Кіріспе
Марсель Прави (шын аты: Марсель Хорась Фридманн, Риттер фон Прави) (1911 жылдың 29 желтоқсанында Венада дүниеге келген, 2003 жылдың 23 ақпанында Венада қайтыс болған) – австриялық драматург, операны жақсы білетін және опера сыншысы. Ол еврей австро-венгр ақсүйек отбасында дүниеге келіп, құқық білімін алды, бірақ оның өмірі операға арналды. Ол тенор Ян Кипураның хатшысы болды және 1930 жылдардың соңында австриялық еврейлерге қарсы қуғын-қырғын күшейген кезде екеуі де АҚШ-қа эмиграциялады. Сенімді досы Марта Эггерт (Ян Кипураның әйелі) көмегімен Прави американдық мюзиклдермен және музыкамен танысты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Прави Венаға оралып, өзімен бірге «Кіс ме, Кейт» мюзиклін әкелді. Веналықтар оны күдіспен қабылдады, себебі американдық үлгідегі мюзиклдің келуі дәстүрлі веналық опереттаның соңына апаруы мүмкін деп қорқыды. Бірақ, Прави сәттілікке жетті және неміс тіліндегі мюзиклдерді қабылданып, танымал етуге атсалысқан адам ретінде танылды.
Marcel Prawy (birth name: Marcel Horace Frydmann, Ritter von Prawy) (born 29 December 1911, in Vienna – died 23 February 2003, in Vienna) was an Austrian dramaturg, opera connoisseur and opera critic. He was born into a Jewish Austro Hungarian noble family and studied law, but his life belonged to the opera. He became secretary of the tenor Jan Kiepura and they both emigrated to the United States when persecution of the Austrian Jews became unbearable in the late 1930s. With the help of his confidante Mártha Eggerth (Jan Kiepura’s wife), Prawy became acquainted with American musicals and music in general. After the end of the Second World War, Prawy returned to Vienna and brought with him the musical Kiss Me, Kate. It was received by the Viennese with great reservation as they feared the arrival of the American style musical would spell the end of the traditional Viennese operetta. Nonetheless, Prawy succeeded, and was considered henceforth as the one who made German language musicals acceptable and popular.
Операдағы еңбегі
1955 жылдан бастап Прави Вена халық операсының драматургы, ал 1972 жылдан бастап Вена мемлекеттік операсының бас драматургы болды. 1976-1982 жылдары Прави Вена музыка колледжінің (Wiener Musikhochschule, қазіргі Universität für Musik und darstellende Kunst Wien) профессоры және Вена университетінің театр ғылымдары саласындағы лекторы болды. Сондай-ақ, ол көптеген американдық және жапондық университеттерде арнайы шақырылған профессор ретінде дәріс берді. ORF телерадиоарнасы арқылы шығарылған бірнеше бағдарламалардың арқасында ол кеңінен танылып, зор құрметке ие болды. Ол көрермендері мен тыңдаушыларын опер және оперетта әлеміне керемет білімімен және жоғары юмормен таныстырды. Прави Леонард Бернштейн және Роберт Стольц сияқты көптеген белгілі әншілермен, композиторлармен және музыканттармен жақын достық қарым-қатынас жасады. Ол Австрияда және халықаралық деңгейде көптеген сыйлықтар мен наградалармен марапатталды, соның ішінде Вена және Майами қалаларының құрметті азаматтығына ие болды. Оперді оның көрермендері үшін осылайша әсерлі және құштарлықпен бейнелеген адам болған жоқ, сондықтан Прави «Ұлттық опера нұсқауы» (Opernführer der Nation) ретінде танылды. Өмірінің соңғы жылдарында Прави өзінің көптеген жылдар бойы жинаған театр бағдарламаларының, жазбалардың, хаттардың, фотосуреттердің, жеке жазбалардың және басқа да көптеген құжаттарды сақтаудың ерекше және қызығушылық тудыратын әдісі туралы ашық айтты. Прави «Сахер» қонақ үйінің бөлмесінде тұрса да, журналистерді әлі де сақтап келген жеке пәтеріне шақырып, онда мыңдаған пластикалық қаптарды көрсетті. Әрбір қап мұқият жазбамен белгіленген, осылайша оған қажетті ақпаратты оңай табуға мүмкіндік берді. 2001 жылы 90 жылдық мерекесі Вена мемлекеттік опера театрында арнайы салтанатты шарамен аталып өтті. Правидің 2003 жылы өкпе эмболиясынан қайтыс болуы – өткен дәуірдің соңғы куәгерлерінің бірінің өмірден озып кетуі ретінде қабылданып, жұртшылықтың терең қайғысына ұшыратты.
Жарияланымдар
Прави, Марсель (1970), Вена операсы. Лондон: Вайденфельд және Николсон. Прави, Марсель (1982), Рихард Вагнер: Өмір және туындылары. Мюнхен: Вильгельм Голдманн баспасы. Прави, Марсель (1991), Иоганн Штраус. Вена: Уэберреутер. Прави, Марсель (2002), Марсель Прави өмірінен әңгімелейді және 21 ғасыр операсы туралы оның көзқарасы. Вена: Кремэйр және Шериау.
Prawy, Marcel (2002), Marcel Prawy erzählt aus seinem Leben. und seine Vision der Oper des 21. Jahrhunderts. Vienna: Kremayr & Scheriau