатуға мүмкіндік береді (мысалы, әйелдерді патриархалды қоғамды қолдауға итермелеу). Лукс бұл үшінші өлшемді алғашқы екі өлшемнің мінез-құлқына бағытталған «толыққанды сынағы» ретінде ұсынады, бұл бұрынғы көзқарастардың кемшіліктерін толықтырып, түзетуге және талдаушыға жасырын және байқалатын қайшылықтарды қамтуға мүмкіндік береді. Лукс билікті толыққанды сынау үшін субъективті мүдделерді де, саяси процестен шеттетілгендердің «шынайы» мүдделерін де қамту қажет деп санайды.