Америкалық тарихшы Аделаида Фрис және моравиандар тарихы

Кіріспе

Американдық тарихшы доктор Аделаида Лизетта Фрис (12 қараша 1871 – 29 қараша 1949) – АҚШ-тың оңтүстігіндегі моравиялықтардың тарихы мен генеалогиясы саласындағы көрнекті ғалым. Ол мұрағатшы, аудармашы, автор және редактор ретінде маңызды еңбек етті.

Өмірбаян

Фрис Салемде (қазіргі Уинстон-Салем), Солтүстік Каролина штатында Джон Уильям Фрис (1846–1927) және Агнес София (де Швейнциц) Фрис (1849–1915) отбасында екі қыздың үлкені ретінде дүниеге келді. Оның отбасы Моравия шіркеуі мен қауымдастығында белгілі болды, оның тарихы Моравия шіркеуінің жаңартылуының әкесі деп есептелетін Николаус Зинзендорфқа дейін жетеді. Фрис Салем академиясын бітіріп, 1888 жылы түлек атанды, кейін Салем колледжінен өнер бакалавры дәрежесін алды. Ол ешқашан үйленбеді және ата-анасының қайтысына дейін Уинстон-Салемде олармен бірге тұрды. Оның әпкесі – Мэри Элеонор Фрис Блэр (1873–1966). 1911 жылдың 26 қыркүйегінде Америкадағы Моравия шіркеуінің Оңтүстік провинциясының Ақсақалдар кеңесі Фристі Оңтүстік провинцияның мұрағатшысы етіп тағайындады және Салемдегі қойманы мұрағат және кеңсе ретінде пайдалануға рұқсат берді. Солтүстік Каролинадағы жазбалар 1752 жылдан бастау алды. Ол дереу жазбаларды жинауға, ұйымдастыруға, аударуға және жариялауға кірісті, бұл жұмысты өмірінің соңына дейін жалғастырды. Фрис қойманың қауіпсіз сақтау орны екеніне толық сенбеді, сондықтан жылдар бойы оның достары мен қолдаушылары Салем қауымының бұрынғы Vorsteher (іскерлік басқарушы) кеңсесін өртке төзімді мұрағатқа айналдыру үшін жеткілікті қаражат жинады. 1942 жылы мұрағат жаңа ғимаратқа көшірілді. Фристің ең танымал кітаптарының бірі – «Салемге жол» (1944), Анна Катарина (Антес) Эрнст (1726–1816) өміріне арналған еңбек. Кітап Эрнсттің өмірбаяндық естеліктеріне, сондай-ақ Грузия, Пенсильвания және Солтүстік Каролинадағы Моравия шіркеуінің басшыларының күнделіктері мен жазбаларына негізделген. «Моравиялықтар Грузияда» атты тағы бір белгілі кітабы қоғамдық доменге өткен және онлайн қолжетімді. Форсайт округі 1949 жылы қайта қаралып, жаңартылды, ал 1976 жылы Уэйк Форест университетінің профессоры Дж. Эдвин Хендрикстің қадағалауымен тағы бір қайта қарау және жаңарту жүзеге асырылды. Өлген кезде Фрис отбасылар, шіркеулер мен кітапханаларда сақталған құжаттарды «Солтүстік Каролинадағы моравиялықтардың жазбалары» атты жеті томдық жинаққа аударған, ұйымдастырған және тіркеген. Ол 78 жасқа толғанға дейін, өмірінің соңғы сағаттарына дейін әдеттегі жұмысын жалғастырды. Фрис еңбегінің танылуы ретінде Моравия университетінен құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды, сондай-ақ Уэйк Форест колледжі мен Солтүстік Каролина университетінен де осындай дәреже алды. Ол 1905 жылдан 1934 жылға дейін Салем колледжінің түлектер қауымдастығының президенті болды, сонымен қатар әйелдер мен тарихи ізденістерге қатысты басқа да қауымдастықтардың президенті қызметін атқарды, оның ішінде Солтүстік Каролина тарихи қоғамы да бар.

Fries was born in Salem (now Winston Salem), North Carolina, the elder of two daughters of John William Fries (1846–1927) and Agnes Sophia (de Schweinitz) Fries (1849–1915). Her family was prominent in the Moravian Church and community, with a history dating back to Nicolaus Zinzendorf, who has been called the father of the renewed Moravian church. Fries attended Salem Academy and graduated in 1888, later receiving a Bachelor of Arts from Salem College. She never married, and lived with her parents in Winston Salem until their deaths. Her sister was Mary Elenor Fries Blair (1873 1966). On September 26, 1911, the Provincial Elders' Conference of the Moravian Church in America, Southern Province, appointed Fries as archivist of the Southern Province, and granted her the use of a warehouse in Salem as repository and offices. The records from North Carolina began in 1752. She immediately began collecting, organizing, translating and publishing records, a work that continued until her death. Fries was never satisfied that the warehouse was a safe repository, and over the years her friends and supporters raised enough money to convert the former office of the Vorsteher (business manager) of the Salem community into a fireproof repository. The archives moved into the new building in 1942. One of Fries' best known books is The Road To Salem (1944), an account of the life of Anna Catharina (Antes) Ernst (1726 1816). Written in the first person, the book is based on Ernst's autobiography and on the diaries and records kept by leaders of the Moravian Church in Georgia, Pennsylvania, and North Carolina. Another well known book, The Moravians in Georgia, has entered the public domain and is available online. Forsyth County was revised and updated in 1949, and a further revision and update was issued in 1976 under the oversight of J. Edwin Hendricks of Wake Forest University. At the time of her death, Fries had translated, organized, and recorded documents held by families, churches, and libraries into the seven volume The Records of Moravians in North Carolina. Constantly at work, she continued in her usual activities until a few hours before her death at age 78. In recognition of her work, Fries was awarded an honorary doctorate from Moravian University, and received similar degrees from Wake Forest College and the University of North Carolina. She was the president for the Salem College Alumnae Association from 1905 to 1934, and she served as president to other associations for women and historical endeavors, including the Historical Society of North Carolina.