Кіріспе

Жүйенің бұрыштық жиілігі оның табиғи тербеліс жиілігімен сәйкес келгенде

Физикада, айналу-вибрациялық байланыс жүйенің айналу жиілігі ішкі тербелістердің табиғи жиілігіне жақын немесе тең болған кезде пайда болады. Оң жақтағы анимацияда серіппе күші мен айналу центрінен арақашықтық үйкеліссіз бірге сызықты түрде өседі, бұл идеалды қозғалысты көрсетеді. Айналу-вибрациялық байланыста бұрыштық жылдамдық тербеледі. Айналмалы массаларды бір-біріне жақындату арқылы серіппе өзінің жинақталған кернеу энергиясын айналмалы массалардың кинетикалық энергиясына ауыстырады, осылайша олардың бұрыштық жылдамдығын арттырады. Серіппе айналмалы массаларды бірге жақындата алмайды, себебі айналмалы массалар жақындаған сайын серіппе тарту күші әлсірейді. Бір мезгілде айналмалы массалардың бұрыштық жылдамдығының артуы серіппе тарту күшін жеңіп, айналмалы массалардың бір-бірінен алшақтауына себеп болады. Бұл серіппені кернеуге түсіріп, оның тартуын күшейтеді және айналмалы массалардың кинетикалық энергиясын серіппе кернеу энергиясына ауыстырады, осылайша айналмалы массалардың бұрыштық жылдамдығын төмендетеді. Бір кезде серіппе тарту күші айналмалы массалардың бұрыштық жылдамдығын жеңіп, цикл қайта басталады. Вертолет құрылысында вертолеттерде демпферлік құрылғылар болуы керек, өйткені белгілі бір бұрыштық жылдамдықтарда роторлық қанаттардың тербелісі айналу-вибрациялық байланыс арқылы күшейіп, катастрофалық жағдайға әкелуі мүмкін. Демпфер болмаса, бұл тербелістер роторлық қанаттардың бұзылуына себеп болар еді.

Энергияны қайта өңдеу

Оң жақтағы анимация бұрыштық жылдамдықтың тербелісін нақтырақ көрсетеді. Бұл гармониялық тербеліске өте ұқсас. Гармониялық тербеліс орталық нүктеде болғанда, жүйенің барлық энергиясы кинетикалық энергия болып табылады. Ал гармониялық тербеліс орталық нүктеден ең алыс нүктеде болғанда, жүйенің барлық энергиясы потенциалдық энергия болып табылады. Жүйенің энергиясы кинетикалық және потенциалдық энергия арасында үздіксіз алмасып отырады. Екі айналатын массаның анимациясында кинетикалық және потенциалдық энергияның алға-артқа тербелісі байқалады. Серіппе ең көп созылғанда потенциалдық энергия ең жоғары болады, ал бұрыштық жылдамдық ең жоғары болғанда кинетикалық энергия ең жоғары болады. Шын серіппеде үйкеліс болады. Шын серіппеде тербеліс өшеді және соңында массалар серіппенің тұрақты кернеуімен бір-бірін тұрақты қашықтықта айналып өтеді.

Бұрыштық импульстің сақталуы

"Энергияны түрлендіру" деген бөлімде, энергия түрлендіру динамикасы энергияны бақылау арқылы қарастырылады. Қысылу кезінде бұрыштық жылдамдықтың артуы бұрыштық импульстің сақталу принципіне сәйкес келеді. Айналатын салмақтарға әсер ететін момент болмағандықтан, бұрыштық импульс сақталады. Дегенмен, бұл себептік механизмді ескермейді, яғни созылған серіппе күшін және оның жиырылуы мен созылуы кезінде атқарылған жұмысты. Сол сияқты, зеңбірек атқанда, оқ оқтан нысанаға қарай ұшып шығады, ал зеңбірек кері серпиді, бұл импульстің сақталу принципіне сәйкес келеді. Бірақ, оқ зеңбірек кері серпуінің нәтижесінде жоғары жылдамдықпен ұшып шығады деген сөз емес. Зеңбірек кері серпуі Ньютонның үшінші заңына сәйкес болуы керек, бірақ ол себепші фактор емес. Себептік механизм энергияның түрленуінде: оқ-дәрінің жарылысы потенциалдық химиялық энергияны жоғары қысылған газдың потенциалдық энергиясына айналдырады. Газ кеңейгенде, оның жоғары қысымы оққа да, зеңбірек трубкасының ішкі қабырғасына да күш түсіреді. Осы күштің әсерінен потенциалдық энергия оқ пен зеңбірек трубкасының кинетикалық энергиясына айналады. Айналмалы тербелістік байланыс жағдайында себепші фактор – серіппе күші. Серіппе жұмыс істеу мен кері жұмыс істеу арасында ауысады. (Күш бағыты қозғалыс бағытына қарама-қарсы болғанда жұмыс теріс деп есептеледі.)