Кіріспе

АҚШ-тағы әуесқой радионы лицензиялау

Америка Құрама Штаттарында әуесқой радионы лицензиялау Федералды байланыс комиссиясы (FCC) арқылы жүзеге асырылады. Жеке пайдалану үшін әуесқой станцияларын пайдалануға лицензиялар, егер азаматтар тиісті FCC ережелерін түсіне білсе және радиостанцияны пайдалану және қауіпсіздік шаралары туралы білімі бар екенін дәлелдесе, кез келген жастағы адамдарға беріледі. Бес жастағы балалар да емтихан тапсырып, лицензия алған жағдайлар болған. Операторлық лицензиялар түрлі классқа бөлінеді, олардың әрқайсысы білім деңгейінің жоғарылауымен және сәйкес артықшылықтармен байланысты. Ұзақ жылдар бойы класс ережелері өзгеріп, қазіргі кезде үш ашық класс және үш бұрынғы (бірақ жаңа өтініш берушілер үшін жабық) класс пайда болды.

Қазіргі лицензия сыныптары

Америка Құрама Штаттарындағы әуесқой радио лицензияларын Федералды байланыс комиссиясы (FCC) береді және жаңартады. 2022 жылы FCC Конгресс бекіткен 35 долларлық әкімшілік төлемді енгізді. Емтиханды өткізетін ерікті сарапшы үйлестірушісі (VEC) арқылы мойындалған жеке тұлғалар өз шығындарын ақы алып өтей алады. Лицензиялар берілген немесе жаңартылған күнінен бастап он жыл бойы жарамды. «Техник» класы деп аталатын бастапқы деңгейдегі лицензия, өтініш беруші 35 сұрақтан тұратын көп таңдаулы жазбаша емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін беріледі. Лицензия 30 МГц-тен жоғары барлық әуесқойлық жолақтарында толық пайдалану құқығын және жоғары жиілікті (HF) жолақтарының бөліктерінде шектеулі құқықтарды береді. Орта деңгей, «Жалпы» класы деп аталады, «Техник» емтиханынан өтуді, сондай-ақ 35 сұрақтан тұратын көп таңдаулы «Жалпы» емтиханын талап етеді. «Жалпы» класты лицензия иелеріне барлық әуесқойлық жолақтарының бөліктерінде артықшылықтар беріледі және барлық әуесқойлық HF жолағының 83%-дан астамына қол жеткізе алады. Дегенмен, кейбір жиілік сегменттері, көбінесе алыс қашықтықтағы байланыс үшін қолданылады, кірмейді. АҚШ-тың ең жоғары лицензия класы – «Әуесқой-қосымша» класы. Бұл лицензия «Жалпы» класына қатысты емтиханнан өтуді, сондай-ақ 50 сұрақтан тұратын көп таңдаулы теориялық емтиханды талап етеді. «Әуесқой-қосымша» лицензиясы барларға барлық АҚШ әуесқойлық жолақтарында толық құқықтар беріледі. 2015 жылдың 17 ақпанынан бастап FCC лицензия иелеріне лицензиялардың қағаз түріндегі көшірмелерін автоматты түрде жіберуді тоқтатты (ресми лицензия FCC-нің электрондық тізімі болып табылады). Алайда, 2020 жылдың желтоқсанына дейін FCC лицензия иелерінің сұрауы бойынша қағаз түріндегі көшірмелерді жіберуді жалғастырды немесе лицензия иелері FCC дерекқорынан онлайн басып алатын болды. 2020 жылдың желтоқсанынан бастап FCC кез келген әуесқой радио лицензиясы үшін қағаз лицензияларын ұсынбайды, бірақ пайдаланушылар өздерінің онлайн сертификаттарынан қағаз көшірмелерді және әмияндық карталарды оңай басып ала береді.

Арнайы лицензиялық кластар

Лицензиялаудың FCC жіктеуі бағдарламаның басталуынан бері едәуір өзгерді (төмендегі АҚШ-тың әуесқойлық лицензиялау тарихына қараңыз). FCC соңғы өзгерістерді жасағанда, ол кейбір қолданыстағы операторлар кластарына «бабалық ереже» бойынша қалуға мүмкіндік берді. Бұл лицензиялар енді жаңа үміткерлерге берілмейді, бірақ қолданыстағы лицензиялар шексіз өзгертілуі немесе жаңаруы мүмкін. Novice Class операторлық лицензиясы 5 сөз/минут (wpm) Морзе кодын тапсырып, негізгі теориялық емтиханды сәтті өткен адамдарға арналған. 1987 жылғы қайта құрудан кейін, артықшылықтарға HF диапазонындағы төрт жолақ (3–30 МГц), VHF диапазонындағы бір жолақ (30–300 МГц) және UHF диапазонындағы бір жолақ (300–3000 МГц) кірді. Бұл класс 2000 жылғы қайта құрылымдауда тоқтатылды. Novice Class операторлары 2007 жылы, Морзе кодын талап ету тоқтатылғанға дейін, 80, 40, 15 метрлік жолақтардағы және 10 метрлік жолақтың жалпы бөліміндегі Морзе кодын және деректерді пайдалануға ғана құқылы болды. Advanced Class операторлық лицензиясы, оның артықшылықтары General Class лицензиясына ұқсас болғанмен, HF жолақтарында 275 кГц қосымша спектрді қамтыды, 2000 жылғы қайта құрылымдауда тоқтатылды. Техник Плюс класы 1990 жылы, Морзе кодын талап ету Техник класынан алынып тасталғанда, ресми атауы болмаса да, іс жүзінде енгізілді. Халықаралық телекоммуникация одағының ережелеріне сәйкес, HF диапазонында жұмыс істеу үшін Морзе кодын білу қажет болғандықтан, Техниктер 50 МГц жоғары жиілікте жұмыс істеуге шектелді, бірақ қазіргі Морзе кодын тапсыру арқылы Novice Class артықшылықтарына қол жеткізе алды (бұл Техник класының бұрынғы өзгеріске дейінгі мүмкіндіктерін қамтамасыз етті). 1994 жылы бұл бөлініп, Техник Плюс деп аталатын жеке класс ретінде бекітілді. Бұл класс 2000 жылғы қайта құрылымдауда тоқтатылды.

Ерікті сарапшылар

Шетелдік үкімет өкілі болмаса, азаматтығына қарамастан, АҚШ-тың әуесқой радио лицензиясына өтініш білдіргісі келетін кез келген адам ерікті емтиханшылар (VEs) алдында емтихан тапсыруға тиіс; емтихан арқылы біліктілікті алған кез келген адам оператор/негізгі станция лицензиясын алуға өтініш бере алады. Eрікті емтиханшылар (VEs) – лицензиясы бар радиолюбительдер, олар ай сайын немесе тоқсан сайын тұрақты құрылған топтар арқылы жиі емтихан сессияларын өткізеді. Eрікті емтиханшылар (VEs) ерікті емтиханшы үйлестірушілері (VEC) тарапынан басқарылады, олар "әуесқой радио операторы лицензиясын алу емтихандарын дайындау және өткізудегі ерікті емтиханшылардың күш-жігерін үйлестіретін" ұйымдар болып табылады. 2021 жылғы сәуір айының мәліметі бойынша, FCC 14 VEC-ті мойындайды. Екі ірі VEC ұйымы – жеке меншік компания W5YI VEC және коммерциялық емес American Radio Relay League (ARRL) ұйымдары. ARRL VEC АҚШ-тағы барлық лицензиялық емтихандардың үштен екісін үйлестіреді. 1984 жылға дейін көптеген бастауыш (Novice) емтихандарын еріктілер өткізсе, қалған емтихандар FCC кеңселерiнде өткізілді. Кейбір емтихан уақыттары үміткерлерге ыңғайлы болмағандықтан, үміткерлер физикалық жағдайларына байланысты кеңсеге бара алмаған жағдайларда (мысалы, осы мақалада әрі қарай талқыланған Шартты лицензия) бірнеше ерекшеліктерге рұқсат етілді. 1950-1960 жылдары бастауыш, техникалық және шартты емтихандарды лицензиясы бар ерікті емтиханшылар өткізді. Осы кезеңде Advanced және Amateur Extra емтихандары өте сирек өткізілді, ал General емтиханы FCC-нің тұрақты түрде өткізетін жалғыз емтихан түрі болды. Лицензияланған әуесқой радио операторларын ерікті емтиханшылар ретінде пайдалану 1912 жылы Әуесқой радио қызметінің мемлекеттік реттелетін ұйым ретінде құрылуына (Әуесқой екінші сыныптық лицензиялар) дейін жетеді.

Құрылуы мен ерте тарихы

1912 жылы құрылған радионы реттеу, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің өз станцияларына кедергі келтіруіне қатысты алаңдаушылығы мен соғыс жағдайында радиостанцияларды тоқтатуға бұйрық беру қажеттілігінің нәтижесі болды. АҚШ радио хабарларын таратуды бастапқыда АҚШ Сауда департаменті (1913 жылдың наурызына дейін АҚШ Сауда және Еңбек департаменті), кейін Федералдық радио комиссиясы және соңында (1934 жылы) FCC басқарды. Федералдық үкіметтің әуесқой радиоэкспериментаторлар мен операторларды лицензиялауы, лицензиялау енгізілгеннен бері бір ғасыр ішінде едәуір өзгерді.

1912 жылдан 1950 жылға дейін

1912 жылғы Радио туралы заңның күшімен Сауда департаменті сол жылдың желтоқсан айынан бастап Аматор бірінші және Аматор екінші сынып операторларының лицензияларын берді. Аматорлық бірінші сыныпқа радио инспекторының алдында эссе түрінде емтихан және минут сайын бес (кейін он) сөзді кодтап беру қажет болды, бұл емтихан Департаменттің далалық кеңселерінің бірінде өтті. Бұл лицензия класы 1927 жылы Аматорлық сынып, ал 1932 жылы Аматорлық бірінші сынып деп өзгертілді. Америка Құрама Штаттарында әуесқойлық радиоға лицензия беру 1912 жылдың желтоқсанының ортасында басталды. Бастапқыда, екінші дәрежелі әуесқойлық лицензия алу үшін өтініш беруші далалық кеңсеге келе алмайтынын, бірақ станцияны басқаруға қабілетті екенін растауы керек болды. Кейіннен, өтініш беруші жақын маңдағы лицензия иеленушісінің алдында қысқаша жазбаша және кодтап беру емтихандарын тапсырды. Бұл лицензия класы 1927 жылы Уақытша әуесқой деп аталды. Сауда департаменті 1923 жылы қосымша мүмкіндіктер беретін жаңа жоғары деңгейдегі лицензияны – Аматорлық қосымша бірінші дәрежелік лицензияны құрды. Ол үшін күрделі жазбаша емтихан және минут сайын жиырма сөзді кодтап беру емтиханы қажет болды. 1929 жылы радиотелефон пәнінен емтихан тапсырғандарға «радиотелефонмен шексіз байланыс құқығына» арнайы лицензиялық бекіту берілді. Бұл әуесқойларға қиын кодтап беру емтиханынан өтпей, радиотелефон арналарын жаңартып, пайдалануға мүмкіндік берді. 1912 жылдан 1932 жылға дейін әуесқой радио операторларының лицензиялары үлкен әрі әсем диплом түріндегі сертификаттардан тұрды. Әуесқой станцияларына берілетін лицензиялар қарапайым нысанда бөлек шығарылды. 1933 жылы Федералды радио комиссиясы (FRC) әуесқой операторларының лицензияларын А, В және С сыныптарына қайта ұйымдастырды. А сыныбы барлық әуесқой операторлық мүмкіндіктерді, соның ішінде белгілі бір радиотелефон арналарын қамтыды. «Аматорлық қосымша бірінші дәрежелік» және «Аматорлық бірінші дәрежелік» лицензиялары бар және «шектеусіз радиотелефон» бекітуіне ие болғандар осы сыныпқа автоматты түрде кірді. В сыныбының лицензия иелері радиотелефон арналарында жұмыс істеуге құқығы жоқ. Аматорлық бірінші сынып лицензия иелері осы сыныпқа автоматты түрде кірді. С сыныбының лицензия иелері В сыныбының лицензия иелерімен бірдей құқықтарға ие болды, бірақ емтихандарды Комиссияның далалық кеңселерінде емес, басқа лицензия иелерінен тапсырды. Емтихан талаптары сәл күшейтілгендіктен, уақытша әуесқой лицензия иелері осы сыныпқа автоматты түрде кірмей, қайтадан лицензия алуға тиіс болды. Сонымен қатар, сол жылы FRC операторлар мен станциялар лицензияларын әмсиелік картаның мөлшеріндегі карта түрінде біріктіре бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде лицензия беру тоқтатылды және әуесқойлардан жабдықтарын істен шығару талап етілді. Әскерилер соғыс аяқталғаннан кейін осы жағдайды сақтауға тырысты, бірақ әуесқойлар қарсылық көрсетіп, жеңіске жетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде станция лицензиялары қайтадан тоқтатылды, бірақ операторлар лицензиясы беріліп, жаңартылып тұрды, бұл хабар таратпаса да тыңдауға мүмкіндік берді, соғыс аяқталғаннан кейін құқықтар қайтадан қалпына келтірілді.

1951 жылғы лицензияны қайта құру

1951 жылы FCC қолданыстағы үш лицензиялық сыныпты (A, B және C) атаулы сыныптарға айналдырды және үш жаңа лицензиялық сыныпты қосты. Novice – бұл 1 жылға арналған, өте шектеулі мүмкіндіктері бар, бір рет қолданылатын жаңа лицензия. Ол үшін 5 с/әд (сөз/минут) кодты (жіберу және қабылдау) және қарапайым жазбаша сынақты тапсыру қажет болды. Technician – тәжірибешілерге арналған жаңа 5 жылдық лицензия. 220 МГц және одан жоғары жиіліктерде толық мүмкіндіктер, 220 МГц төмен мүмкіндіктер жоқ. 5 с/әд кодтық сынақтар және Conditional және General сияқты жазбаша сынақ. General – «B» класы деп қайта аталды. 5 жылдық лицензия, 2,5 пен 25 МГц арасындағы жолақтарда телефондық байланыс мүмкіндігі болмаса, толық мүмкіндіктер (уақытша шектеу – төменде қараңыз). 13 с/әд код және Conditional және Technician сияқты жазбаша тест. Тек FCC емтиханы. Conditional – 5 жылдық лицензиясы бар «C» класы. 2,5 пен 25 МГц арасындағы жолақтарда телефондық байланыс мүмкіндігі болмаса, толық мүмкіндіктер (уақытша шектеу – төменде қараңыз). 13 с/әд код және General және Technician сияқты жазбаша тест. Пошта арқылы емтихан. Advanced – «A» класы деп аталды. 5 жылдық лицензия, толық мүмкіндіктер. Advanced алу үшін кем дегенде 1 жыл General немесе Conditional лицензиясы болуы керек, сондай-ақ қосымша жазбаша сынақты тапсыру қажет. Егер болашақ Advanced иесі Conditional болса, ол 13 с/әд кодын және FCC емтихан сессиясында General және Technician сияқты жазбаша сынақты тапсыруы керек еді. Тек FCC емтиханы. Amateur Extra – жаңа 5 жылдық лицензия, толық мүмкіндіктер. Ол үшін кемінде 2 жыл Advanced, General немесе Conditional лицензиясы болуы керек, сондай-ақ 20 с/әд код және қосымша жазбаша сынақ тапсыру қажет. Егер болашақ Extra иесі Conditional болса, ол 13 с/әд кодын және FCC емтихан сессиясында General және Technician сияқты жазбаша сынақты тапсыруы керек еді. Тек FCC емтиханы. Жаңа Amateur Extra – Advanced лицензиясының орнын алмастыруға арналған ең жоғары лицензия. 1952 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жаңа Advanced лицензиялары берілмеді. 1967 жылдың 22 қарашасында ынталандырушы лицензия беру бағдарламасы арқылы Advanced класының лицензиясы жаңа шығарылымдар үшін қайта қолжетімді болды. А класынан көшкендер үшін Advanced класына әлі де қол жетімді болды. 1951 жылғы қайта құру, HF телефондық байланысын 2,5 пен 25 МГц арасындағы жолақтарда қалаған кез келген адам 1952 жылдың соңына дейін Advanced алмаса, Extra алуы керек екенін білдірді. Бұл 1952 жылдың соңында қолжетімсіз болғанға дейін көптеген әуесқойларға Advanced лицензиясын алуға себеп болды. Алайда, 1952 жылдың соңында FCC өзінің саясатын өзгертіп, 1953 жылдың ақпан айының ортасында General және Conditional иелеріне толық мүмкіндіктер берді. Келесі 15,5 жыл ішінде АҚШ-та 6 лицензиялық сынып болды (Novice, Technician, General, Conditional, Advanced және Amateur Extra), олардың төртеуі толық мүмкіндіктерге ие болды. Тек Novice және Technician толық мүмкіндіктерге ие болған жоқ. Уақыт өте келе әр түрлі лицензиялық сыныптардың мүмкіндіктері өзгерді. Technician 1950 жылдары 6 метрлік, кейін 2 метрлік бөлікті алды. 1950 жылдары Novice мүмкіндіктері кеңейтілді, 40 және 15 метрлік бөліктер қосылды және 11 метрлік мүмкіндіктер алынып тасталды.

Көтермелі лицензия беру

1964 жылы FCC және Америка радиорелейлік лигасы (ARRL) «Ынталандыру лицензиясы» деп аталатын бағдарламаны әзірледі, ол HF спектрінің мүмкіндіктерін қайта құрылымдады. HF жолақтарының жалпы/шартты және жоғары деңгейдегі бөліктері қысқартылды, ал спектр Advanced және Amateur Extra сыныптарына қайта бекітілді. Радиоспектрдің осы арнайы бөліктері радио әуесқойларын білімдерін және дағдыларын арттыруға ынталандырады деп күтілді, бұл ғарыш дәуірін жетекшілік ететін сарапшылардың үлкен тобын құруға мүмкіндік береді. Бұл бағдарлама 1968 жылға дейін күшіне енбеді. 1967 жылдың 22 қарашасында «Advanced» классының лицензиясы емтихан арқылы жаңадан шығарылатын лицензиялар үшін қайта қолжетімді болды. Осы өзгерістер сонымен қатар жаңадан бастаушылар мен техниктерге 10 метрлік HF жолағында шектеулі дауыс беру мүмкіндігін берді. Жаңадан бастаушыларға сондай-ақ 220 МГц (кейін 222 МГц-ке өзгертілген) және 1,240 МГц жолақтарында шектеулі қуатты пайдалана отырып, дауыс беруге рұқсат берілді. Жаңадан бастаушылар мен техниктер алғаш рет HF-те бір жақты жолақты дауыс және дерек режимдерін пайдалана алды. Бұл, Морзе кілтінсіз HF-ті сынап көргеннен кейін, көбірек радио әуесқойларын жалпы лицензияға өтуге шақырады деп үміттенілді.

Техник: Морзе коды жоқ алғашқы лицензия

1990 жылдың соңында FCC 90 55 деректегі Есеп және бұйрығын жариялады. 1991 жылдың 14 ақпанынан бастап, Морзе кодты телеграфиядағы біліктілікті көрсету Техник лицензиясы талаптарынан алынып тасталды. Халықаралық телекоммуникация одағының (ITU) ережелері 30 МГц төменгі жиіліктерде жұмыс істеу үшін Морзе телеграфиясын меңгеруді талап еткендіктен, жаңа Техниктерге 50 МГц жоғары жиіліктердегі барлық режимдер мен жолақтарға рұқсат берілді. Егер Техник заманауи Морзе сынақтарының кез келгенін тапсырса, ол жаңа ережелер күшіне енгенге дейін Техниктерге берілгендей, HF жиіліктерінде жұмыс істеуге қосымша мүмкіндіктерге ие болды, яғни «жаңарту» жасады. Бұл жаңа, алтыншы класс 1994 жылы FCC оны «Техник Плюс» деп атағанға дейін атаусыз болды. Кодты білу талап етілмейтін класс енді қолжетімді болғандықтан, Техник классы екінші бастапқы классқа айналды және ақырында Новиц классының лицензия иелерінің санын басып өтті.

Морзе кодының аяқталуы

2003 жылы Халықаралық телекоммуникация одағы (ITU) радио ережелеріне енгізілген өзгерістерді бекітті, бұл әр елге әуесқой радио операторы лицензиясын алуға ниеттенген адамнан Морзе кодын жіберу және қабылдау дағдысын көрсетуді талап ету қажеттігін анықтауға мүмкіндік берді. Бұл түзетудің нәтижесінде 30 МГц жиіліктен төменде тарату құқығына ие болатын әуесқой радио операторы лицензиясын алу үшін Морзе кодын меңгергенін көрсету жөніндегі халықаралық талап жойылды. Осыдан кейін жаңа ережелердің 2007 жылдың 23 ақпанынан бастап күшіне енетіні жарияланды. Осы күнден бастап FCC барлық «Техник» сыныбындағы операторларға бұрынғы «Техник Плюс» құқықтарын бірден берді, осылайша сыныпты бірыңғай ережелер жинағына біріктірді. Талаптар өзгергеннен кейін ARRL лицензия алуға берілген өтініштердің саны күрт өскенін хабарлады.

Бірінен соң бірі тағайындалған шақыру белгілері

Жаңа лицензия өтінімін қарау барысында шақыру белгісі реттілік шақыру белгісі жүйесін пайдаланып, қолжетімді тізімнен реттілікпен таңдалады. Бұл жүйе лицензия иесінің оператор класы және пошта мекенжайы бойынша әліпби бойынша реттелген аймақтық топтар тізіміне негізделген. 2015 жылдың желтоқсанынан бастап С тобы үшін реттілік жүйе 2x3 форматта шақыру белгілерін ұсынады. Шақыру белгілері 1-ден 10-ға дейінгі аймақтарда (Континенталдық АҚШ) K әрпімен, ал 11-ден 13-ке дейінгі аймақтарда (Аляска, Кариб теңізі, Гавай және Тынық мұхиты аралдары) W әрпімен (аймаққа тән екінші әріп және аймаққа тән санмен бірге) басталады.

Басқашалық қоңырау белгілері

FCC әуесқой радиооператорларына негізгі станциясы мен клуб станциясы үшін жеке шақыру таңбасын алуға мүмкіндік береді.

Арнайы оқиғалар 1x1 шақыру белгілері

FCC арнайы шаралар үшін "1x1" идентификациялық белгілерін пайдалануға рұқсат береді, мысалы, клубтың жылдығы, тарихи оқиға немесе тіпті DXpedition сияқты ерекше жағдайларды көрсету үшін. Мысалы, "N8S" идентификациялық белгісі 2007 жылғы сәуір айында Америкалық Самоадағы Суэйнс аралына жасалған DX экспедициясы үшін қолданылды. Бұл идентификациялық белгілер K, N немесе W әріптерімен басталады, содан кейін 0-ден 9-ға дейінгі бір сан, одан кейін A-дан W, Y немесе Z-ге дейінгі бір әріп келеді. X әрпіне рұқсат етілмейді, себебі ол тәжірибелік станциялар үшін резервте сақталады. Осылайша, 750 мұндай идентификациялық белгі қолжетімді. Әрбір идентификациялық белгі берілгеннен бастап 15 күн бойы қолданылуы мүмкін. Арнайы 1x1 идентификациялық белгісін пайдаланатын әрбір станция өзіне тағайындалған идентификациялық белгіні сағатына кем дегенде бір рет хабарлауға міндетті. Бес координатор (ARRL, W5YI Group Inc, Western Carolina Amateur Radio Society/VEC Inc, W4VEC Американың ерікті емтиханшылар клубы және Laurel Amateur Radio Club Inc) осы идентификациялық белгілерге қатысты өтініштерді қарауға уәкілетті.