Кіріспе

Физикалық химик және кәсіпкер. Физикалық химик Джордж Артур Коуэн (/k/aʊ/ə/n/; 15 ақпан 1920 – 20 сәуір 2012) – американдық физикалық химик, кәсіпкер және қайырымдылық жасаушы.

Білім

Ол Манхэттен жобасының алғашқы зерттеулерін жүргізді. Джордж Лос-Аламос ұлттық зертханасында 39 жыл бойы химия бөлімінің директоры, ғылыми-зерттеу жөніндегі директорының орынбасары және аға ғылыми қызметкер болып қызмет етті. 1953 жылы Санта-Фе операсының құрылуына қатысты. Ол 1963 жылы Лос-Аламос Ұлттық банкін құрды, бұл Лос-Аламос қызметкерлеріне тұрғын үй алуға мүмкіндік берді және 30 жыл бойы оның төрағасы болды. Сондай-ақ, ол 1984 жылы Нобель сыйлығының иегері Мюррей Гелл-Манн және басқалармен бірге Санта-Фе институтын құруға белсенді түрде атсалысты. Бұл ғылыми қызметкерлерге "жаңа ғасырдың қайта өрлеу адамы" және осымен байланысты зерттеулерді дамыту үшін кеңейтілген білім беру бағдарламасын ұсынуға болатын орынның қажеттілігін сезінуіне негізделген. Вурчестер политехникалық институтының (химия ғылымдарының бакалавры) және Карнеги технология институтының (ғылым докторы), Принстон университетінің және Чикаго университетінің түлегі, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лос-Аламостағы Манхэттен жобасында жұмыс істеді. Ол "энергияны дамыту және қолданудағы өмір бойы ерекше жетістіктері" үшін Энрико Ферми сыйлығын, Нью-Мексико ғылым академиясының ерекше ғалым сыйлығын, Роберт Х. Годдард сыйлығын, Э.О. Лоуренс сыйлығын және Лос-Аламос ұлттық зертханасының медалін алды, бұл зертхана жеке тұлғаға немесе шағын топқа берілетін ең жоғары награда.

Өмірбаян

Кован Массачусетс штатының Вурчестер қаласында дүниеге келген. 1941 жылы, жиырма бір жасында, Вурчестер политехникалық институтын химия мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, физика бойынша аспирантураны аяқтау ниетімен Принстон университетінде циклотрон жобасында жұмыс істеді. Ол сол жерде болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Юджин Вигнермен бірге жұмыс істеді, ол алғашқы уран тізбекті реакторын жобалады. 1941 жылы Джордж уранда тізбекті реакцияны жүзеге асыру мүмкіндігін анықтау үшін қажетті өлшемдерге қатысты. Оның химия және ядролық физикадағы тәжірибесі Манхэттен жобасына қажетті бірқатар мәселелерді шешуде көмектесті. 1942 жылы Вигнер, Кован және басқа бірнеше адам Энрико Ферми басқаруымен Чикаго университетінің металлургия зертханасына ауысты, онда алғашқы атомдық үйінді құрылысы жүргізілді. Кіші қызметкер ретінде бастап, Кован көптеген дағдыларды меңгерді, үйіндінің реакция жылдамдығын бақылау үшін қолданылатын графит блоктарын өңдеу және уран металлын құю сияқты жұмыстарды атқарды. 1942 жылы Чикаго үйіндісі 1 (CP 1) алғашқы бақыланатын ядролық реакцияны тудырды. Атом ядросынан энергияның бақыланатын босатылуы алғашқы атомдық қарулар үшін ядролық отын алу әдісін әзірлеуге мүмкіндік берді. Оның тәжірибесі оны қолданбалы ядролық бөліну саласындағы радиоактивті элементтер химиясы бойынша сарапшылардың біріне айналдырды. Ол үйленбеген және жоғары біліктілікке ие болғандықтан, жоба менеджерлері оны елдің әртүрлі жерлеріне жіберіп, туындаған қиындықтарды шешуге көмектесті. Ол жобаның жекелеген бөліктері туралы білетін, қауіпсіздік мақсатында жасырын сақталған шағын топтың мүшесі болды. Ол соғысқа ерекше пайдалы дағдылары болғандықтан, АҚШ президентінен әскери қызметке шақырудан босатылды.

Мансап

Соғыс аяқталғаннан кейін және Карнеги Тех институтында физикалық химиядан докторлық диссертациясын қорғағаннан соң, Коуэн 1950 жылы Лос-Аламосқа жұмыс істеуге оралды. Ресейге келгеннен кейін бірнеше апта өткен соң, ол Ресей шекарасына жақын жерден алынған сынамалардағы радиоактивті түсуді анықтауды жүргізді, бұл кеңестіктердің ядролық бомбаға ие екенін көрсетті. Ол сондай-ақ бірнеше жыл бойы Бете тобының жұмысына қатысты, оның алғашқы төрағасы Ханс Бете болды. Топтың жұмысындағы оның алғашқы міндеттерінің бірі – АҚШ үкіметінің шенеуніктерін үлгілердің радиохимиясы бейбіт ядролық реактордағы мәселе емес, Иосиф Сталиннің есімімен «Джо 1» деп аталған кеңестік бомба екеніне көндіру болды. 1953 жылы Коуэн Санта-Фе операсын құрған топқа кірді. Бұл топтың тағы бір мүшесі – «Шпигель каталогы» байлығының иесі Артур Шпигель болды. Кейін Арт Коуэнге Санта-Фе институтын қаржыландыру үшін алғашқы қаражат жинауға көмектесті. 1982 жылы Коуэн Ақ үйдің қызмет кеңесіне өтті. Осы қызметте ғылым, саясат, экономика, қоршаған орта және олардың өзара байланысты салаларындағы мәселелерге тап болғанда, ол бұл мәселелерді шешу үшін қазіргі редукционистік тәсілден және ғылымдардың фрагментациясынан асып түсетін, кең ауқымды білімді талап ететінін түсінді. Ол біздің білім беру мәдениетіміз консервативті университеттердің бағдарламалары арқылы зихи құрылымның бөлшектенуін күшейтеді, бұл бағдарламалар мамандандырылған гранттар мен қаржыландырылған жұмыстарға тәуелді екенін сендірді. Ол салааралық командалық жұмыстар дәстүрлі, оқшауланған ғылым және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы мүшелік арқылы кедергіге ұшырағандай болды. Ол 1980-жылдардың басынан бастап компьютерлік симуляциялар арқылы сандық эксперименттердің өте күрделі мәселелерді көбірек холистик тұрғысынан қарастыруға мүмкіндік беретін құралдарды ұсына алатынын білді. Ол Лос-Аламостың қызметкерлері мен компьютерлік қуатын бөлісіп, университет жарғысын біріктіретін жаңа және тәуелсіз институтты құруды бастады. Бұл жоғары дәрежелі зерттеушілердің өте қаупі бар идеялармен жұмыс істей алатын орны болуы мүмкін. Адамды ғылымнан бастап оқытуға болады, бірақ ол нағыз қиын әлеммен айналыса алатын, сәнді емес, ғылымның көп жағдайларда айналыспайтын әлеммен. 1983 жылы Коуэн күрделі, бейімделетін жүйелерді зерттеуге қызығушылық танытқан аға ғалымдар тобын жинады. Бір жылдан кейін бұл топ Санта-Фе институтына айналды. Алғашқы қаржыландыру Ұлттық ғылым қорынан, Энергетика департаментінен, Citicorp және басқалардан түсті. Джордж күрделі жүйелерге үлкен қызығушылық танытты және оларды ғылымдағы келесі маңызды қадам деп жариялады. Санта-Фе институты физиктер, математиктер, экономистер, компьютерлік ғалымдар және басқалар арасындағы пәнаралық зерттеулерді қолдайды. Президент ретіндегі міндеттерінің көп бөлігі зерттеуге уақыт бермегенімен, Институттың Ерекше ғылым қызметкері ретінде Коуэн балалар миының физиологиялық өзгерістері мен мінез-құлық дамуы арасындағы байланысты зерттеу үшін нейробиологиялық принциптерді қолданды.

Кейінгі өмірі

1988 жылы Кован Лос-Аламос Ұлттық зертханасындағы еңбегімен зейнеткерлікке шыққан аға ғылыми қызметкер атанды, сондай-ақ Лос-Аламоста ұзақ жылдар қызмет еткен алты қызметкердің құрамына кірді. Олар әкімшілік жұмыстан босатылып, зерттеу жұмыстарын жүргізуге және зертхана директорына саясат мәселелері бойынша кеңес беруге мүмкіндік алды. Кован 1991 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Санта-Фе институтының президенті қызметін атқарды.

Өлім

Коуэн 2012 жылғы 20 сәуірде пневмонияның салдарынан Лос-Аламос қаласындағы үйінде қайтыс болды.