Кіріспе

Дифференциалдық экстракция (дифференциалдық лизис деп те аталады) – екі түрлі жасушаның ДНК-сын олардың құрамын араластырмай-ақ алу процесін білдіреді. Бұл әдісті қолданудың ең көп таралған түрі – жыныстық зорлық-зомбылық оқиғаларынан алынған вагинальді эпителий жасушалары мен сперматозоидтардан ДНК алу, құрбанның және күдіктінің ДНК профильдерін анықтау үшін. Оның сәттілігіне себеп – сперматозоидтар өз ДНК-сын гистондар емес, дисульфидтік байланыстар арқылы біріктірілген протаминдер арқылы жинақтайды. Протаминдер ДНК-ны сперматозоидтардан бөліп алады, сондықтан ол эпителий жасушаларынан алынған ДНК-ға қарағанда ДНК-ны алуға көбірек төзімді. Вагинальдық/ректальдық үлгіде сперматозоидтардың бар екені анықталғаннан кейін (әдетте бояу және жарық микроскопиясы арқылы), субъектінің эпителий жасушалары стандартты ДНК экстракциялау әдісімен, мысалы, фенол/хлороформ экстракциясы арқылы лизистеледі және олардың ДНК-сы қалыпты тәсілмен алынады. Эпителийлік ДНК ерітіндісінен алынып, сақталады, ал сперматозоидтың ДНК-сы протаминдерге байланысқан күйінде тұншықтырылады. Дифференциалдық экстракция ДНК-ны босату үшін протаминдердегі күкірт байланыстарын бұзатын дитиотреитол (DTT) сияқты химиялық затты пайдаланады. ДНК протаминдерден бөлінгеннен кейін, ол стандартты ДНК алу әдістеріне бейімделеді. Бұл бір үлгіден екі түрлі ДНК фракциясын жасайды: құрбанның және күдіктінің. Алайда, сипатталған әдісті жүзеге асыру қиын, себебі ол өте еңбекті қажет етеді және көп уақыт алады, нәтижесінде тексерілмеген зорлау жиынтықтары жиналады. АҚШ-та ғана шамамен 500 000 зорлау жиынтығы бар. Гринспун және авторлар роботтандырылған автоматтандыру арқылы үлгіні өңдеу тиімділігі мен өнімділігін арттырғанын хабарлады. Дегенмен, сот-медициналық зертханалар үшін төмен өнімділік үлгілерімен байланысты шығындарды іске асырудың қиын болуы мүмкін және оны ақтауға болмайды. Жақында жоғары сапалы ДНК лизаттарын алу үшін көп қадамды нуклеин қышқылы экстракциясы енгізілді. Өзін-өзі жабысатын мембрана аралас үлгілерден ДНК-ны кезеңдеп босатуға және бөлуге мүмкіндік береді. Спин-бағана жүйесінде іске асырылған ол эпителий, сілекей немесе қан сияқты сот-медициналық үлгілердің дифференциалдық экстракциясын қамтитын ДНК экстракциялау процедураларына өте қолайлы. Боялған үлгілерге де, гинекологиялық тампондарға да қарапайым және сенімді экстракция протоколдары дифференциалдық экстракциядағы жиі айтылатын қиындықтарды жеңеді (мысалы, бірнеше жуу кезеңдерінен кейін сперматозоидты жоғалту). Бұған қоса, буферді кезеңдеп бөлу арқасында дифференциалдық экстракция процесінің уақыты мен күш-жігеріне тұрарлық екендігі туралы алдын ала шешім қабылдау мүмкін. Сексуалдық зорлық-зомбылық оқиғасының үлгісінде сперманы анықтау үшін иммунологиялық алдын ала сынақ бірдей үлгіні пайдаланып жүргізілуі мүмкін.

Жұмыс ағыны

Біріншіден, адам ақуыздарын, мысалы, адам семеногелин антигенін, қалау бойынша оқшаулап, иммунологиялық талдау арқылы адам спермасының болуын жылдам тексеруге болады. Егер бұл тест оң нәтиже көрсетсе, сол қылмыстық іс бойынша алынған үлгі одан әрі зерттеледі. Дифференциалды лизистің бірінші кезеңі әйел ДНК-сын алу үшін қалыпты жағдайларда жүргізіледі. Эпителий жасушаларының лизаты, тіпті қыздыру және орташа шайқау кезінде де бағананың ішінде тоқтатылады. Центрифугалаудан кейін, ерітінді бағана арқылы жинау түтігіне өтеді. ДНК лизаты одан әрі тазартылып, құрбанның аутосомалық STR профилін жасау үшін қолданылады. Кінәліні анықтауға қажетті еркек ДНК-ны алу үшін, сақталған сперматозоидтарды бұзу мақсатында, үлгіні тасымалдау қажеттілігі болмай, дәл сол сүзгі бағанасына күшті лизистік жағдайлар қолданылады. ДНК-ның жоғары мөлшеріне байланысты, келесі талдау арқылы ДНК профилін сәтті алу мүмкіндігі едәуір артады. Бұл қарапайым процедура уақытты үнемдеуге және қолмен атқарылатын процестің өнімділігін арттыруға, соның салдарынан қылмыстарды ашу деңгейін жоғарылатуға және жинақталған қылмыстық үлгілерді тездетіп зерттеуге мүмкіндік береді.