Кіріспе
Швед химигі Андерс Холлберг (29 сәуірде 1945 жылы Ветланда, Йончепинг округінде (Смаланд) туған) – швед фармацевтикалық зерттеуші, дәрілік химия профессоры және 2006-2011 жылдары Уппсала университетінің ректоры және вице-канцлері болған.
Anders Hallberg (born 29 April 1945 in Vetlanda, Jönköping county (Småland)) is a Swedish pharmaceutical researcher, professor in medicinal chemistry and 2006 2011 Rector Magnificus and Vice Chancellor at Uppsala University.
Өмірбаян
Холлберг негізгі білімін Лунд университетінде аяқтады, онда 1969 жылы химия және физика ғылымдарының магистрі (MSc) дәрежесін алды. Келесі жылы ол Мальмёдегі Білім беру мектебінде оқыды, содан кейін 1970 жылдан 1973 жылға дейін орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеді. 1973-1979 жылдары ғылыми зерттеулер жүргізу үшін Холлберг Лунд университетіне және Химия орталығына оралды. 1980 жылдың қаңтарында ол органикалық химия бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алды, диссертациясының тақырыбы – “Метокситиофендер және олармен байланысты жүйелер”. Карлскогадағы Нобель химиясы институтында алты ай зерттеуші болып жұмыс істегеннен кейін, ол Аризона университетінде, Тусон қаласында (Аризона штаты) докторантурадан кейінгі стажировкасын аяқтады. Содан кейін 1981 жылы Фармация колледжінде доцент лауазымына көтерілді. 1983 жылы Лундтағы Химия орталығына оралғаннан кейін доцент болып тағайындалды. Ол Швеция ғылыми кеңесінен грант алып, 1986 жылға дейін Лунд университетінде қалды, содан кейін Лундтағы AstraDraco фармацевтикалық компаниясында басқарушы лауазымға ие болды. Ақырында ол директор және Дәрілік химия бөлімінің басшысы болды, және тек 1990 жылы компаниядан шығып, Уппсала университетінде Дәрілік химия профессоры болды. Одан кейінгі жиырма жыл ішінде ол Уппсала биомедициналық орталығында (BMC) жұмыс істеді, бірақ бұрынғы компаниясымен, қазір Astra Zeneca, ғылыми кеңесші ретінде байланысын үзбеді. 1991 жылы Упсалаға келгеннен кейін бір жыл өткен соң, Холлберг Органикалық фармацевтикалық химия кафедрасының төрағасы болды, ал 1992-1996 жылдары Фармация факультетінің ғылыми-зерттеу жөніндегі деканы болды. Ол көптеген жылдар бойы Стокгольмдегі Швеция ғылыми кеңесінің химияны бағалау тобының төрағасы және Швеция фармацевтикалық ғылымдар академиясының Дәрілік химия бөлімінің төрағасы болып қызмет етті. 2002-2005 жылдары ол (Медицина/Фармация) вице-президенті болды, ал 2005 жылы Фармация факультетінің деканы болып тағайындалды. Содан кейін Холлберг 2006 жылдың 1 шілдесінен Уппсала университетінің ректоры (вице-канцлер) болып сайланды. Вице-канцлер ретінде Холлберг 2007 жылы университет зерттеулерінің сапасын жаңарту (KoF07) бойынша жан-жақты халықаралық бағалауды бастады, оған төрт жылдан кейін KoF11 ілескен. 2008 жылы ол Уппсала университетінің Корольдік технология институты, Стокгольм университеті және Каролинска институтымен бірлесіп, өмір ғылымының лабораториясы (SciLifeLab) биомедициналық орталығын құруға бастамашылық жасады. Холлберг сонымен қатар 2008 жылы құрылған және қазіргі уақытта бірқатар еуропалық университеттерді біріктіретін U4 Network бірлестік ұйымының, сондай-ақ 2010 жылы құрылған халықаралық Matariki университеттер желісінің (MNU) бастамашыларының бірі болды. 2011 жылы Холлберг және Готланд университетінің вице-канцлері Йорген Толин Уппсала университеті мен Готланд университетінің бірігуіне қатысты ниеттер туралы декларацияға қол қойды. 2012 жылдың 1 қаңтарында вице-канцлер лауазымына Ева Акессон ауысты.
Зерттеу
Холлбергтің зерттеу қызығушылықтары фармацевтикалық маңызы бар бірнеше белок нысаналарын қамтиды, соның ішінде протеазалар мен G белокпен жұптасқан рецепторлар (GPCR). Басты тақырыптардың бірі – осы нысаналар үшін жаңа және селективті, төмен молекулалық салмақты лигандтарды анықтау. Қосылыстар компьютерлік әдістермен оңтайландырылады және жоғары жылдамдықты химия және оның зертханасында жартылай дамытылған, берік палладий катализді C-C байланысын құру реакцияларын пайдалану арқылы синтезделеді. Көбінесе зерттелген негізгі аурулар – безгек және ВИЧ және HCV (гепатит С вирусы) қоздыратын вирустық инфекциялар. Соңғы кездегі Дәріні ашу бағдарламасының негізгі мақсаты – ренин/ангиотензин жүйесіндегі (РАС) белок нысаналарына араласатын жаңа лигандтарды анықтау болды. Холлбергтің тобы алғашқы белгілі, селективті және күшті ангиотензин II, II типті рецептор (AT2R) агонистін (C21) ашты. C21 қосылысы (булоксибутид) қазір Vicore Pharma AB-ға тиесілі (AH және т.б. құрған), ал алғашқы емдеу көрсеткіші – идиопатиялық өкпе фиброзы. Холлберг биотехнологиялық компаниялар құрды, 40-тан астам патенты бар және халықаралық ғылыми журналдарда жарияланған 290-нан астам мақаланың авторы (10 000-нан астам сілтеме). Холлберг 29 докторантты докторлық дәрежеге дейін жетекшілік етті. Бірнеше қордың, фармацевтикалық компанияның және университеттердің кеңестерінің мүшесі.
Марапаттар
Холлберг 1994 жылдан бастап Уппсаладағы Корольдік ғылым қоғамының, 2004 жылдан – Уппсаладағы Корольдік өнер және ғылым қоғамының, 2005 жылдан – Лундтағы Корольдік физиографиялық қоғамның, 2006 жылдан – Швед Корольдік ғылым академиясының және 2007 жылдан – Корольдік инженерлік ғылым академиясының мүшесі. 2009 жылы Канаданың Шербрук университеті медицина саласындағы құрметті доктор (Doctor honoris causa) дәрежесін алды, ал 2014 жылы Уппсала университеті фармацевтика саласындағы құрметті доктор дәрежесімен марапатталды. 2018 жылдан бастап ол Åbo Akademi университетінің ғылым және технология саласындағы құрметті докторы, ал 2019 жылы Оңтүстік Кореяның Hallym университеті медицина саласындағы құрметті докторы атанды.
University and in 2019 he became an honorary doctor of medicine at Hallym University, South Korea .
Отбасы
Холлберг – орман шаруашылығы консультанты Рудольф Холлберг пен Анна Лиза Холлбергтің (құрметті әкесі Джонссон) ұлы, сонымен қатар тіс дәрігері Гунилла Холлбергке (құрметті әкесі Сартор) үйленген. Ұлы Матиас Холлберг – дәрілік заттарға тәуелділік бойынша молекулалық зерттеулер профессоры және Уппсала университетінің Фармацевтика факультетінің деканы.