Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тилтинг – Ньюфаундлендтің солтүстік-шығыс жағалауындағы Фого аралының шығыс бөлігінде орналасқан қауымдастық. Ол 2011 жылы бірігу нәтижесінде Фого аралы қаласының құрамына енгенге дейін қала мәртебесіне ие болған. Сонымен қатар, Ньюфаундленд және Лабрадор мұра қоры оны тіркелген мұра ауданы деп таныған. Тилтинг көптеген дәстүрлі Ньюфаундленд балық аулау құрылыстарымен және үйлермен әйгілі, олардың көпшілігі соңғы жылдары қайта жаңартылған. Бұл қауымдастық ирланд мәдениеті мен диалектісінің ұзақ сақталуымен ерекшеленеді. Ол алғаш рет 1720 жылдары қоныстандырылған, алайда француз балықшылары 16 ғасырдан бастап 18 ғасырдың басына дейін Тилтингті жазғы балық аулау базасы ретінде біліп, пайдаланған.
Tilting is a community on the eastern end of Fogo Island off the northeast coast of Newfoundland. It was incorporated as a town before becoming part of the Town of Fogo Island through an amalgamation in 2011. and has also been designated as a Registered Heritage District by the Heritage Foundation of Newfoundland and Labrador. Tilting is noted for the large number of traditional Newfoundland fishing structures and houses, many of which have been restored in recent years. The community is noteworthy for the longevity of its Irish culture and dialect. It was first settled in the 1720s, though French fishers knew of, and used, Tilting as a summer fishing base from the 16th century until the early 18th century.
Тарих
Тилтинг – Шығыс Канададағы тарихи маңызы бар елді мекендердің бірі. Ол Атлантика мұхитындағы көшпенді балық аулаудың алғашқы орындарының бірі – Фого аралында орналасқан. Фого бұрынғы баск, португал және француз балықшыларына жақсы танымал болды. Француз саяхатшысы Жак Картье 1534 жылы Фого аралында орналасқан Нотр-Дам шығанағына тікелей келді. Тилтинг Ньюфаундлендтің «Француз жағалауы» аймағында орналасқан және 16 ғасырдың басында француз балық аулаушылары келгенімен, француздардың Тилтингке қоныстанғанына ешқандай дәлел жоқ. Француздардың балық аулау әдісі оларға құрлықта тұрақты базалар құруды қажет етпеді, бірақ олар балық өңдеу үшін уақытша жағалау станцияларын пайдаланды. Француздар жағаға ағаш және су жинау, дауыл күтіп, балық аулау кемелерін жөндеу үшін де уақыт өткізді. Жергілікті ауызша хабарлар Тилтингтің ирландтықтар қоныстанған жерге айналудан бұрын француз порты болғанын көрсетеді. Оңтүстік Ирландия мен Солтүстік Францияның балық аулау порттары арасындағы дәстүрлі сауда және мәдени байланыстарды ескере отырып, мұның болуы мүмкін. 18 ғасырға қарай француз құжаттары Тилтингті «Тилкен» деп атады. 1720 жылдары ағылшын балықшылары Тринити мен Бонавистадан солтүстікке қарай балық аулай бастады, және осы кезде алғашқы қоныс салушылар Тилтинг сияқты жерлерде қыстап қалды. 1780 жылдары Тилтинг толығымен ирландтықтардың шоғырлы орнына айналды, 1752 жылы Ирландиядан келген алғашқы келушілерден басталып, 18 ғасырдың соңына дейін басқа ирландтық фермерлердің келуімен жалғасты. 1787 жылы Нотр-Дам шығанағын әйгілі капитан Джеймс Кукпен бірге жұмыс істеген Майкл Лейн зерттеді, бірақ Кук Англияға қайтарылды. Лейннің картасы 1780 жылдары Тилтингтің маңызды балық аулау станциясы және елді мекені болғанын нақты көрсетеді. «Тилтинг» атауының шығу тегі белгісіз. Тилтинг орналасқан Нотр-Дам шығанағын алғаш рет француз кемелері пайдаланғандықтан, «Тилтинг» сөзі француз тілінен шыққан болуы мүмкін. Мысалы, жақын маңдағы Твиллингейт француздардың бастапқыда «Тулингет» деп атаған. Бір кезде Сент-Джонс колониялық шенеуніктері кейбір ресми құжаттарда Тилтингті «Тилтон гавані» деп қате атаған. 20 ғасырдың басында ол қайтадан «Тилтинг Харборі» деп аталды. Тилтингке алғашқы қоныс салғандар ағылшын балықшылары мен фермерлері болған болуы мүмкін; Тилтингтегі көптеген маңызды орындардың ағылшынша атаулары бар, мысалы, Хеннинг төбесі, Домини бұтағы, Чалк төбесі және Тругард. Соңында ирландтар Тилтингке қоныс аударып, ағылшындар кетіп қалды. Бұл аймақтағы ірі саудагер Лестерс оф Тринити, ирландтарға қызмет ету және Лестермен есептесу үшін Райан есімді ирландтық агентті Тилтингке орналастырғандықтан болған болуы мүмкін. Лестердің Тилтингке деген алғашқы қызығушылығы қысқы мөр аулауға бағытталған. Лестер 1760 және 1770 жылдары Тилтингке көптеген ирландтық жолаушылар мен жұмысшыларды жіберді және Тилтинг фермерлерін «…» деп атады, өйткені олар қатал саудагерлер ретінде танымал болды. Томас Берк Тилтингке қоныс салған алғашқы ирландтық фермер болған шығар, 1752 жылы. Оның Тилтингтен шыққан балық аулау бизнесі болды және ол балық пен мөрді Фого аралындағы саудагерлерге сатудың орнына тікелей Сент-Джонға жеткізді. Берк католик дініне берілген адам болды және британдық шенеуніктер бұған тыйым салған кезде үлкен сахнада мисса оқуға рұқсат берді. Сол кезде католик діні Англия мен оның колонияларында заңсыз болды, бірақ ирландтық діни қызметкерлер кейде Тилтинг сияқты портовына келіп тұратын. Тилтингке алғашқы ирландтық қоныс салушылар Фоли, Дуайер, Макграт, Бродерс, Махони, Лейн, Рирдон, Киф, Секстон және Грин есімді адамдар болды. Бұл есімдердің барлығы бүгінгі күнге дейін Тилтинг тұрғындары арасында сақталған. Тилтингтегі ең көне үй, Лейн үйі, қазіргі уақытта мұражай ретінде пайдаланылады. Ол 18 ғасырдың соңында салынған болуы мүмкін. Тағы бір өте ескі үй «Райан үйі» деп аталады және ол Лестердің агенті Райанға тиесілі болған болуы мүмкін (жоғарыда қараңыз). Ол Кифтің жерінде орналасқан. Тилтингтегі ирландтық зират Солтүстік Америкадағы ең көне ирландтық зираттарының бірі болуы мүмкін. Франция шығанағы, Тилтинг гаванінің кіреберісінің ішінде, француздың жазғы балық аулау операцияларының алғашқы орны болған болуы мүмкін. Келли аралы Франция шығанағына жақын орналасқан, сондықтан Тлинг аймағындағы ең алғашқы еуропалық қоныстың орны болған болуы мүмкін. Тилтингте түпнұсқа және қалпына келтірілген ирландтық Ньюфаундленд үйлері, сахналары және басқа да ғимараттардың керемет жиынтығы бар. Сонымен қатар, қаланың ішінде және сыртында дәстүрлі ерте заманалық бақша кешендері, сондай-ақ дәстүрлі жер асты қоймалары, сырғанау жолдары және құдықтар бар. Бұл маңызды және сирек кездесетін дәстүрлі құрылымдар мен материалдық мәдениет жиынтығы Тилтингтің 2003 жылы тіркелген мұра ауданы болып танылуына ықпал етті (төменде қараңыз). Тилтингтің халқы 1940 жылы 393 адамды, ал 1956 жылы 401 адамды құрады. 2011 жылдың 1 наурызында Тилтинг қаласы басқа қауымдастықтармен бірігіп, Фого аралы қаласы болды.
Tilting is one of the most historically significant settlements in Eastern Canada. It is located on Fogo Island, one of the earliest venues for the prosecution of the migratory Atlantic cod fishery. Fogo was well known to early Basque, Portuguese and French fishers. French explorer Jacques Cartier sailed directly to Notre Dame Bay, in which Fogo Island is located, in 1534. Though Tilting was located on the "French Shore" area of Newfoundland, and was likely visited by French fishing crews in the early 16th century, there is no evidence that the French ever settled in Tilting. The style of fishery practised by the French did not require them to have permanent bases on land, but they did use temporary shore stations to process fish. The French also spent time on shore in order to collect wood and water, to wait out storms, and to repair their fishing craft. Local oral history indicates that Tilting was a French harbour before becoming a venue of Irish settlement. This is highly likely, given the traditional commercial and cultural links between southern Irish and northern French fishing ports. French documents from the 18th century refer to Tilting as "Tilken". Beginning around the 1720s, English migratory fishing crews began to probe northward from Trinity and Bonavista, and it is at this time that the first settlers probably over wintered at places like Tilting. By the 1780s, Tilting evolved into an exclusively Irish enclave, beginning with the first visitors from Ireland around 1752, and continuing with the arrival of other Irish planters through the end of the 18th century. In 1787, Notre Dame Bay was surveyed by Michael Lane, who had been working with the famous Captain James Cook, until Cook was recalled to England. Lane's map clearly shows that Tilting was a substantial and important fishing station and settlement by the 1780s. The origins of the name "Tilting" are unknown. Since Notre Dame Bay, in which Tilting is situated, was first used by French ship fishermen, the word "Tilting" may be French in origin. This is the case, for example, for nearby Twillingate, which was initially named "Toulinguet" by the French. For a while, colonial officials in St. John's mistakenly referred to Tilting as "Tilton Harbor" in some official documents. By the early 20th century, it was known as "Tilting Harbour" again. The first settlers in Tilting were probably English bye boat fishermen and planters; many of the prominent landmarks in Tilting have English names, such as Henning's Hill, Dominey's Brook, Chalk's Hill, and Trugard's. Eventually the Irish focused their settlement on Tilting, and the English moved away. This may have been because the large merchant in the area, Lester's of Trinity, placed an Irish agent named Ryan at Tilting, to serve the Irish and manage their accounts with Lester. Lester's initial interest in Tilting centred on the late winter seal fishery. Lester sent large numbers of Irish passengers and workers to Tilting in the 1760s and 1770s, and good naturedly referred to the planters of Tilting as "", probably because they had a reputation as hard bargainers. Thomas Burke was probably the first Irish planter to settle in Tilting, apparently in 1752. He had a substantial fishing business based out of Tilting and carried his fish and seals directly to St. John's rather than selling them to merchants on Fogo Island. Burke was a strong Catholic and allowed Mass to be said in his large stage, when this was technically forbidden by British officials. At the time, the Catholic faith was outlawed in England and its colonies, but travelling Irish priests occasionally visited outports like Tilting. Other early Irish settlers at Tilting were men named Foley, Dwyer, McGrath, Broders, Mahoney, Lane, Reardon, Keefe, Sexton, and Greene. These names all still survive today among the residents of Tilting. The oldest house in Tilting, the Lane House, is currently used as a museum. It may have been built in the late 18th century. Another very old house is known as "Ryan's House" and may have belonged to Lester's agent Ryan (see above.) It is located on the Keefe premises. The Irish Cemetery in Tilting may be the oldest existing exclusively Irish cemetery in North America. France's Cove, just inside the entrance to Tilting Harbour, is probably the site of the early French summer fishing operations. Kelly's Island, adjacent to France's Cove, is thus the likely site of the earliest European settlement in the Tlting area. Tilting has an outstanding collection of original and restored Irish Newfoundland houses, stages, and other outbuildings. There are also traditional early modern complexes of gardens outside and throughout the community, as well as traditional root cellars, slide paths, and wells. This substantial and rare collection of traditional structures and material culture contributed to Tilting's being designated a Registered Heritage District in 2003 (see below.) Tilting's population was 393 in 1940 and 401 in 1956. On March 1, 2011, the Town of Tilting amalgamated with other communities to become the Town of Fogo Island.
Тилтинг ұлттық тарихи орны
2003 жылы Тилтинг Канаданың тарихи орындары мен ескерткіштер кеңесінің ұсынысы бойынша Қоршаған орта министрі ұлттық тарихи нысан деп жарияланды. Цитата былай делінеді:
In 2003, Tilting was designated a National Historic Site by the Minister of the Environment, as recommended by the Historic Sites and Monuments Board of Canada. The citation reads as follows:
«Тилтинг мәдени ландшафты» Ирландиялық қоныс аударушылар бұл ландшафты шамамен 1730 жылдардан бастап қалыптастыра бастады, жағалаудағы балық аулауды қолдау үшін портың төңірегіне үйлер мен балық аулау орындарын салды. Туған жерлерінің мұрагерлік салтының ықпалымен Тилтинг тұрғындары бастапқы жер учаскелерін бөліп, ұзын отбасылық аудандарды құрды. Олар сондай-ақ ирландиялық бақша шаруашылығы дәстүрін қабылдады, үйге жақын жерлердегі бақшалар көбірек өңделді, ал алыс жерлердегілер негізінен қысқа арналған шөп немесе егін үшін пайдаланылды. Басқа Ньюфаундленд тұрғындары сияқты, олар өз егістіктерін ағаш қоршаумен қоршады және малды ашық далаларда жайылымға шығарды. Тилтингтің ландшафтының көптеген элементтері, соның ішінде порт, Сэнди Коув және Оливер Коув маңындағы кең бақшалар, жазғы және қысқы жолдар бұрынғысынша қолданылуда. Дамуын жалғастыра отырып, бұл қауым әдеттегідей жергілікті құрылыс түрлерінің толық спектрін сақтап келеді, ал дәстүрлі ғимараттар мен кеңістіктердің орналасуы мен байланысы көбінесе сақталған. Алғашқы отбасыларының ұрпақтары әлі де тұрып жатқан Тилтинг, бір кезде кең таралған ирландиялық Ньюфаундленд мәдени ландшафтының сирек мысалы болып табылады. (Канаданың тарихи орындары мен ескерткіштер жөніндегі кеңесі, 2005 жылдың 27 тамызы.)
Tilting Cultural Landscape Irish settlers began to shape this landscape from about the 1730s, building houses and fishing rooms around the harbour to support the inshore fishery. Influenced by the inheritance customs of their homeland, Tilting's residents subdivided the original land lots, developing clusters of extended family neighbourhoods. They also adapted the Irish tradition of keeping gardens, with those near home more intensively cultivated and those farther away used mainly for hay or crops for winter storage. Like other Newfoundlanders, they enclosed their fields with wooden fences and pastured livestock on the open commons. Many of Tilting's landscape components, including the harbour, the extensive gardens near Sandy Cove and Oliver's Cove, and the summer and winter paths, are used in much the same way today as in the past. While continuing to evolve, this community retains an unusually complete range of vernacular building types, and the arrangements and interrelationships of traditional buildings and spaces have largely been maintained. Still inhabited by descendants of its early families, Tilting survives as a rare example of a once common Irish Newfoundland cultural landscape. (Historic Sites and Monuments Board of Canada, August 27, 2005.)
Тіркелген мұралық аудан
2003 жылы Тилтинг Ньюфаундленд және Лабрадор мұра қорымен тіркелген мұралық аудан деп жарияланды. Бұл қорының Ньюфаундленд және Лабрадор мұрасына маңыздылығы үшін тұтас бір қауымдастықты мойындаған алғашқы реті болды. Толық мәтін мынадай:
In 2003 Tilting was designated a Registered Heritage District by the Heritage Foundation of Newfoundland and Labrador. It was the first time the Foundation recognized an entire community for its significance to Newfoundland and Labrador's heritage. The citation reads as follows:
Тилтинг – бастапқыда 17 ғасырда француздықтар Атлант мұхитындағы балық аулау базасы ретінде құрған. 1713 жылдан кейін Тилтинг ағылшын және ирланд шаруаларының маусымдық балық аулау станциясына айналды. Тұрақты қоныстану 1720 жылдары басталды, ал 1770 жылдары ол негізінен ирланд қауымына айналып, жақын арада тек ирландтықтардың өмір сүру ортасына айналды. Осы ерте замандағы ирландтардың гүлденген мәдени ортасы бүгінде Тилтингке әйгілі материалдық мәдениет пен көркемдік ауыз әдебиеті арқылы көрініс береді. Тилтинг – Ньюфаундлендтің сирек кездесетін ауылдық қауымдастықтарының бірі, онда дәстүрлі отбасылық жағалау балық шаруашылығымен байланысты барлық ғимараттарды көруге болады.
Tilting Originally founded by the French in the 17th century as a base for their transatlantic fishery, Tilting became a station for the English and Irish migratory fishery sometime after 1713. Permanent settlement followed in the 1720s and by the 1770s it had become a predominantly Irish community, shortly evolving into an exclusively Irish preserve. The cultural milieu in which those early Irish thrived is evidenced today both in the material culture and vibrant oral traditions for which Tilting is so well known. Tilting is one of the few rural Newfoundland communities where the full range of the buildings associated with the traditional family based, inshore fishery can still be experienced.