Кіріспе

Жануарлар ғылымының бір саласы
Адамның жануарларды өсіруі
Жануарларды өсіру – малдың генетикалық құндылығын (асылдандыру бағасы, EBV) бағалауға (ең жақсы сызықтық бейтарап болжам және басқа әдістерді пайдалану арқылы) арналған жануарлар ғылымының саласы. Өсу қарқыны, жұмыртқа, ет, сүт, жүн өндірісі жоғары немесе басқа да қажетті қасиеттері бар жануарларды өсіруге іріктеу бүкіл әлемде мал өндірісін өзгертіп жіберді. Жануарларды өсірудің ғылыми теориясы популяциялық генетиканы, сандық генетиканы, статистиканы, сондай-ақ қазіргі кезде молекулалық генетиканы қамтиды және Сеуолл Райт, Джей Луш және Чарльз Хендерсонның пионерлік еңбектеріне негізделген.

Асыл тұқымды мал

Асыл тұқымды мал – жоспарлы шаруашылық мақсатында қолданылатын жануарлар тобы. Жануар өсірушілер таза тұқымды жануарларда белгілі бір құнды қасиеттерді іздейді немесе белгілі бір сала бойынша жаңа, мүмкін, артық мүмкіндіктерге ие жаңа түрді алу үшін әртүрлі шағылыстыру түрлерін қолдануға ниет етуі мүмкін. Мысалы, ет үшін шошқа өсіргенде, "асыл тұқымды малдың сау болуы, тез өсуі, бұлшық етінің көп болуы, майлылығының аздығы және өнімділігі жоғары болуы керек". Жылқыдағы "асыл тұқымды малдың іріктеуі" нәтижесінде белгілі бір өнімділік қасиеттеріне ие көптеген жылқы тұқымдары пайда болды. Жануар өсіру шаруашылықта кең таралған болса, отандық жануарлар ретінде мысықтар, иттер, жылқылар және құстар сияқты жануарларды сату мақсатында да жиі қолданылады, сондай-ақ бауырындар немесе кейбір маймылдар сияқты сирек кездесетін жануарлар да осы мақсатта өсіріледі.

Таза тұқымды мал өсіру

Бір тұқымның жануарларын осы тұқымды сақтау мақсатында жұптастыру – таза тұқымдық шаруашылық деп аталады. Әртүрлі тұқымдардың жануарларын жұптастырудан өзгеше, таза тұқымдық шаруашылық жануарлардың келесі ұрпаққа берілетін тұрақты белгілерін қалыптастыруға және сақтауға бағытталған. "Ең жақсыларын ең жақсыларымен көбейту", белгілі бір деңгейде ішкі селекция, айтарлықтай іріктеу және "керемет" сапаларды таңдау арқылы, адам бастапқы негізгі тұқымнан белгілі бір жағынан артыққан "қандық желіні" немесе "тұқымды" дамыта алады. Мұндай жануарларды тұқымдық тізілімге тіркеуге болады, ол – тұқымдық кітаптарды және/немесе әруақтар кітабын жүргізетін ұйым. Гибридтік күштің байқалатын құбылысы тұқымның тазалығы туралы ұғымға қайшы келеді. Зертханалық мақсаттар үшін егешқұйрық сияқты организмдер Джексон зертханасы сатуға ұсынған 100% таза желілерге дейін ішкі селекцияға түсті. Бірақ мұндай жағдай өте сирек кездеседі және көптеген организмдер үшін қиын, себебі олардың популяцияларындағы барлық жекелеген организмдердің геномында рецессивті, зиянды гендік варианттар (аллельдер) бар.

Үйдің артқы жағында өсіру

АҚШ-та ауладағы мал өсіруші – жануарларды көбінесе тіркеусіз және пайда табу мақсатында өсіретін адам. Кейде жануарлар денсаулығына қарамастан, тек сыртқы түріне назар аударылып, тарылтпалы шаруашылықпен көбейтіледі. Бұл термин жағымсыз деп есептеледі. Егер ауладағы ит өсірушіде өсіруге қатысты көптеген жануарлар болса, олар иттер фабрикаларымен байланысты болуы мүмкін. Көптеген иттер фабрикалары USDA лицензиясымен жұмыс істейді.