Кіріспе

Абхазиядағы көл NOTOC Рица көлі () – Грузияның солтүстік-батыс бөлігінде, Кавказ тауларында орналасқан көл. Оны аралас тау ормандары және субальпий шалғындары қоршап тұр. Қара теңіз жағалауынан салынған жол 1936 жылы аяқталды. Көлдің солтүстігінде Авадара курорты жатыр. Көл Кеңес кезеңінде маңызды туристік орын болған. Кеңес Одағының құлауы және Грузия-Абхазия соғысы елдегі туризм индустриясының көп бөлігін қиратса да, көлге ресейлік туристер әлі де жиі келеді.

География

Рица көлі – Абхазия автономиялық республикасының ең терең көлі (116 м), және оның құрамында форель көп. Оны алты өзен толтырып, Юпшара өзені арқылы суы төгіледі.

Қоршаған орта

Рица көлінің суы салқын және таза. Көлді 2200-ден 3500 метрге дейінгі биіктіктегі таулар қоршап тұр. Рица көлі маңындағы аймақ – Еуксин-Колхид жапырақты ормандарының экожүйесінің бір бөлігі, онда мәңгі жасыл бокс тоғайларының жоғары концентрациясы байқалады. Көл төңірегінде 70 метрден астам биіктікке жететін Нордманн шыршысының көптеген түрлері кездеседі. 1930 жылы көлдің және оны қоршаған жердің табиғи күйін сақтау мақсатында Рица табиғат қорығы (162,89 км²) құрылды.

Атақты тұрғындар

Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталин көл жанындағы жазғы үйлерінің (дача) біреуіне ие болған. Кейін Леонид Брежнев те сол жерге жақын жазғы үй салған. Бүгінде бұл дача Абхазияның де-факто үкіметіне тиесілі.

Климат

Аудандағы орташа жылдық температура 7,8 градус Цельсийді құрайды (қаңтарда -1,1 °C, тамызда 17,8 °C). Жылдық орташа жауын-шашын шамамен 2000–2200 мм. Қыстары кейде қарлы, ал жаздары жылы болады.

Рицаның аңыздары мен әңгімелері

Көл туралы көптеген аңыздар мен ертегілер бар.

Шығу тегі

Ежелгі заманда қазіргі көлдің орнында аңғар мен өзен болған. Сол жерде Рица есімді қыз Агепста, Ацетука және Пшегишка деген үш бауырымен бірге тұратын. Рица малдарын аңғарда жайып, ал бауырлары күндіз биік тауларда аң аулап, кешке аңғарға оралатын. Олар тамақтанып, ән айтып, қарындасына риза болып отыратын. Бір күні бауырластар тауға тым шалқап кетіпті. Рица оларды сағынып, ән салды. Осы кезде Гега мен Юпшара деген қарақшылар оның әнін естіп, оны ұрлап әкетуге бекінді. Юпшара оны ұстап алып, аңғар бойымен атпен жүрді, ал Гега оның қабырғасын күзетті. Рицаның бауырлары оның жылағанын естіп, көмекке келді. Пшегишка қарақшыларға қылыш лақтырды, бірақ өтпей, қылыш өзеннен асып кетті. Аңғар суға толып, көлге айналды. Рица Юпшараның қолынан босанып, көлге құлады. Бауырлары оны құтқара алмады. Сосын Пшегишка Юпшараны көлге лақтырып жіберді, бірақ Рицаның суы оны қабылдамады, керісінше Пшегишканың қылышының үстінен шығарып, су оны теңізге ағызып жіберді. Гега Юпшараның артынан қуды, бірақ оны құтқара алмады. Қайғыдан бауырластар тауға айналып, бүгінге дейін Рицаның бейітін күзетіп тұр.

Қош бол, Отан!

"Ана-ата Мекеңе қош сау бол!" деген атаудың пайда болуына қатысты бірнеше әңгіме тарады. Бұл ат Рица көліне баратын жолдағы жартас пен сағанақтан көрінеді. Атауды туристік жетекшілер ойлап тапқан сияқты, себебі бұл аймақтың нағыз аты – "Чабгар Қабырғасы". Бір әңгімеде 1930 жылдары Сталиннің сарайын салу кезінде сарбаздар құрылыс материалдарын таудың тар жолымен тасымалдауға мәжбүр болды. Осы сапарлардың бірінде, ең қауіпті жердің бірінде жүк көлігі тік жардан құлап кетті. Көлік құлап бара жатқанда, жүргізуші: "Ана-ата Мекең, қош сау бол!" – деп айғайлады ("Прощай, Родина!"). Тағы бір аңыз бойынша, тұтқынға алынған немістерді тасыған жүк көлігі құзырға құлап түсті. Кейбір немістер Абхазияны өз Отанындай жақсы көріп, "Ана Мекең, қош сау бол!" – деп бәйбілемдеді. Көлікте тұтқындар болмаған, түнде жолмен шегініп бара жатқан сарбаздар болды дейтін де әңгіме бар. Тар жолда жүргізуші басқаруды жоғалтып, көлік құзырға құлап кетті.