Кіріспе

Цзихуа ғибадатханасы – Қытайдың Пекин қаласында орналасқан Мин әулеті дәуірінің будда ғибадатханасы. Ол Дуңчжэн ауданының Чаоянмэн аймағындағы Люмичан (禄米仓) хутонг-ында, Джинбаоцзи көшесінің солтүстігіндегі Екінші айналма жолдың ішінде, Ябаолу аймағынан батыста орналасқан. Ғибадатхана 1443 жылы Чжэнтун императорының сарайындағы Ырым-жырымдарды қадағалау кеңсесінің қуатты евнугі Ван Чжэннің (Ингзонг императоры деп те аталады; 1436-1449 және 1457-1464 жылдары билік жүргізді) бұйрығымен салынған. Ғибадатхана, оны қоршаған ғимараттар және аумақ Пекиннің Ескі қала аймағындағы Мин әулеті кезеңінен сақталған ең маңызды бастапқы құрылыс кешендерінің бірі болып табылады. Сондай-ақ, қара түсті шатырлардың көптеп қолданылуы да ерекше көзге түседі. 1992 жылдың қараша айында құрылған Бейжің мәдени алмасу мұражайы ғибадатхана аумағында орналасқан. Оның басты мақсаты – «мәдени алмасуды және мәдени жәдігерлер мен мұражайларды зерттеуді дамыту орталығы болу». Ғибадатханада музыканттар тобы 27 буыннан бері келе жатқан ғасырлар бойына жалғасып келе жатқан рәсімдік музыканы тұрақты түрде орындап келеді. Алты мүшелі топты сексен жастағы буддалық монах Чжан Бенсинг (张本兴, 1923-2009), музыканттардың 26-шы буынының жалғыз тірі қалған мүшесі және музыканы дәстүрлі жолмен үйренген соңғы адам басқарды. Әннен басқа, гуанци (обо), дизи (бамбук флейтасы), шенг (ауыз мүшесі), юнлуо (тік орнатылған он кішкентай реттелген қоңырлар жиынтығы) және барабандар мен сымбалдар сияқты соққы аспаптары қолданылады. Цзихуа ғибадатханасы 1961 жылы ұлттық сақталған мәдени және тарихи ескерткіш деп жарияланды. 2005 жылы Қытай үкіметі 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына күтілетін көптеген халықаралық қонақтарға дайындық мақсатында ғибадатхананы қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді (қазір толыққанды аяқталды).

Орналасу

Ғибадатхананың құрылыстары көбінесе Мин дәуірінде салынған.

Шаньмен

Жихуа ғибадатханасының шанмэнь (қытайша: 山門; Пиньинь: Shānmén) Мин дәуіріне жатады. Ол 7,10 метр ені және 5 метр ұзындығы бар, бір қабатты, шиешан стиліндегі шатыры бар бір аркадан тұрады. Қақпаның үстіңгі бөлігіне ақ мәрмәр тақта орнатылған, онда дәстүрлі қытай әріптерімен "敕賜智化寺" деген сөздер жазылған, яғни "Императорлық сарай Жихуа ғибадатханасына сыйлады". Шанмэньнің сол және оң жақтарында да қытай әріптері жазылған; сол жақтағы жазуда "正九年正月初九日奉旨敕建" деп жазылған, яғни "Женгде императорының билік құрған 9-шы жылының 1-ші айының 9-шы күні императорлық бұйрықпен салынған", ал оң жақтағы жазуда "萬曆五年三月三日司禮監管監事兼掌內府供用庫印提督禮儀房太監鄭真等重修" деп жазылған, яғни "Ванли императорының билік құрған 5-ші жылының 3-ші айының 3-ші күні ішкі сарай мен салтанатты бөлмені бақылайтын рәсімдер шебері, энух Чжэн Чжэнь және басқалар қайта жөндеуден өткізді". Екі қытай арыстаны осы қақпаның екі жағын да қорғайды.

Жихуа қақпасы

Зихуа қақпасы (қытайша: 智化門; пиньинь: Zhìhuàmén) – көптеген қытай будда ғибадатханаларындағы Төрт Көк Патшасының залына баламалы құрылыс. Оның ені 13 метр, ал ұзындығы 7,8 метр. Мин әулеті кезінде салынған бұл ғимаратта бұрын Майтрея, Вэй Туо және Төрт Көк Патшасының мүсіндері орналасқан, бірақ қазір олар сақталмаған. Бүгінде онда Зихуа ғибадатханасының тарихына арналған көрме ұйымдастырылған, сондай-ақ ғибадатхананың ритуалдық музыканттары осы ғимаратта үнемі өнер көрсетулерін өткізеді. Бұл ғимаратта сонымен қатар ғибадатхананың бұрынғы демеушілерінің құрметіне Мин әулеті кезінде жасалған бірнеше тас жазбалар сақталған.

Қонақ мұнарасы

Қоңырау мұнарасы (Chinese: 鐘樓; Pinyin: Zhōnglóu) Жихуа қақпасының шығыс жағында, сыртында орналасқан және екі қабаттан тұрады. Оның ішінде Мин әулетінің Император Инцзоңның билігінің 9-шы жылында (1444) құйылған қола қоңырау орналасқан. Қоңыраудың диаметрі 1,05 метр, биіктігі 1,60 метр, ал қалыңдығы 9 см. Қоңыраудың бетіне санскрит жазуымен жазылған мантралар ойылған.

Барабан мұнарасы

Драм мұнарасы (қытайша: 鼓樓; пиньинь: Gǔlóu) Жихуа қақпасының батыс жағында, сыртында орналасқан және екі қабаттан тұрады. Оның ішінде Мин дәуіріне жататын барабан сақталған, оның биіктігі 1,45 метр, ал диаметрі 1,37 метр. Барабанның беті 12 алтын айдаһардың билеп жүрген бейнесінен тұратын лак өрнегімен әшекейленген.

Жихуа залы

Зихуа залы (қытайша: 智化殿; пиньинь: Zhìhuàdiàn) – көптеген қытай будда ғибадатханаларында Махавира залымен тең деңгейдегі құрылыс. Бұл зал Мин әулеті кезінде салынған және әртүрлі Буддалардың, Бодхисаттвалардың және Дхармапалалардың көптеген мүсіндерін сақтайды. 1972 жылы Сақьямуни, Бхайсаджягуру және Амитабха Буддаларының (әрқайсысы мәрмәр лотос тағында отырған) үш ағаштан жасалған алтын жалатылған мүсіндері, сондай-ақ бастапқыда осы залда орналасқан Он сегіз Архаттың мүсіндері Пекин қаласындағы Даджуе ғибадатханасының Махавира залына көшірілді (ал Даджуе ғибадатханасының Махавира залында бұрын орналасқан Будда мүсіндері Гуанджи ғибадатханасына көшірілген болатын). Қазіргі уақытта ғибадатханада Буддалар Сақьямуни, Бхайсаджягуру және Амитабханың (бұрын Ұлы Мейірімділік залында сақталған) тағы бір жинағы, сондай-ақ Вэй Тоо, Сангарама Бодхисаттва және бірнеше архаттар сияқты басқа да буддалық тұлғалар орналасқан. Залдың қабырғаларында бодисаттва Кситигарбха, Янлуо Ванг, Тозақтың он патшасы және басқа да буддалық бейнелерді бейнелейтін Мин әулетінің қабырға суреттері салынған. Бұл қабырға суретінің биіктігі 3,14 метр, ені 4,7 метр, ал жалпы ауданы 14,76 шаршы метрді құрайды.

Татагата залы мен Мың Будда павильоны

Татагата залы (қытайша: 如来殿; пиньинь: Rúláidiàn) және Мың Будда павильоны (қытайша: 萬佛閣; пиньинь: Wànfogé) бір ғимаратта орналасқан, Татагата залы бірінші қабатты, ал Мың Будда павильоны екінші қабатты құрайды. Татагата залының көлемі 19 метрге 12,6 метр. Оның ортасында Мин дәуірінен келген Сакиямунидің мүсіні, екі жағында Сакра мен Брахманың мүсіндері орналасқан. Мың Будда павильоны Трикая доктринасы бойынша Будданың үш денесінің мүсіндерін сақтайды: Вайрокана, Рокана және Сакиямуни. Павильон қабырғаларында барлығы 9999 Будданың кішкентай мүсіндері орналасқан, осының арқасында павильон осылай аталады. Бұл ғимараттың қақпасының алдына Мин дәуірінен келген мыс иісқұбыр қойылған.

Буддистік мәтіндер кітапханасы

Буддистік мәтіндер кітапханасы (қытайша: 蔵經閣; пиньинь: Cángjīnggé) Жихуа залының батыс жағында орналасқан. Онда негізінен Мин дәуіріне жататын Чжуаньлуньцзян (жеңілдетілген қытайша: 转轮藏; дәстүрлі қытайша: 轉輪藏; пиньинь: Zhuànlúnzàng, айналмалы ағаш сутра шкафы) сақталған. Чжуаньлуньцзян сегізбұрышты пішіндес және биіктігі 4 метрден астам. Чжуаньлуньцзянның төменгі бөлігі Сегіз легионның бейнесімен, ортаңғы бөлігі Бодхисаттвалардың, Төрт Аспан Патшаларының, Вэй Тоо мен ваджра жауынгерлерінің бейнесімен, ал жоғарғы бөлігі Вайрокана Будданың, нагалардың және гаруданың бейнесімен өрнектелген.