Кіріспе

Туро Руди – 1968 жылдан бері Венгрияда танымал болған айраннан жасалған десерт. Бұл тағам шоколад дәмі бар жұқа сыртқы қабатынан және ішіндегі айраннан (туро) тұрады. «Руди» атауы венгр тіліндегі «rúd» сөзінен шыққан, ол «табан» немесе «құбыр» деген мағынаны білдіреді (сонымен қатар «Рудольф» есімінің лақап аты ретінде де қолданылады). Туро Рудиді әртүрлі дәмдер мен өлшемдерде жасауға болады. Негізгі (табиғи, «natúr») құбыры арзан және танымал, ол екі өлшемде шығады: классикалық құбыр және үлкен («óriás», алып) құбыр. Құбырдың әртүрлі дәмді түрлері бар, мысалы, абрикос, клубника және малина джемдері, ал кокос пен ваниль хош иістендіргіштер болып табылады. Сондай-ақ, жаңғақ және карамельді дәмдері де бар. Табиғи құбырды қара шоколад және сүт шоколадымен жабылған түрде табуға болады. «Pöttyös» (нүктелі немесе домалақ нүктелермен) тақырыбы құбырдың маркетингтік стратегиясының бір бөлігі болып табылады, ал ерекше қызыл домалақ нүктелер тұрақты тұтынушылардың ойында Туро Рудимен байланысты. Friesland Hungária, Inc. (өзін «нағыз» Туро Руди өндірушісі деп есептейді) 2003 жылы Словакияда, Румынияда, Испанияда және Италияда DOTS деген атпен өнімді шығарды. Батыс Еуропада сатылатын нұсқасы тәттірек және жергілікті тұрғындардың талғамына сай сүт шоколадымен қапталған. Ол алғаш рет 1980 жылдардағы венгр отбасылық фильмі «Кисмасзат эс а Гезенгузок» (шамамен аударғанда «Кішкентай дақ және бұзақылар») фильмінде көрсетілді. Тағамды 4 °C (39 °F) температурада тоңазытқышта сақтаған дұрыс. 30 граммдық және óriás құбырларының бағасы шамамен 249 венгр форинты (75 цент) және 299 венгр форинты (90 цент) құрайды.

Шығу тегі

Тúró Рудидің ең алғашқы нұсқасы Ресейде "Cырок" (Syrok – ірімшік тағам) деген атпен пайда болды. Бұл ірімшік, май және майлы заттардан жасалған тіктөртбұрышты тағам, үстіне қара шоколад жағылған. Оның қаптамасы жұқарақ, ал ішкі толымы тәттірек. Túró Руди осы тағамның негізінде жасалғаны баршаға мәлім, себебі дизайн мен өндіріс Кеңес Одағына жасалған танысу сапарынан кейін басталды (демек, Антал Деак сапарлаған). Будапешт Технологиялық университетінің оқытушысы Сандор Кляйн бұл өнімге ат қойды, бірақ "Руди" сөзі мажар тілінде "таяқ" немесе "құбыр" деген мағынаны білдіргендіктен, бұл атқа байланысты әлдеқандай беймасыл сөздер айтылды және дау туды. Дегенмен, ат өзгертілмеді, және 1970 жылдары бұл тәтті өнім өте танымал болды. Өндіріс Будапешттен Матезалькаға көшірілді, ал 1980 жылдары бірнеше қосымша зауыттар ашылды.

Түрлі нұсқалары

Түпнұсқа Túró Rudi жылдар бойы көптеген өзгерістерге ұшырады, және көптеген әртүрлі өндірушілердің өз Túró Rudi өнімдері бар. Олардың қайсысы жақсы деген пікірлер көбінесе әртүрлі болады. Брендтің заңды иесі Pöttyös болғанымен, кейбір өндірушілер өздерінің өнімі "түпнұсқа" Túró Rudi-ге жақын екенін мәлімдейді, себебі оның құрамында нағыз túró (тұн) және басқа да белгіленбеген "сүт өнімдері" немесе тұздалған көкөніс майлары бар.

Денсаулыққа қатысты дау

Туро руди өндірісі басталғаннан бері "денсаулыққа пайдалы десерт" ретінде таныстырылды, және сол кездегі тамақтану мамандары осы пікірді ыстық қолдады. Бірақ кейінгі зерттеулер кейбір жағымсыз нәтижелерді көрсетті. Көптеген (бірақ барлығы емес) Туро рудидің ішкі құрамы сапалы, нағыз сүзбеден жасалған; алайда, қаптамасы көпшілік ойлағандай шоколад емес. Ол какао ұнтағы, гидрленген өсімдік майы, қант және майдың қоспасынан тұрады, және құрамында 0,2–0,3 унцияға дейін транс майы бар, ол семіздік пен жүрек-қан тамырлары ауруларының негізгі себептерінің бірі саналады. Дегенмен, Туро руди сатылымы үздірілген жоқ, көпшілік және мамандар осы алаңдаушылықтарға қарсы шығып, мұндай пікірлерді жасанды қылық деп бағалайды, күніне бірнеше дана жеудің зияны жоқ екенін, себебі ол нарықтағы көптеген шоколад және десерт өнімдерімен салыстырғанда аз қант және майға ие екенін айтады. Құрамы ұқсас, бірақ нағыз шоколадпен қапталған десерттер, әдетте Туро руди деген атпен сатылмаса да, Венгриядағы басқа өндірушілерден табуға болады.

Австрия

Австриялық Landfrisch компаниясы да түпнұсқа Túró Rudi-ден көшірілген өзінің нұсқасын Landfrisch Rudi деген атпен сата бастады. "Landfrisch Rudi" венгрлік түпнұсқасынан айырмашылығы шоколадқа малынған, және қарапайым нұсқасынан басқа ваниль мен кокос дәмдерімен де сатылады.

Қытай

Қытайда бұл өнімнің көшірмесі 2008 жылдың қазан айынан бері Túró Kiittyy (Image) деген атпен сатылып келеді.

Польша

Польшада Danone бастапқыда Danone Túró Rudi деп аталған өнімді Danio Batonik тауар белгісімен таратуда.

Ресей

Ресейде, сондай-ақ көптеген посткеңестік мемлекеттерде өнімнің түпнұсқалық нұсқасын тікбұрышты және аздап жұмсақ пішінде кездестіруге болады, ол мажарлық нұсқадан тәттірек.