Паула Вессели: Австриялық актрисаның өмірі мен мансабы

Кіріспе

Паула Анна Мария Вессли (20 қаңтар 1907 – 11 мамыр 2000) – австриялық театр және кино актрисасы. Оны жанкүйерлері мен сыныпқылары «Ди Вессели» (әдеби тілде «Вессели») деп лақап ат қойды, ол соғыстан кейінгі Австрияның ең танымал актрисасы болды.

Өмірбаян

Ол Венада дүниеге келді, шалқарының қызы Карл Вессли, марқұм Бургтеатр актрисасы Жозефина Весслидің (1860–1887) кіші інісі. Сүйікті әпкесі сияқты Паула Вессли де өнер жолына дайындалды. 1922 жылдан бастап ол Вена мемлекеттік музыка және сахналық өнер академиясына, кейін Макс Рейнхардт семинарына қатысты, ал 1924 жылы Волкстеатр сахнасында алғашқы рөлін ойнады, содан кейін бульвар репертуарының бірнеше екінші рөлдерін сомдады, Раймунд театрында да өнер көрсетті. Оның мансабы 1926 жылы Прагадағы Жаңа неміс театры ансамбліне мүше болып кіргенде жалғасты, онда ол болашақ күйеуі Атила Хорбигермен (1896–1987) бірге Флерс пен Круастың «Жаңа мырзалар» спектаклінде ойнады. 1927 жылы ол Волкстеатрға оралып, Ибсеннің «Теңізден келген ханым» және Ведэкиндтің «Жазғы ояну» спектакльдерінде ойнады. 1929 жылы Брехттің «Үш тиындық операсындағы» Дженни рөлінен бас тартқаннан кейін ол жұмыстан кетіп, режиссер Макс Рейнхардт басқаратын Театр ансамбліне қосылды. Басты рөлдерді қалайтынын жасырмай, ол Феликс Салтеннің «Der Gemeine» пьесасында Атила Хорбигер мен Ханс Мозермен бірге ойнады. Рейнхардттың қолдауымен ол 1930 жылы Зальцбург фестивалінде Шиллердің «Интрига және махаббат» спектакліне қатысты. 1932 жылы ол Берлиндегі Deutsches театрында режиссер Карльхайнц Мартиннің қоюымен Хауптманның «Роза Бернд» спектаклінде ойнады, көрермендер де, Альфред Керр және Вернер Краус сияқты сыншылар да оның ойынына риза болды. 1932 жылдың 23 желтоқсанында ән сабағын алғаннан кейін, ол Фриц Крайслердің «Сисси» пьесасының премьерасында Вена театрында басты рөлді ойнады. 1933 жылдан 1938 жылға дейін ол Гетенің «Фауст» операсындағы Гретхен рөлінде Евальд Балсермен бірге Зальцбург фестивалінде өнер көрсетті. 1936 жылы ол Шоудың «Святая Жанна» спектаклінде Бургтеатр сахнасында алғаш рет ойнады. Фотоға онша келмейтін Весслиге қарағанда, Макс Офюльс Артур Шницлердің «Либелей» фильмінде Кристин рөлін Магда Шнайдерге берді, бірақ ол бұл рөлді Театр ансамблінде ойнаған еді. Оның алғашқы маңызды кино рөлі 1934 жылы Вилли Форст түсірген «Маскарад» фильмінде Адольф Вольбрюкпен бірге Леопольд Дюр рөлі болды. Содан кейін ол Уолтер Рейштің «Эпизод» фильмінде ойнады, ол үшін 1935 жылы Венеция кинофестивалінде ең үздік актриса ретінде «Вольпи кубогымен» марапатталды. Қайын інісі Пол Хорбигер сияқты, Вессли де Аншлюстың жақтаушысы болды, содан кейін ол кино және театр мансабын сәтті жалғастырды. Оның ең танымал кино рөлдерінің бірі – 1941 жылы Густав Учицкийдің «Үйге оралу» («Heimkehr») атты нацистердің поляктарға қарсы насихаттау фильміндегі рөлі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия зиялылары оны сынағаннан кейін, ол бұл рөлге қатысқанына өкінді. 1935 жылдың 23 қарашасында ол Вена қалалық әкімдігінде Атила Хорбигерге тұрмысқа шықты. Олардың үш қызы болды: Элизабет Орт (1936 жылы туған), Кристиан Хорбигер (1938 жылы туған) және Мареза Хорбигер (1945 жылы туған). Үш қызы да актриса болды. Соғыстан кейін ол одақтас әскерлердің тыйымына тап болды. 1945 жылы ол Инсбрук мемлекеттік театрында «Либелей» спектаклінде Кристин рөлімен және келесі жылы Йозефштадт театрында Брехттің «Шечуанның жақсы адамы» спектаклінде ойнап, мансабын қайта бастады. 1947 жылы ол Эрнст Лотардың «Трампеталы періште» ромасының экранизациясына түсіп, жартылай еврей әйелінің рөлін ойнады. 1957 жылы ол гомофобиялық «Anders als du und ich» фильміндегі рөлі үшін тағы да сынға ұшырады. Ол күйеуімен бірге 40 жылдан астам уақыт бойы Вена Бургтеатрында театр актрисасы болып жұмыс істеді, Раймундтың «Der Alpenkönig und der Menschenfeind» және «Der Diamant des Geisterkönigs» спектакльдерінде, Гетенің «Фауст» операсында Гретхен рөлінде, Шницлердің «Das weite Land» спектаклінде, Хофмансталдың «Der Unbestechliche» спектаклінде Йозеф Майнрадпен және Ибсеннің «Джон Габриэль Боркман» спектаклінде Элла Рентхайм рөлінде ойнады. 1987 жылдың сәуір айында Атила Хорбигер 91 жасында инсульттан қайтыс болғанда, Бургтеатрдың талассыз қарт актрисасы Вессли 80 жасында зейнеткерлікке шықты. Өмірінің соңғы жылдары ол өзінің туған қаласы Венада өте оңаша өмір сүрді және сүйікті күйеуінің өлімінен кейін депрессияға ұшырады. 2000 жылдың 20 қаңтарында ол 93 жасқа толып, Вена Гринцингтегі үйінде үш қызы мен немерелерімен бірге тыныш мереке тойлады. Келесі сәуірде ол бронхит ауруына шалдықты және Венадағы ауруханаға жатқызылды. Ол 2000 жылдың 11 мамырында 93 жасында «тыныштықпен ұйқыда» қайтыс болды, деп мәлімдеді Бургтеатр басшылығы келесі күні. Екі аптадан кейін ол күйеуінің қасында Гринзинг зиратындағы құрметті жерге жерленді.

She was born in Vienna, the daughter of butcher Carl Wessely, younger brother of the late Burgtheater actress Josephine Wessely (1860–1887). Like her adored aunt, Paula Wessely prepared for an artistic career. From 1922 she attended the Vienna State Academy of Music and Performing Arts and later the Max Reinhardt Seminar, while she made her debut as an actress in 1924 at the Volkstheater, followed by several minor roles of the boulevard repertoire, also performing at the Raimund Theater. Her career proceeded, when in 1926, she became a member of the New German Theatre ensemble in Prague, where she and her future husband Attila Hörbiger (1896–1987) performed in Les Nouveaux Messieurs by Flers and Croisset. In 1927, she returned to the Volkstheater, playing in Ibsen's The Lady from the Sea and Wedekind's Spring Awakening. After being denied the role of Jenny in Brecht's Threepenny Opera in 1929, she quit and joined the ensemble of the Theater in der Josefstadt under director Max Reinhardt. Strongly insisting on major roles, she performed in Der Gemeine by Felix Salten, together with Attila Hörbiger and Hans Moser. Supported by Reinhardt, she played in Schiller's Intrigue and Love at the 1930 Salzburg Festival. In 1932, she appeared in Hauptmann's Rose Bernd under director Karlheinz Martin at the Deutsches Theater in Berlin, acclaimed by the audience as well as by critics like Alfred Kerr and colleagues like Werner Krauss. On 23 December 1932, having taken singing lessons, she played the leading role in the premiere of Fritz Kreisler's Singspiel Sissy at the Theater an der Wien. From 1933 until 1938 she again performed at the Salzburg Festival as Gretchen in Goethe's Faust, together with Ewald Balser. In 1936, she made her first appearance on the Burgtheater stage in Shaw's Saint Joan. Wessely, who was not particularly photogenic, was passed over in favor of Magda Schneider for the role of Christine in Max Ophüls' 1933 filmization of Arthur Schnitzler's Liebelei, a part she had played at Theater in der Josefstadt. Her first major movie role was that of Leopoldine Dur in the 1934 film Maskerade directed by Willi Forst, together with Adolf Wohlbrück. Further appearances in films like Episode by Walter Reisch, for which she was awarded the Volpi Cup as best actress at the 1935 Venice Film Festival, finally made her a star. Like her brother in law Paul Hörbiger, Wessely had publicly acclaimed the Anschluss, after which she smoothly continued her film and theatre career. Her most notorious movie appearance was in the anti Polish Nazi propaganda film Heimkehr ("Homecoming") by Gustav Ucicky in 1941. Heavily criticized by Austrian intellectuals after World War II, she later publicly regretted her involvement. On 23 November 1935, she married Attila Hörbiger at the Vienna Rathaus. They had three daughters: Elisabeth Orth (born 1936), Christiane Hörbiger (born 1938) and Maresa Hörbiger (born 1945). All three daughters went on to become actresses. After WWII, she was initially under a ban by the Allied authorities. She resumed her career in 1945 at the Innsbruck State Theatre with the role of Christine in Liebelei, and again at the Theater in der Josefstadt in Brecht's The Good Person of Szechwan the next year. She participated in the filming of Ernst Lothar's novel The Angel with the Trumpet in 1947, playing a half Jewish woman. In 1957 she was again criticized for her role in the homophobic film Anders als du und ich by Veit Harlan. She worked mainly as a theatre actress at the Vienna Burgtheater together with her husband for more than 40 years, performing in Raimund's Der Alpenkönig und der Menschenfeind and Der Diamant des Geisterkönigs, again as Gretchen in Goethe's Faust, in Schnitzler's Das weite Land, in Hofmannsthal's Der Unbestechliche with Josef Meinrad and as Ella Rentheim in Ibsen's John Gabriel Borkman. When Attila Hörbiger died of a stroke in April 1987, aged 91, Wessely, by then undisputed doyenne of the Burgtheater, retired at the age of 80. In her last years she lived a very secluded life in her hometown Vienna and suffered from major depression, caused by the death of her beloved husband. On 20 January 2000, she celebrated her 93rd birthday quietly, with only her three daughters and grandchildren at her home in Vienna Grinzing. The following April she suffered an acute attack of bronchitis and was admitted to a hospital in Vienna. She died on 11 May 2000, aged 93, "peacefully in her sleep", as the Burgtheater management announced the following day. She was buried two weeks later at the side of her husband in an Ehrengrab of the Grinzing cemetery.