Кіріспе

Америка Тәуелсіздік соғысының шайқасы

Канадалық еріктілер
Франция Корольдігі
| командир2 = Сэр Роберт Пигот, Фрэнсис Смит, Ричард Прескотт, Фридрих Вильгельм фон Лоссберг
| командир1 = Джон Салливан, Натанаэль Грин, Кристофер Грин, Конте д’Эстайн
| күш2 = 6700
| күш1 = 10100
| қазалар2 = 38 өлген, 210 жараланған, 12 жоғалған
| қазалар1 = 30 өлген, 137 жараланған, 44 жоғалған) 1778 жылдың 29 тамызында болды. Континентальдық армия және генерал-майор Джон Салливанның басшылығындағы милиция күштері Аквиднек аралында орналасқан Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы британдық күштерді қоршап алған, бірақ олар қоршаудан бас тартып, аралдың солтүстік бөлігіне шегінді. Британдық күштер жаңадан келген Корольдік теңіз флотының қолдауымен шабуылға шығып, шегініп келе жатқан американдықтарға шабуыл жасады. Шайқас нәтижесіз аяқталды, бірақ Континентальдық күштер материкке шегінді және Аквиднек аралын британдықтардың қолында қалдырды. Бұл шайқас Францияның Америкамен одақтас ретінде соғысқа кіргеннен кейін француз және американдық күштер арасындағы алғашқы ынтымақтастық әрекеті болды. Ньюпортқа қарсы операциялар француз флоты мен әскерлерімен бірлесіп жоспарланған, бірақ олар командирлер арасындағы қиын қарым-қатынастар мен бірлескен операциялар басталмас бұрын француз және британдық флоттарға зақым келтірген дауыл салдарынан сәтсіз аяқталды. Шайқас полковник Кристофер Гриннің басшылығындағы, қара нәсілділер, американдық үндістер және ақ колонистерден құралған 1-Род-Айленд полкінің қатысуымен де ерекшеленді.

Өмірбаян

1776 жылдың 8 желтоқсанында Ұлыбританияның генерал-лейтенант Генри Клинтон Нью-Йорк қаласынан Род-Айлендті басып алу үшін экспедицияға жетекшілік етті. Бригадир генерал Ричард Прескотт басқаратын британдық экспедициялық күштер, бірнеше Гессендік жаяу әскер полктерімен бірге Ньюпортты, Род-Айлендті басып алды. Франция 1777 жылдың қазан айында Саратога шайқасында британдық армияның жеңіліске ұшырауынан кейін, 1778 жылдың ақпан айында Америка Құрама Штаттарын ресми түрде мойындады. 1778 жылдың наурыз айында Франция мен Ұлыбритания арасында соғыс жарияланды.

Француз қозғалыстары

Франция сәуір айында америкалықтармен ынтымақтастықтағы алғашқы маңызды әрекет ретінде 12 желілік кемеден тұратын флот пен 4000 француз әскерін Америкаға адмирал Конте д’Эстенгпен жіберді, оған Делавэр өзенінде британдық флотты блокадалауға бұйрық берілді. Британдық басшылар д’Эстенгтің Америкаға бет алғанын ерте білді, бірақ үкімет пен теңіз күштері арасындағы саяси және әскери келіспеушіліктер британдықтардың жауабын кешіктірді, ол Гибралтар бұғазынан қарсылықсыз өтті. Тек маусым айының басында вице-адмирал Джон Байрон басқаратын 13 желілік кемеден тұратын флот Еуропа суларынан оларды қуу үшін шықты. Д’Эстенгтің Атлант мұхитын кесіп өтуі үш айға созылды, бірақ Байрон да нашар ауа райы салдарынан кешікті және тамыздың ортасында ғана Нью-Йоркке жетті. Британдықтар д’Эстенг келгенге дейін Филадельфиядан Нью-Йоркке көшірілді. Француз флоты шілде айының басында Делавэр шығанағына келгенде британдық флот өзенде болған жоқ. Француздар мен олардың американдық ұшқыштары д’Эстенгтің ең ірі кемелері Нью-Йорк портына өте алмайды деп сенді, сондықтан француз және американдық басшылар өз күштерін британдықтар басып алған Ньюпортқа қарсы жөнелтуге шешім қабылдады. Д’Эстенг портынан тыс болғанда, британдық генерал Генри Клинтон мен вице-адмирал Ричард Хоу Лонг-Айленд арқылы Ньюпортты күшейту үшін 2000 әскерді тасымалдайтын көлік флотын жіберді. Әскерлер 15 шілдеде мақсатына жетіп, генерал-майор Роберт Пиготтың гарнизонының санын 6700 адамнан асырды.

Америка әскерлері

1776 жылдың соңында британдықтар Род-Айлендті басып алғаннан бері американдық және британдық әскерлері қақтығыста болды. Род-Айленд қорғанысының генерал-майоры Джозеф Спенсерге генерал-майор Джордж Вашингтон 1777 жылы Ньюпортқа шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ ол оны орындамады және қызметтен алынды. 1778 жылдың наурыз айында Конгресс генерал-майор Джон Салливанды Род-Айлендке тағайындауды бекітті. Мамыр айының басында Салливан штатқа келді және жағдай туралы толыққанды есеп дайындады. Ол Ньюпортқа шабуыл үшін логистикалық дайындықтарды бастады, Наррагансет шығанағының шығыс жағалауында және Таунтон өзенінде жабдықтар мен жарақтарды жасырды. Британдық генерал Пигот Салливанның дайындықтарын біліп, 25 мамырда Бристоль және Уоррен қалаларына шабуыл жасады. Бұл әскери жабдықтарды жойды және қалаларды тонады. Салливанның жауабы – көмек сұрауға қайта шақыру болды, ал 31 мамырда Фритаундағы екінші шабуылдан кейін Конгресс жариялаған мәлімдеме бұл шақыруды күшейтті. Генерал Вашингтон 17 шілдеде Салливанға Ньюпортқа қарсы операциялар үшін 5000 әскер жинауға бұйрық берді. Салливан бұл хатты 23 шілдеде ғана алды, ал ертесіне полковник Джон Лоуренс келді және Ньюпорттың 22-ші полк бойынша одақтас күштердің мақсаты ретінде таңдалғанын және оған мүмкіндігінше көп әскер жинау керектігін хабарлады. Ол кезде Салливанның әскері 1600 сарбаздан тұрды. Француздардың қатысуы туралы жаңалықтар осы іске қолдау көрсетті және көршілес штаттардан Род-Айлендке ополченниктер ағыла бастады. Род-Айленд ополчениясының жартысы шақырылды және Уильям Уэст басқарды, ал Массачусетс және Нью-Гэмпширден көптеген ополченниктермен қатар Континентальдық артиллерия да күш-жігерге қосылу үшін Род-Айлендке келді. Алайда, бұл күштерді жинауға біраз уақыт кетті, олардың көпшілігі тамыздың бірінші аптасына дейін келмеді. Вашингтон 27 шілдеде Салливанның басшылық құрамын одан әрі нығайту үшін Род-Айленд тумасы және сенімді офицер генерал-майор Натанаел Гринды жіберді. Салливан бұрынғы шайқастардағы өнемі үшін Конгресте үнемі сынға алынды, ал Вашингтон оны Грин мен Лафайеттен кеңес алуға шақырды. Грин Салливанға бұл мәселе бойынша хат жазып, операцияның сәтті болуын қажет ететінін атап өтті.

Француздар Ньюпортқа келді

Д'Эстен 22 шілдеде Нью-Йорк портының сыртындағы өзінің орналасқан жерінен шықты, британдықтар ағыстың француз кемелеріне бардан өту үшін жеткілікті деңгейде екенін анықтаған кезде. Нью-Йорктегі британдық флот адмирал Хоудың басшылығымен сегіз желілік кемеден тұрды, және олар оның мақсаты Ньюпорт екенін білгеннен кейін оның соңынан шықты. Д'Эстен 29 шілдеде Джудит мүйісіне жетіп, бірден генералдар Грин мен Лафайетпен кездесіп, шабуыл жоспарын жасады. Салливанның ұсынысы бойынша американдықтар Тивертоннан Аквиднек аралының шығыс жағалауына өтеді, ал француз әскерлері Конаникут аралын бастапқы база ретінде пайдаланып, батыстан өтіп, аралдың солтүстік бөлігіндегі Баттс-Хиллдегі британдық әскерлер тобын оқшаулап тастайды. Келесі күні д'Эстен фрегаттарды Саконнет өзеніне (Аквиднекке шығысқа қарай) және Ньюпортқа апаратын басты арнаға жіберді. Келген француз кемелері оның бірнеше көмекші кемелерін жағаға тіреп, оларды жауға түсірмеу үшін өртеп жіберді. Француздар Ньюпортқа қарай арна бойымен жол ашар тұсында Пиго қалған кемелерді суға батырып, француздың Ньюпорт портына кіруіне кедергі келтіруді бұйырды. 8 тамызда д'Эстен өзінің флотының көп бөлігін Ньюпорт портына көшірді.

Дауылдан болған залал

Хоудың флоты қарсы желдердің кесірінен Нью-Йорктен шығуға кешікті, және ол 9 тамызда Джодит мүйісіне жетті. Д’Эстен Хоудың одан әрі күшейіп, соңында сандық басымдыққа ие боларынан қаушады, сондықтан француз әскерлерін кемеге мінгізіп, 10 тамызда Хоумен шайқасу үшін теңізге шықты. Бұл 11 тамызда француз көмегінсіз Ньюпортқа шабуыл жасау жоспарларын Салливан үшін де қиындатты. Салливан француз флотының қайта оралуын күтіп, қоршау операцияларын бастады, 15 тамызда британдық бекіністерге жақындады және келесі күні Ньюпорттың солтүстігіндегі британдық бекіністің солтүстік-шығысына қазбалар ашты. Екі флот қайта жиналуға тырысқанда, жеке кемелер кездесіп, бірнеше ұсақ теңіз шайқастары болды; осы кездесулерде екі француз кемесі ауыр зақымдар алды, оның ішінде Д’Эстеннің флагманы да бар.

Француздар Бостонға шегінді

Адмирал д’Эстенге капитандықтары жөндеу үшін дереу Бостонға баруға қысым жасады, бірақ ол американдықтарға көмектесе алмайтынын хабарлау үшін Ньюпортқа бет бұрды. 20 тамызда келгенін Салливанға хабарлады; Салливан, егер француздықтар көмектессе, ағылшындарды бір-екі күнде қарсылықсыз беруге мәжбүр етуге болатынын айтты, бірақ д’Эстен бас тартты. Д’Эстен былай деп жазды: «Жақсы бекініп, алдында қазба жұмыстары жасалған алты мыңдай сарбазды жиырма төрт сағаттың ішінде немесе екі күнде жеңуге болатынына сену қиын». Д’Эстеннің капитандықтары француз флотының Ньюпортта қалуына қарсы болды, олармен д’Эстеннің француз армиясында қызметтен кейін теңіз флотына жоғары шенде келгеніне байланысты қарым-қатынасы шиеленіскен болатын. Француздардың бұл шешімі американдық әскерлер мен командирлері арасында наразылық толқынына себеп болды. Генерал Грин Джон Лоуренстің «ақылды және жігерлі» деп сипаттаған шағымын жазды, бірақ генерал Салливан азырақ дипломаттық болды. Америкалық сарбаздар француздың бұл шешімін «дезертирлік» деп атады және француз күштері «бізді өте жаман жағдайда қалдырды» деп мәлімдеді. Француздардың кетуі американдық ополчениелердің жаппай кетуіне әкеп соқты, бұл американдық күшті айтарлықтай азайтты, олардың көпшілігі тек 20 күндік мерзімге тіркелген еді. 24 тамызда генерал Вашингтон Салливанға Нью-Йорктегі Клинтонның күш жинап жатқанын хабарлады. Сол күні кешке кеңес аралдың солтүстік бөлігіне қайта орналасу туралы шешім қабылдады. Салливан француздық көмек іздеуді жалғастырды, Лафайетті Бостонға д’Эстенмен келіссөздер жүргізу үшін жіберді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Д’Эстен мен Лафайетті Бостонда қатты сынға ілікті, Лафайетт: «Мен Ньюпорттағы британдықтарға жақындаған кездегіден гөрі американдық желілерінде соғысқа дайын тұрмын» деді. Осы уақыт аралығында Нью-Йорктегі британдықтар тал кезді жатқан жоқ. Хау Байронның дауылға ұшыраған эскадрильясынан келген кемелермен күшейтілді және д’Эстен Бостонға жетпей тұрып оны ұстау үшін теңізге шықты. Генерал Клинтон генерал-майор Чарльз Грей басқаратын 4000 сарбаздан тұратын күш ұйымдастырды және 26 тамызда Ньюпортқа аттанды.

Шайқас

28 тамыз күні таңертең америкалық соғыс кеңесі қоршаудағы лагерьлерден соңғы әскерлерді шығаруға шешім қабылдады. Олар бірнеше күн бойы британдықтармен ара-тұра артиллериялық оқтармен шайқасты, себебі олардың бір бөлігі жабдықтары кері қайтарылып жатты. Дезертирлер 26 тамызда генерал Пиготқа америкалықтардың шегіну жоспары туралы хабарлады, сондықтан ол сол түні шегінуге жауап беруге дайын болды. Америкалық генералдар аралды кесіп өтетін аңғардың оңтүстігіне қорғаныс шебін құрды, британдықтардың солтүстіктегі биік жерлерін басып алуды мақсат етті. Олар күштерін екі бағытқа бөлді: батыста генерал Грин күштерін Түркия төбесінің алдында шоғырландырды, бірақ 1-ші Род-Айленд әскерін генерал-бригадир Джеймс Варнум басшылығымен жарты миль (1 км) оңтүстікке қарай алдыңғы бекеттерді құруға жіберді. Шығыста генерал-бригадир Джон Гловер күштерін Квакер төбесіне қарап тұрған тас қабырғаның артына жинақтады. Британдықтар да шабуылдарын сәйкес түрде ұйымдастырды, гессен генерал Фридрих Вильгельм фон Лоссбергті батыс жолымен, ал генерал-майор Фрэнсис Смитті шығыс жолымен, әрқайсысы екі полкпен жіберді, жалпы шабуылға түсуге тыйым салынды. Осы шабуылдың нәтижесінде басты шайқас басталды.

Смит американдық солшылдыққа шабуыл жасады

Смиттің алға жылжуы Квейкер Хилл маңындағы жел тегершігінде орналасқан подполковник Генри Брокхолст Ливингстон басқаратын әскерлердің атысына ұшыраған кезде тоқталды. Пиго генерал-майор Ричард Прескоттқа 54-ші полк пен Монфорт Браунның Уэльс принці американдық полкін Смитке көмекке жіберу туралы хабарлады. Осылайша күшейтілген Смит шабуылға қайта оралып, 22-ші және 43-ші полктерді, сондай-ақ 38-ші және 54-ші полктердің флангтық бөлімдерін Ливингстонның сол жақ қанатына қарсы жіберді. Ливингстонға Салливан жіберген полковник Эдвард Вигглсворттың 13-ші Массачусетс полкі де қосылды, бірақ ол Квейкер Хиллден ығыстырылды. Содан кейін, неміс полкі Квейкер төбесін айналып өту қаупі туды, Ливингстон мен Вигглсворт төбені тастап, Гловердің қатарларына дейін шегінді. Смит сынап көру шабуылын жасады, бірақ Гловердің әскерлері оны кері қайтарды. "Америкалықтардың берік орналасқанын көріп, Смит ірі шабуыл жасаудан бас тартты". Осымен американдық сол жақтағы шайқас аяқталды.

Лоссбергтің америкалық оңға шабуыл жасауы

Таңғы сағат 7:30-да Лоссберг полковник Джон Лоуренс басқарған американдық жеңіл корпусына қарсы шабуыл жасады. Американдықтар Редвуд үйінің оңтүстігіндегі тас қабырғалардың артында орналасқан еді. Лоссберг Гессен аңшыларымен, Хьюйннің Гессен полкімен және Эдмунд Фэннингтің Корольдің американдық полкімен Лоуренстің әскерін Түркия төбесіне кері итерді. Лоуренс Салливан жіберген полкпен күшейтілді, бірақ Лоссберг Түркия төбесіне шабуылдап, қорғаушыларды Натанаэль Гриннің армиясының қанатына қарай кері шегіндірді, содан кейін Гриннің қатарларына артиллериялық оқтарды жаудырды. Таңғы сағат 10-ға дейін HMS Sphynx (алтыншы дәрежелі кеме), HMS Vigilant (өзгертілген сауда кемесі) және HMS Spitfire Galley (құрама қайық) Род-Айленд (Аквиднек) мен Пруденс аралы арасындағы жолдан өтіп, Гриннің әскерлерін американдық оң фланга бомбалауды бастады. Лоссберг енді Гринге шабуыл жасады. Неміс әскерлері майор Уордтың 1-ші Род-Айленд полкіне шайқас барысында үш рет шабуыл жасады, бірақ әр рет те қайтарылды. Неміс әскері американдық жаралыларды артқа шегінгенде штыкпен өлтірді. Осы уақытта Гриннің артиллериясы мен Бристоль-Некстегі американдық батареясы үш британдық кемеге оқтарды шоғырландырып, оларды қуып жіберді. Түскі сағат 2-де Лоссберг Гриннің позицияларына тағы да сәтсіз шабуыл жасады. Грин полковник Израиль Ангелдің 2-ші Род-Айленд полкімен, бригадир генерал Соломон Ловеллдің Массачусетс ополчениесінің бригадасымен және Генри Брокхолст Ливингстонның әскерлерімен қарсы шабуыл жасады. Алдыңғы шабуыл сәтсіз аяқталғандықтан, Грин 1500 әскерін Лоссбергтің оң фланга айналып өтуге жіберді. Көптеген әскерден кем болған Лоссберг Түркия төбесінің басына шегінді. Түскі сағат 3-ке қарай Гриннің қанаты Түркия төбесінің табанынан үш жүз қадам қашықтықтағы тас қабырғаны ұстап тұрды. Кешке қарай Грин Лоссбергтің сол флангындағы Гессендерді кесіп тастауға тырысты, бірақ Хьюйннің Гессендері мен Фэннингтің провинциалды әскерлері оларды кері қайтарды. Осымен шайқас аяқталды, бірақ түн бойы артиллериялық оқтар жаудырылды. Британдықтар 260 адамдық шығынға ұшырады, оның ішінде 128 неміс әскері болды.

Салдары

Континенттік әскерлер 30 тамыз күні түнде Бристоль мен Тивертонға шегінді, Род-Айленд (Аквиднек аралы) британдықтардың бақылауында қалды. Бірақ олардың шегінуі ұйымдасқан және асықпай болды. «Нью-Гэмпшир газеті» мәлімдегендей, бұл «үлкен тәртіп пен қауіпсіздікпен, ең кішкентай азық-түлік, лагерь жабдықтары немесе әскери мүліктерді қалдырмай» орындалды. Генерал Салливанның отты жазбалары француз флоты келгенге дейін Бостонға жетті, ал адмирал д’Эстеннің бастапқы реакциясы – сыпайы үнсіздік болды. Вашингтон мен Континенттік Конгресс тарапынан көрсетілген қысыммен саясаткерлер оқиғаны тегістеуге тырысты, ал Лафайетт Бостонға келгенде д’Эстен жақсы көңіл-күйде болды. Ол тіпті американдықтарға қолдау көрсету үшін әскерлерін құрлықпен жүріп өтуді ұсынды: «Мен үш жыл бұрын заңгер болған, клиенттері үшін жағымсыз адам болған адамның басшылығымен жаяу әскер полковнигі болуға дайынмын». Клинтон мен Грейдің көмекші күштері 1 қыркүйекте Ньюпортқа келді. Адмирал Хоу д’Эстенді ұстап алуға тырысты, бірақ 30 тамызда Нантаскет жолдарында берік позицияда болғандықтан сәтсіз болды. Байрон қыркүйек айында Хоудың орнына Нью-Йорк станциясының басшысы болды, бірақ ол да д’Эстенді блокадалауға қол жеткізе алмады. Оның флоты Бостонға жеткеннен кейін дауылдан шашырап кетті, содан кейін д’Эстен Батыс Индияға бет бұрды. Генерал Пиго американдықтарды аралда тұтқындауға мүмкіндік берген көмек күштерін күтпегені үшін Клинтоннан қатты сын естіді. Ол көп ұзамай Ньюпорттан Англияға кетіп қалды. 1779 жылғы қазанда британдықтар Ньюпортты тастап кетті, соғыс салдарынан қираған экономиканы қалдырды.

Мұра

Род-Айленд шайқасы орны 1974 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды және Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. Ол шайқас болған жердің бір бөлігін сақтайды. Француз флотының Ньюпортқа шабуылы кезінде батырылған екі британдық әскери кеме орналасқан су астындағы орын да тізімде бар. Сондай-ақ, Тивертондағы американдық қорғаныс құрылыстарының бірі – Бартон форты және 1775 жылы салынған, ал британдықтар Ньюпортты басып алған кезде кеңейткен Конаникут аралындағы Конаникут батареясы да тізімде. Британдықтар француз флоты келгеннен кейін бұл орынды тастап кетті. Бристольдегі Джозеф Рейнольдс үйін генерал Лафайетт наурыз барысында штабы ретінде пайдаланды; ол Ұлттық тарихи ескерткіш және Род-Айлендтегі ең көне ғимараттардың бірі.