Кіріспе

Манхэттен жобасының бөлімі, 1945 жылы белсенді.

Альберта жобасы, сондай-ақ А жобасы деп те аталады, Манхэттен жобасының бөлімі болды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хиросима мен Нагасаки қалаларына атом бомбасын тастауда алғашқы ядролық қаруды жеткізуге көмектесті. Альберта жобасы 1945 жылдың наурыз айында құрылды және 51 АҚШ армиясы, теңіз күштері және азаматтық қызметкерлерден, соның ішінде бір британдық ғалымнан тұрды. Оның міндеттері үш түрлі болды. Біріншіден, ол әуе арқылы жеткізуге қолайлы бомба пішінін жобалау керек болды, содан кейін оны сатып алып, құрастыру қажеттігі туды. Бұл жоба Юта штатындағы Уэндовер армиялық әуе алаңында 216-шы армиялық әуе күштері базалық бөлімі (W 47 жобасы) жүргізген баллистикалық сынақ жұмыстарын, сондай-ақ бомбаларды тасымалдау үшін B-29 ұшақтарын (Silverplate жобасы) модификациялауды қолдады. Даму және оқу миссияларын аяқтағаннан кейін Альберта жобасы Тиньян аралындағы Солтүстік майданшадағы 509-шы біріктірілген топқа қосылды, онда ол жабдықты дайындады, қаруды жинады және жүктеді, сондай-ақ оларды қолдануға қатысты.

Шығу тегі

Манхэттен жобасы 1941 жылдың қазан айында, АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуынан аз бұрын басталды. Жобаның көп бөлігі қажетті бөлінетін материалдарды өндіруге бағытталған, бірақ 1943 жылдың басында жоба директоры, бригадир генерал Лесли Р. Гроувз-младший, Роберт Оппенгеймер басшылығымен атом бомбаларын жобалау және құрастыру үшін Лос-Аламос зертханасын құрды. Лос-Аламос зертханасында жеткізуге жауапкершілік капитан Уильям С. Парсонс басқарған Арсеналдық бөлімде болды. Арсеналдық бөліммен бірге E 7 тобы құрылды, ол жобалау және жеткізуді интеграциялауға жауапты болды. Физик Норман Ф. Рэмси басшылығымен, оның құрамында өзі, Шелдон Дайк және Бернард Уолдман болды. 1943 жылы Лос-Аламоста әзірленіп жатқан 5 метрлік (17 фут) Thin Man бомбасының мөлшері британдық Avro Lancaster және американдық Boeing B 29 Superfortress ұшақтарымен бомбаны жеткізе алатын одақтас әскерлерінің ұшақтарының санын азайтты, бірақ соңғысына маңызды модификациялар қажет болды. Кез келген басқа ұшақ корпусын толығымен қайта жобалау және қайта құрастыру қажет болар еді, немесе бомбаны сырттан тасымалдау қажет еді. Парсонс 1943 жылдың тамызында Вирджиния штатының Дальгрен қаласындағы Теңіз күштерінің сынақ полигонында сынақтар өткізуді ұйымдастырды. B 29 немесе Lancaster қолда болмағандықтан, 3 метрлік (9 фут) Thin Man масштабындағы моделі пайдаланылды және Grumman TBF Avenger ұшағынан тасталды. Нәтижелер көңіл көншітпеді, бомба тік бұрылып құлады. Бұл жан-жақты сынақ бағдарламасы қажет екенін көрсетті. 1944 жылдың наурыз және маусым айларында Мурок армиялық әуе алаңында Silverplate B 29 ұшақтарымен және Thin Man және Fat Man бомбаларының пішіндерімен қосымша сынақтар жүргізілді. Сынақтар қазан айында Уэндовер армиялық әуе алаңында жалғасты. Y жобасы сынақтардың кестесін және мазмұнын бақылады, оларды 216-шы армиялық әуе күштері базалық бөлімшесінің Ұшу сынақ бөлімі W 47 жобасы ретінде жүргізді. Сынақтарды қарашаға дейін Рэмси қадағалады, содан кейін командир Фредерик Эшворт Парсонның операциялар басшысы болды және сынақ бағдарламасына жауапкершілікті өз мойнына алды. Сынақ бомбаларын 216-шы армиялық әуе күштері базалық бөлімшесінің Арнайы қару-жарақ бөлімшесі құрастырды. Сынақтар 1945 жылдың тамызында соғыс аяқталғанға дейін жалғасты. Бастапқыда тек Арсеналдық бөлімнің фитильдік және жеткізу топтары қатысты, бірақ сынақтар егжей-тегжейлі бола бастағанда және сынақ бомбаларына нақты жарылғыш заттар енгізілгенде, басқа топтар да сынақ бағдарламасына тартылды.

Ұйым

Альберта жобасы, сондай-ақ А жобасы деп те аталады, 1945 жылдың наурыз айында құрылды, бұл бомба дайындау және жеткізу жұмыстарын жүзеге асырған Парсонстың ординанс (O) бөлімшесінің бұрынғы топтарын біріктірді. Оларға Рамзидің жеткізу тобы, енді O2 деп аталатын, командир Фрэнсис Бирчтің O1 (Оқ-дәрі) тобы, Кеннет Бэйнбридждің X2 (Даму, Инженерлік және Тестілеу) тобы, Роберт Броудтың O3 (Оқ-дәрі дамыту) тобы және Джордж Галлоуэйдің O4 (Инженерлік) тобы кірді. Парсонс Альберта жобасының басшысы болды, Рамзи оның ғылыми және техникалық орынбасары, ал Эшворт операциялық офицері және әскери орынбасары болды. Екі бомба құрастыру тобы жұмыс істеді: Норрис Брэдбери мен Роджер Уорнер басқарған «Майлы Адам» тобы және Бирч басқарған «Кішкентай Бала» тобы. Филип Моррисон Pit Crew тобының басшысы болды, Бернард Валдман мен Луис Альварес Әуе бақылау тобын жетектеді. Альберта жобасының қызметкерлері әкімшілік тұрғысынан 1-ші техникалық қызмет жасағына бекітілді, оған подполковник Пир де Сильва басшылық етті және Тинианда қауіпсіздік және тұрғын үймен қамтамасыз етті. Сонымен қатар, Тинианда Манхэттен жобасының құрамында болған, бірақ Альберта жобасының ресми құрамына кірмеген үш жоғары шенді офицер болды: әскери байланыс комитетінің өкілі контр-адмирал Уильям Р. Пурнелл, Гроувстың операциялар жөніндегі орынбасары бригада генералы Томас Ф. Фаррелл және базаны дамытуға жауапты және Фарреллдің орынбасары полковник Элмер Э. Киркпатрик. Пурнелл, Фаррелл және Парсонс бейресми түрде «Тиниан бірлескен штабы» деп аталды. Олардың ядролық миссия бойынша шешім қабылдау құқығы болды.

Дайындықтар

Альберта жобасының шабуылға қатысты бұйрығы болмаса да, ол 1945 жылдың 1 тамызына дейін Little Boy-ді және одан кейін мүмкіндігінше тезірек қолдануға дайын алғашқы Fat Man-ді дайындау жоспарын іске асырды. Осы аралықта 20-29 шілде аралығында Жапониядағы нысаналарға қарсы жоғары жарылғыш "Қабақ" бомбаларын қолдана отырып, он екі жауынгерлік миссия орындалды. Альберта жобасының Шелдон Дик және Мило Болстед, сондай-ақ британдық бақылаушы топ капитаны Леонард Чешир осы миссиялардың кейбіріне қатысты. Бір маңызды оқиға – B-29 Strange Cargo ұшағының бомба бөліміне "Қабақ" бомбасы түсіп қалғанда болды. Бомба жабық бомба бөлімінің есіктері арқылы ұшу-қону жолағына құлады. Ұшақ пен бомба ұшқындау кезінде тоқтады, бірақ өрт сөндірушілер ұшақ пен бомбаны көбікпен жапты, бомба жарылмады. Ұшақты бомбаны алып тастау үшін көтеруге тура келді. L1, L2, L5 және L6 төрт Little Boy жиынтығы сынақ құлауларында қолданылды. L6 29 шілдеде Иво Джимадағы репетицияда пайдаланылды. Бұл 31 шілдеде қайталанды, бірақ бұл жолы L6 Тиниан маңында Енола Гей ұшағымен сынақтан түсірілді. L11 – Хиросима бомбасына арналған жиынтық. Little Boy тобы оны 31 шілдеде толық жинап, қолдануға дайын етті. Операцияға дайындалудың соңғы қадамы 1945 жылдың 29 шілдесінде жасалды. Шабуылға қатысты бұйрық 25 шілдеде генерал Карл Спацке АҚШ армиясының штаб бастығы генерал Томас Т. Хенди қол қойып берді, себебі армия генералы Джордж Маршалл президентпен Потсдам конференциясында болды. Бұйрықта төрт нысана аталды: Хиросима, Кокура, Ниигата және Нагасаки, және шабуыл "3 тамыздан кейін ауа райы мүмкіндік бергенде" жасалуы керек делінді. Fat Man жиынтығын құрастыру – HE ME, Pit, Fusing және Firing командаларының қызметкерлерін қатыстырған күрделі операция болды. Жиналыс ғимаратының тым толып кетуіне және осылайша апатқа себеп болуына жол бермеу үшін Парсонс ішке кіруге рұқсат етілген адамдар санын шектеді. Нақты тапсырманы орындау үшін кезек күтіп тұрған қызметкерлер ғимараттың сыртында күтуге міндетті болды. Fat Man F13 деп аталған алғашқы жиынтығы 31 шілдеде жиналды және келесі күні құлау сынағынан өтті. 4 тамызда F18 жиынтығы құрастырылып, келесі күні түсірілді. Fat Man жоғары жарылғыш бөліктерінің үш жиынтығы, F31, F32 және F33, 2 тамызда 509-шы композиттік топтың B-29 ұшағымен және 216-шы армия әуе күштерінің базалық бөлімшесімен жеткізілді. Тексеру кезінде F32 жиынтығының жарылғыш бөліктері қатты жарылып, қолдануға жарамсыз екені анықталды. Қалған екеуі жиналды, F33 репетицияға, ал F31 операциялық қолдануға бөлінді.

Хиросима

Тиниандағы бір апта ішінде төрт B-29 ұшағы ұшып-қону жолағында апатқа ұшырап, өртенді. Парсонс қатты алаңдады. Егер B-29 ұшағы Little Boy бомбасымен бірге құласа, өрт жарылғыш затты жарып, қаруды детонациялап, қатты зардаптарға әкелуі мүмкін еді. Тиниандағы 20 000 адамды аралдан эвакуациялау мәселесі қарастырылды, бірақ оның орнына бомбаны ұшу кезінде қаруландыру үшін төрт кордит ұнтағын оқ-дәріге салуға шешім қабылданды. Enola Gay 02:45 (6 тамыз) сағатында, артық салмақпен және максималды жалпы салмаққа жуықтап ұшып кетті. Бомбаны қаруландыру ұшудың сегіз минутында басталды және 25 минутқа созылды. Сонымен қатар, команда мүшелерінің бір бөлігі Enola Gay мәжбүрлі түрде Иво Джимаға қонуға тиіп қалса, сол жерге ұшып барды, бірақ бұл қажет болмады. Миссия жоспарланғандай орындалды және маңызды проблемаларсыз аяқталды. Үш нысаналық аймаққа ұшақтар миссия басталғаннан кейін шамамен үш сағаттан соң Иво Джимаға келді және 06:07-де бірге ұшып кетті. Бомбадағы қауіпсіздік құрылғылары нысанаға жеткенге 90 минут бұрын, 07:30-да алынып тасталды, ал 15 минуттан кейін B-29 ұшақтары 30 000 фут (9144 м) биіктікке көтеріле бастады. Бомба тастау сағат 08:12-де басталды, үш минуттан кейін бомба түсірілді. Сонымен бірге "Ұлы суретші" үш бангометрлік контейнерін тастады, содан кейін B-29 ұшақтары бірден 155 градусқа тік бұрылыс жасады, "Ұлы суретші" солға, ал "Энола Гей" оңға. Детонация бомба тасталғаннан кейін 45,5 секундтан соң болды. Бірінші және "эхо" соққы толқындары жарылыстан кейін бір минуттан соң B-29 ұшақтарын қуып жетеді, ал экипаждар 90 минут бойы түтін бұлтын көрді, сол кезде олар шамамен 400 миль (644 км) қашықтықта болды. Саңырауқұлақ тәрізді бұлттың жалғыз түсірілімі Гарольд Агню жасады, ал Роберт "Боб" Карон "Энола Гей" ұшағының артқы пулеметшісінен бұлттың шешуші суретін түсірді. Enola Gay 14:58-де Тинианға оралды.

Нагасаки қаласы

Пурнелл, Парсонс, Тиббетс, Спаатц және Кертис ЛеМей 7 тамызда, Хиросимаға шабуылдан кейінгі күні, Гуамда кездесіп, әрі қарай не істеу керектігін талқылады. Парсонс «Альберта» жобасы бастапқы жоспарланғандай, 11 тамызға дейін «Жұпар Адам» бомбасын дайындап қоятынын айтты, бірақ Тиббетс сол күні дауылға байланысты ұшу жағдайларының нашар екенін көрсететін ауа райы туралы хабарламаларға назар салып, оны 9 тамызға дейін дайындауға бола ма деп сұрады. Парсонс оған келісті. Осы миссияда Эшворт қару-жарақ маманы болды, ал 1-ші ординанс эскадрильясының лейтенанты Филип М. Барнс оның көмекшісі болды. «Альберта» жобасының Уолтер Гудман мен Лоуренс Х. Джонстон «The Great Artiste» аспаптар ұшағында, «The New York Times» газетінің тілшісі Уильям Л. Лоуренспен бірге болды. Леонард Чешир мен Уильям Пенни «Big Stink» бақылау ұшағында болды. «Альберта» жобасының Роберт Сербері ұшақта болуы керек еді, бірақ ұшақ командирі, топтық операциялар офицері, майор Джеймс И. Хопкинс-младший, ол парашютін ұмытып кеткендіктен, оны қалдырып кетті. Сербер жоғары жылдамдықты камераны қалай пайдалану керектігін білетін жалғыз экипаж мүшесі болғандықтан, Хопкинс оны пайдалану туралы Тинианнан радиоарқылы нұсқау алуға мәжбүр болды. Миссияны екі күнге жылжуға мәжбүрлеген ауа райы сонымен қатар мақсатқа жақынрақ Якусимаға кездесу орнын өзгертуді және бастапқы круиздік биіктікті 9300 футтан (2835 м) 17000 футқа (5182 м) дейін көтеруді талап етті, бұл екеуі де отын шығынын едәуір арттырды. Ұшу алдындағы тексеруде артқы бомбалық бөліктің отын багіндегі отын сорғысы істемейтіні анықталды, бірақ осыған қарамастан, миссияны жалғастыру туралы шешім қабылданды. Плутоний бомбасын ұшу кезінде қаруландыру қажет болмады, бірақ «Bockscar» 5000 футқа (1524 м) көтерілгеннен кейін, сағат 03:45-те ұшып шыққаннан кейін 30 минуттан соң, оның қауіпсіздігі алынды.

Кейінгі қызметі

Альберта жобасында F101, F102 және F103 деп аталатын үш сынақ құрастырылымы әлі де болды, бірақ зақымдалған F32 қолдануға жарамсыз болды, сондықтан жаңа жарылғыш блоктар Түйе жобасынан әкелінуі керек еді. Сонымен қатар, кейбір компоненттердің де тапшылығы болды, әсіресе детонатор шахталары. Олар Тинианда жасалды. 509-шы құрама топтың жеті B-29 ұшағы 14 тамызда "Қабақ" бомбалау миссияларын орындады. Жапонияның капитуляциялағаны туралы хабар келесі күні Тинианға жетті. Фаррелл Хиросима мен Нагасакидегі келтірілген зиянды бағалау миссиясын ұйымдастырды, онда Альберта жобасының қызметкерлері, 1-ші техникалық қызмет бөлімі және 509-шы құрама топ қатысты. Альберта жобасының қалған бөлігі жинауға кірісті. Қолданылмаған F101, F102 және F103 құрастырылымдары қосалқы компоненттермен бірге жиналып, Лос-Аламосқа жіберілді. Қауіпсіздік мақсатында, АҚШ-қа қайтарылмаған компоненттер теңізге тасталды. Альберта жобасының ғылыми және техникалық қызметкерлері 7 қыркүйекте Тинианнан АҚШ-қа аттанды. Киркпатрик және Эшворт Манхэттен жобасының мүлкін жоюды қадағалау үшін қалды. Осыдан кейін Альберта жобасы тоқтатылды. Оның көп бөлігі жаңа Z дивизиясына ауыстырылды, ол Сандия базасына көшуді бастады.