Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Праганың тарихы мың жылдан астамды құрайды, осы кезеңде қала Вишеград қамалынан бастап қазіргі Еуропа мемлекеті – Чехия Республикасының астанасына дейін өсті.
none
The history of Prague covers more than a thousand years, during which time the city grew from the Vyšehrad Castle to the capital of a modern European state, the Czech Republic.
Тарихқа дейінгі дәуір
Праганың пайда болған жері палеолит дәуірінен бері мекенделген. Бірнеше мың жыл бұрын, оңтүстік және солтүстік Еуропаны байланыстыратын сауда жолдары осы аймақтан өтіп, өзен арнасын бойлай созылған. Шамамен 500 жылға дейін Бойя тайпасы деп белгілі кельттер бұл өңірдегі тұңғыш тұрғындар болған. Бойя тайпасы Богемия аймағына және Влтава өзеніне есімдерін берген. 9 жылы германдық Маркоманн тайпасы королі Марободуспен бірге Богемияға қоныс аударды. Осы аралықта, кельттердің бір бөлігі оңтүстікке көшіп кетті, ал қалғандары маркоманндықтарға сіңіп кетті. 568 жылы маркоманндықтардың көп бөлігі тағы бір герман тайпасы – Ломбардтармен бірге оңтүстікке көшті. Маркоманндықтардың қалғандары батыс славяндарымен бірікті. ("Халықтардың қоныс аударуы" II ғасырда басталды; ол IX ғасырдың соңында және X ғасырдың басында аяқталды). Византия тарихшысы Прокопий 512 жылы осы жерлерде славяндардың болғанын жазған. Аңыз бойынша, чех тайпасының ханшайымы Либуше Премюшль есімді қарапайым шаруаға үйленіп, сол атпен әулет құрған. Аңыз ханшайым Богемияның орталығындағы Либусин қамалынан көптеген болжамдарды көріпті. (VIII ғасырға дейінгі археологиялық қазбалар қамалдың орналасқан жерін растайды). Бір болжамда ол Праганың даңқын көре алған. Бір күні оған мынадай көрініс болды: "Мен аспанға дейін жететін ұлы қаланы көремін! Мен орманның ортасында, Влтава өзенінің үстінде биік жарды көремін. Бір адам үйдің табалдырығын (прахты) қашаяқтап жатыр. Сол жерде Прага (Праха) атты қамал салынады. Патшалар мен герцогтар табалдырыққа бас ие отырғандай, олар да қамал мен оның төңірегіндегі қалаға бас иеді. Ол құрметке ие болып, зор беделге жетеді және бүкіл әлем оны мақтайды".
The land where Prague came to be built has been settled since the Paleolithic Age. Several thousand years ago, trade routes connecting southern and northern Europe passed through this area, following the course of the river. From around 500 BC the Celtic tribe known as the Boii were the first inhabitants of this region known by name. The Boii gave their name to the region of Bohemia and the river Vltava. The Germanic tribe Marcomanni migrated to Bohemia with its king, Maroboduus, in AD 9. Meanwhile, some of the Celts migrated southward while the remainder assimilated with the Marcomanni. In 568, most of the Marcomanni migrated southward with the Lombards, another Germanic tribe. The rest of the Marcomanni assimilated with the invading West Slavs. (The "Migration of Nations" started in the 2nd century; it ended at the end of the 9th and at the beginning of the 10th centuries). The Byzantine historian Prokopios mentions the presence of the Slavs in these lands in AD 512. According to legend, Princess Libuše, the sovereign of the Czech tribe, married a humble ploughman by the name of Přemysl and founded the dynasty carrying the same name. The legendary princess saw many prophecies from her castle Libusin, which was located in central Bohemia. (Archaeological finds dating back to the eighth century support the theory of the castle's location). In one prophecy, it is told, she foresaw the glory of Prague. One day she had a vision: "I see a vast city, whose glory will touch the stars! I see a place in the middle of a forest where a steep cliff rises above the Vltava River. There is a man, who is chiselling the threshold (prah) for the house. A castle named Prague (Praha) will be built there. Just as the princes and the dukes stoop in front of a threshold, they will bow to the castle and to the city around it. It will be honoured, favoured with great repute, and praise will be bestowed upon it by the entire world."
Ортағасырлық Прага
900 жылдан 1306 жылға дейін чех Премислидтер әулетінің билеушілері Богемияның көп бөлігін бақылауда ұстады. Тарихшылар мойындаған алғашқы богемиялық билеуші – 9-шы ғасырдың екінші жартысында билік құрған чех князі Боривой Премысловец. Ол және оның әйелі Людмила (кейін қайтыс болғаннан соң Богемияның қасиетті қамқоршысы атанды) 863 жылы Методеймен бірге православие христиан дінін және моравияға Glagolitic деп аталатын жаңа әліпбиді әкелді. Боривой өзінің ордасын Левы-Градец бекінісінен Прага (Праха) деп аталатын жерге көшірді. Прага қамалы 880 жылы Боривоймен салынды және әлемдегі ең ірі қамалдардың бірі болып саналады. Боривойдың билігі кезінде бұл аймақ чех билеушілерінің ордасы болды. Прага қамалы Еуропадағы ең үлкен бекіністердің біріне айналды. Бүгінде ол Чехия президентінің резиденциясы. Боривойдың немересі, князь Вацлав саксон әулетімен достық қарым-қатынас орнатты. Вацлав Богемияны үлкен империяның теңдес серігі етуді қалады (сондай-ақ, Богемия 9-шы ғасырда Ұлы Моравияның және 7-ші ғасырда Само империясының құрамында болған; екі империя да аварлардың шабуылдарына қарсы тұру үшін құрылған). Саксондарға бағдарлану оның бауыры Болеславтың жақтырмауына тап болды және князь Вацлавтың 935 жылдың 28 қыркүйегінде қаза табуының басты себебі болды. Ол өзі негізін салған шіркеуде (қазіргі Санкт-Витус соборындағы Санкт-Венцеслав капелласы орналасқан жерде) жерленді. Бірнеше жылдан кейін Вацлав қасиетті деп жарияланды және Богемияның ең сүйікті қасиетті қамқоршысына айналды (ол Рождество әнінен белгілі "Жақсы король Вацлав"). 950 жылы ұзақ соғыстан кейін Болеслав саксон әулетінен шыққан Ұлы Оттонның үстемдігін мойындауға мәжбүр болды, ол кейін император атанды. 1002 жылдан бастап (нақтырақ айтқанда 1041 жылдан бастап) богемиялық герцогтар мен корольдер Киелі Рим императорларының вассалдары болды және чех жерлері Киелі Рим империясының құрамына автономды аймақ ретінде кірді. 10-шы ғасырдың басында Прага қамалының маңындағы және төменгі аймақ маңызды сауда орталығына айналды, онда бүкіл Еуропадан келген саудагерлер жиналды. 965 жылы араб саудагері және саяхатшысы Ибрагим ибн Якуб былай деп жазды: "Прага тас пен әкпен салынған, және онда ең ірі сауда орталығы бар. Славяндардың көпшілігі батыл және қайсар. Олар ең құнарлы және азық-түлікке бай жерлерді мекендейді". 973 жылы Богемияда епископтық епархия құрылды, оның епископ сарайы Прага қамалының аумағында орналасқан. Бірінші чех епископы – Славник әулетінен шыққан Вьетх (Святой Адалберт), ол кейін поляктар мен венгрлерді дінге келтірді және 999 жылы қасиетті деп жарияланғаннан кейін чехтардың, поляктардың және венгрлердің қасиетті қамқоршысы болды. Праганың романдық бекінісінің жанында, 11-ші ғасырда Влтава өзенінің арғы жағында Вишеградта тағы бір романдық бекініс салынды. 1085 жылы Богемия королі I Вратислав атағына ие болған князь Вратислав II билігі кезінде Вышеград чех билеушілерінің уақытша ордасына айналды. Князь Владислав II 1158 жылы Богемия королі Владислав I титулына ие болды. Владислав I билігі кезінде көптеген монастырлар мен шіркеулер салынды. Роман стилінде салынған Страхов монастыры 1142 жылы құрылды. Влтава өзенінің үстіндегі алғашқы тас көпір – Юдиф көпірі 1170 жылы салынды (ол 1342 жылы құлап, оның орнына кейіннен Карл көпірі деп аталған жаңа көпір 1357 жылы салынды). 1212 жылы Богемия мұрагерлік патшалыққа айналды, князь Премисьль Отакар I 1215 жылдан бері император болған Фридрих II-ден патшалық атағын мұраға алды, ол "Сицилияның алтын бұқасы" деп аталатын құжатта заңдастырылды. Корольдің қызы Агнес тағы бір богемиялық қасиетті болды. Агнес император Фридрих II-ге үйленбей, монастырға түсуді жөн көрді. Король Премисьль Отакар I тұсында бейбіт колонизация басталды. Неміс отарлаушылары Богемия мен Моравияға шақырылды. Жүздеген жылдар бойы халық құрамының екіге бөлінуі ешқандай мәселе туғызбады, себебі ұлтшылдық әлемдік күшке айналмаған еді. 13-шы ғасырда қалалардың көлемі ұлғая бастады, бұл неміс қалалық құқығының енгізілуімен және немістердің көші-қонымен байланысты болды. Прага қамалының маңындағы үш елді мекен қала мәртебесін алды. Влтава өзенінің арғы жағында Праганың Ескі қаласы – Staré Město 1230 жылы қала мәртебесін алды, Прага қамалының астындағы елді мекен 1257 жылы король Отакар II тұсында Праганың Жаңа қаласы болып құрылды, кейіннен ол Праганың Кіші қаласы (немесе ауданы) – Malá Strana деп аталды. Прага қамалының сыртында салынған Градчаны ауданы 1320 жылдан бері салынған. XIII ғасырда король Премисьль Отакар II өзінің билігі кезінде Киелі Рим империясындағы ең қуатты король болды, ол "Темір және Алтын король" деп белгілі болды. Ол Богемия, Моравия, Австрия, Штирия, Карниола, Каринтия, Эгерланд және Фриули жерлерін биледі. Оның иеліктері Судеттен Адриатика теңізіне дейін созылды. Отакар II 6 басқа князь сайлаушылар оны рим королі етіп таңдауын үміттенеді, бірақ 1273 жылғы император сайлауында 6 басқа сайлаушылар Отакар II тым тәуекелді деп санады, сондықтан олар Габсбург әулетінен шыққан Рудольф I-ді император етіп таңдады. Рудольф Габсбург әлсіз билеуші болды, сондықтан сайлаушылар оны таңдады, осылайша олар өздерінің билігін және Ұлы аралық кезеңде (1245–1312) алған жерлерін сақтап қалды. Өзі сайлаушы князь болған Отакар II бұған наразы болды және Рудольфтың коронациясына қатыспады. Рудольф Отакар II-ні Нюрнбергтегі императорлық диетаға қатысуға шақырғанда, Отакар бас тартты. Рудольф оған қарсы императорлық тыйым салды, оның салдарынан ол аралық кезеңде алған барлық жерлерін жоғалтты. Отакардың жоспары Рудольфқа бағыну емес еді, ол ақырында әскер жинады, бірақ ақыры 1278 жылдың 26 тамызында Мархфельд шайқасында Рудольф I-ге жеңіліп қайтыс болды. Оның ұлы Вацлав II әлі өте жас болды және Богемияда туған үлкен дүрбелеңді көтеруге мәжбүр болды. Премислидтер әулеті 1306 жылға дейін билік етті, осы жылы еркек желісі тоқтап қалды. Мұрагер әулет Люксембург әулеті болды, Люксембургтың әкесі, император VII Генрих, Генрих Карнилияның Богемия тағына ие болуына жол бермеу үшін, өзінің ұлы Жан Люксембургке Богемия тағын ұсынды, егер ол өлтірілген Вацлав III-нің қарындасы Елизаветаға үйленсе. Жас Жан көп уақыт ойланды, бірақ қабылдауға келісті. Ол Елизаветаға 7 қыркүйекте 1310 жылы үйленді және енді Прагаға коронацияға баруға дайын болды. Бірақ оның қарсыласы Генрих Карнилия оның келгеніне дейін таққа иегерлік жариялаған еді. Жан әкесінің көмегімен үлкен әскер жинады және Прагаға келгенде Генрих Карнилия қашып кетті, бұл Жанға Богемия тағына ие болуға және 7 ақпан 1311 жылы коронациялануға мүмкіндік берді.
From around 900 until 1306, Czech Přemyslid dynasty rulers had most of Bohemia under their control. The first Bohemian ruler acknowledged by historians was the Czech Prince Bořivoj Přemyslovec, who ruled in the second half of the 9th century. He and his wife Ludmila (who became a patron saint of Bohemia after her death) were baptised by Metodej, who (together with his brother Cyril) brought orthodox Christianity and a new alphabet called Glagolitic script to Moravia in 863 which would later be suppressed by the latin Franks. Bořivoj moved his seat from the fortified settlement Levý Hradec to a place called Prague (Praha). Prague Castle was built by Bořivoj around 880, and it is one of the largest castles in the world. Since Bořivoj's reign the area has been the seat of the Czech rulers. Prague Castle became one of the largest inhabited fortresses in Europe. Today, it is the seat of the Czech president. Bořivoj's grandson, Prince Wenceslas, initiated friendly relations with the Saxon dynasty. Wenceslas wanted Bohemia to become an equal partner in the larger empire (in a similar way, Bohemia had belonged to Great Moravia in the 9th century and to Samo's empire in the 7th century; both of these empires had been founded to resist the attacks of the Avars). Orientation towards the Saxons was not favoured by his brother Boleslav, and it was the main reason why Prince Wenceslas was assassinated on September 28, 935. He was buried in St. Vitus' Rotunda, the church which he founded (it stood on the ground where St. Wenceslas' Chapel in St. Vitus Cathedral now is). A few years later Wenceslas was canonised and became Bohemia's most beloved patron saint (he is "Good King Wenceslas" from the Christmas carol). In 950, after long war, Boleslav was forced to accept the supremacy of Otto I the Great from the Saxon dynasty, who later became the emperor. From 1002 (definitely 1041) onward Bohemian dukes and kings were vassals of the Holy Roman Emperors and Czech lands appertained to Holy Roman Empire as autonomous territory. By the early 10th century, the area around and below Prague Castle had developed into an important trading centre, where merchants from all over Europe gathered. In 965, an Arab merchant and traveller, called Ibrahim ibn Ya'qub wrote: "Prague is built from stone and lime, and it has the biggest trade centre. Slavs are on the whole courageous and brave They occupy the lands which are the most fertile and abundant with a good food supply." In 973, a bishopric was founded in Bohemia with the bishop's palace located on the Prague castle grounds. The first Czech bishop was Vojtěch (St. Adalbert) from the Czech noble family of Slavník, who later evangelized Poles and Hungarians and became a patron saint to Czechs, Poles and Hungarians after his canonization in 999. Next to the Romanesque fortified settlement of Prague, another Romanesque fortified settlement was built across the river Vltava at Vyšehrad in the 11th century. During the reign of Prince Vratislav II, who rose to the title of King of Bohemia Vratislav I in 1085, Vyšehrad became the temporary seat of Czech rulers. Prince Vladislav II rose to the title of King of Bohemia Vladislav I in 1158. Many monasteries and many churches were built under the rule of Vladislav I. The Strahov Monastery, built after the Romanesque style, was founded in 1142. The first stone bridge over the river Vltava — the Judith Bridge — was built in 1170 (it collapsed in 1342 and a new bridge, later called the Charles Bridge was built in its place in 1357). In 1212, Bohemia became a hereditary kingdom when Prince Přemysl Otakar I rose to the title of King by inheritance from Frederick II (Emperor from 1215), which was legalised in the document called the "Golden Bull of Sicily". The king's daughter, Agnes, became another Bohemian saint. Agnes preferred to enter a convent rather than to marry Emperor Frederick II. During the reign of King Premysl Otakar I, peaceful colonisation started. The German colonists were invited both to Bohemia and Moravia. For hundreds of years this duality of population did not cause any problem – before nationalism had become a world force. In the 13th century, towns started to increase in size, driven by institution of German town law and immigration of Germans. Three settlements around the Prague Castle gained the privilege of a town. Across the river Vltava, the Old Town of Prague — Staré Město gained the privilege of a town in 1230, the settlement below Prague Castle became the New Town of Prague in 1257 under King Otakar II, and it was later renamed Lesser Town (or Quarter) of Prague—Malá Strana. The Castle District—Hradčany which was built around its square, just outside Prague Castle, dates from 1320. In the 13th century, King Přemysl Otakar II was the most powerful king in the Holy Roman Empire during his reign, known as the "Iron and Golden King". He ruled in Bohemia, Moravia, Austria, Styria, Carniola, Carinthia, Egerland and Friuli. His domain stretched from the Sudetes to the Adriatic sea. Otakar II. hoped that the 6 other prince electors would choose him as the king of Romans but at imperial election in 1273 the 6 other electors thought that Otakar II. was too risky so they chose a Rudolf I. Habsburg as the emperor. Rudolf Habsburg was a weak ruler which was the primary reason the electors chose him, so they could keep their power and land they acquired from the Great Interregnum (1245–1312). Otakar II. himself being a prince elector was outraged and wasn't present at Rudolf's coronation. When Rudolf requested that Otakar II. be present at the imperial diet in Nuremberg Otakar refused. Rudolf placed an imperial ban on him which made him lose all his territory acquired during the interregnum. Otakar's plans weren't to abide to Rudolf and he slowly assembled and army but unfortunately lost and died against Rudolf I. in the battle of Marchfeld on 26 August 1278. His son Wenceslaus II. was still very young and would have to burden the great turmoil that has arisen in Bohemia. The Přemyslid dynasty ruled until 1306 when the male line died out. The inheriting dynasty was the Luxembourg dynasty when the father of John of Luxembourg emperor Henry VII wanted to prevent Henry of Carinthia to get the bohemian throne so he offered his son John of Luxembourg the bohemian throne if he was to marry the sister of the killed Wenceslaus III of Bohemia Elizabeth of Bohemia. It took a long time for the young John but he decided to accept. He married Elizabeth on 7 of September 1310 and was now heading to Prague to be crowned. But his rival Henry of Carinthia had claimed the throne before he could arrive. John mustered a large army with the help of his father and when he arrived to Prague Henry of Carinthia ran away allowing John to claim the bohemian throne and be crowned on the 7 of February 1311.
Қайта өрлеу дәуірі
Қала 14 ғасырда Люксембург әулетінен шыққан Карл IV билік құрған кезде гүлденді. Карл, Богемия ханшайымы Елизавета және Люксембургтың Иоаннының үлкен ұлы болды. Ол 1316 жылдың 14 мамырында Прагада дүниеге келді және 1346 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Богемия королі атанды. Карлдың тырыстығының арқасында 1344 жылы Прага епископтығы архиепископтыққа дейін көтерілді, ал алғашқы архиепископ Карлдың жақын кеңесшісі Арношт з Пардубик болды. 1348 жылдың 7 сәуірінде ол Орталық, Солтүстік және Шығыс Еуропадағы алғашқы университетті құрды, қазір ол Карл университеті деп аталады, ол ең көне чех университеті. Сол жылы, Париждің ықпалымен, ол Ескі қаланың қасында Жаңа қала (Nové Město) құрды. Карл Прага сарайын және Вышеградты қайта жаңартып, жаңа көпір салдырды, қазір ол Карл көпірі деп аталады. Сонымен қатар, Әулие Вит соборының құрылысы да басталды. Көптеген жаңа шіркеулер салынды. 1355 жылы Карл Римде Киелі Рим империясының императоры болып жарияланды. Прага Киелі Рим империясының астанасы болды. Карл Праганы әлемдегі ең әдемі қалалардың біріне айналдыруды және оны өнер, ғылым мен мәртебенің жаңа орталығына айналдыруды қалады. Ол Праганың бүкіл империяның басты қаласы болуын, Прага сарайы қаланың ең маңызды орны және әсем готикалық собор Прага сарайынан да биік болуын тіледі. Барлығы ұлыс готикалық стильде салынды және Богемия мектебі деп аталатын ерекше өнер стилімен безендірілді. Император Карл IV билік еткен кезде Чехия Еуропадағы ең қуатты елдердің бірі болды. Бұл Карл IV-нің ұлы, әлсіз король Вацлав IV билікке келген кезде өзгерді. Король Вацлав IV билік еткен жылдары (1378–1419), уағызшы және университет ректоры Ян Гус Прагадағы Бейтлехем шіркеуінде уағыз айтып, шіркеуді реформалау туралы идеяларын чех тілінде таратуға тырысты. 1415 жылы Констанцада өлім жазасына кесілді (ерестікпен айыпталды), төрт жылдан кейін гусит соғыстары басталды (дефенестрациядан кейін, Прага діни қызметкері Ян Желивский басшылығымен халық көтеріліп, Жаңа қалалық үйден қала кеңесшілерін лақтырып жіберді). Король Вацлав IV 16 күннен кейін қайтыс болды. Оның кіші інісі Зигизмунд тақтың заңды мұрагері болды. Бірақ гуситтер Зигизмундке қарсы болды, сондықтан ол Прагаға 30 мың крестшілер әскерімен келді. Ол Праганың бағынуын және патшалық тақты алуды жоспарлады. 1420 жылы танымал қолбасшы Ян Жижка басқарған шаруалар көтерілісі гусит әскерлерімен бірге Витков тауындағы шайқаста Зигизмундты (Карл IV-нің ұлы) жеңді. Одан кейін де бірнеше жорықтар болды, олардың барлығы сәтсіз аяқталды. Бірақ Жижка қайтыс болғаннан кейін гуситтер біртұтас болмай қалды. Олар топқа бөлініп кетті. 1434 жылы Липани шайқасында орташа гуситтер чех католиктерімен бірігіп, радикалды гуситтерді жеңді. Зигизмунд Богемия королі болды. 1437 жылы Зигизмунд қайтыс болды. Люксембург әулетінің еркек ұрпағы тоқтап қалды. Зигизмундтың қызы Елизаветаның күйеуі, Австрия герцогы Альберт II екі жыл бойы (өліміне дейін) Богемия королі болды. Содан кейін Богемия тағына кезек Зигизмундтың әкесі қайтыс болғаннан кейін туған немересі Ладислав Постхум келді (Постхум, өйткені ол әкесі қайтыс болғаннан кейін дүниеге келді). 17 жасында қайтыс болғаннан кейін, Ладиславтың бұрынғы кеңесшісі, Подберадтық Георгий католиктер де, утраквист гуситтер де Богемия королі етіп сайлады. Оны гуситтер королі деп атады. Оның билігі кезінде папа чех еретиктеріне қарсы крест жорығын шақырды. Крест жорығын Мажарстан королі Маттиас Корвин басқарды, ол крест жорығынан кейін Богемия королі болды. Георгий тақтан бас тартқан жоқ. Богемияда екі король болды. Георг қайтыс болғанға дейін поляк королі Казимир IV-пен келесі Богемия королі Ягеллон әулетінен шығатыны туралы келісім жасады (Король Казимир IV-тің әйелі марқұм Ладислав Постхумның әпкесі болды, сондықтан оның ұлы Владислав Люксембург әулетіне және Богемия Премысловец әулетіне байланысты болды). Ягеллон әулеті 1526 жылға дейін билік етті, содан кейін ол Владислав II Ягеллонның ұлы Людвиг Ягеллонмен бірге тоқтап қалды. Келесі богемиялық король Людвиг Ягеллонның қарындасы Анна Ягеллонның күйеуі Фердинанд Габсбург болды. Бұл Габсбург әулетінің басталуы болды. 1556 жылы Фердинандтың ағасы Карл V императорлық тақтан бас тарғаннан кейін Фердинанд 1558 жылы император болып сайланды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Максимилиан II барлық атақтарын мұра етті, ал ол қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Рудольф II оларды мұралады. Император Рудольф II билік еткен кезде Прага үшін тағы бір жарқын кезең келді. Прага қайтадан Киелі Рим империясының мәдени орталығына айналды. Рудольф Ягеллон әулетіне, Люксембург әулетіне және Премысловец әулетіне байланысты болды. Бірақ ол испандық Жоанна Есі жоққа да байланысты болды (Кастилия королевасі Изабелла мен Арагон королі Фердинанд II-нің қызы); Жоанна Рудольфтың атасының анасы болды. Рудольф II өте талантты болғанымен, эксцентриктік болды және депрессиядан зардап шекті. Император Рудольф II Прага сарайында астрологтар, сиқыршылар және басқа да ерекше тұлғалардың есімдерін жинады. Бірақ бұл қала үшін өркендеген кезең болды; танымал астрономдар Тихо Браге және Иоганн Кеплер, суретшілер Джузеппе Арчимбольдо, Б. Шпрангер, Ганс фон Аахен, И. Хайнц және басқалар осында тұрды. 1609 жылы протестанттардың ықпалымен Рудольф II (шынайы католик) «Императордың жарлығын» шығарды, онда ол сол кезеңдегі Еуропада теңдесі жоқ діни бостандықтарды заңдастырды. Көптеген неміс протестанттары (лютерандар мен кальвинистер) Богемияға көшіп келді (олардың бірі неміс лютеран графы И.М. Турн болды, оның басшылығымен 1618 жылы Прагадағы екінші дефенестрация болды, нәтижесінде отызы жылдық соғыс басталды). Келесі Богемия тағына кезек Рудольфтың інісі Маттиас келді, бірақ Маттиас баласыз болғандықтан, оның туысы, Стирия архиепископы Фердинанд (Ягеллон, Люксембург және Премысловец әулеттеріне де байланысты) Маттиас ауырған кезде Богемия диетасымен мұрагер ретінде қабылданды. Богемия протестанттары бұл шешімге наразы болды. Протестанттар мен Габсбург католиктері арасындағы шиеленіс Прагадағы екінші дефенестрацияға әкелді, онда католик губернаторлары 1618 жылдың 23 мамырында Прага сарайының терезелерінен лақтырылып жіберілді. Олар аман қалды, бірақ протестанттар католик губернаторларын ауыстырды. Бұл оқиға отызы жылдық соғысқа әкелді. Маттиас қайтыс болғаннан кейін Фердинанд Стирия император Фердинанд II болып сайланды, бірақ протестант директорлары оны Богемия королі ретінде қабылдаған жоқ. Пфальцтың кальвинистік королі Фридрих V Богемия королі болып сайланды. 1620 жылдың 8 қарашасында Ақ тауда шайқас болды. Император Фердинанд II-ге католик Испаниясы, католик Польшасы және католик Бавариясы ғана емес, сонымен қатар лютерандық Саксония да көмектесті (ол кальвинистерді ұнатпады). Лютерандық Силезия, Лузатия және Моравиядан құралған протестант әскерін қолбасшы, сардар И.М. Турн басқарды. Бұл негізінен протестанттар мен католиктер арасындағы шайқас болды. Католиктер жеңіске жетті және император Фердинанд II Богемия королі болды. Ол Чехия жерлерін қайта католиктендіруді жариялады. 1621 жылдың 21 маусымында Прагадағы Ескі қала алаңында жиырма жеті протестант көшбасшысы атылып өлім жазасына кесілді (үш дворян, жеті рыцарь және он жеті қала тұрғыны, соның ішінде Прага университетінің ректоры доктор Ян Есениус). Көптеген протестант көшбасшылары қашқан, соның ішінде граф И.М. Турн; қалғандар қатал жаза күтпеді. Протестанттар католиктерден тартып алған мүлікті шіркеуге қайтаруға мәжбүр болды. Католиктерден басқа ешқандай дінге рұқсат берілмеді. Жоғарғы топқа эмиграциялауға немесе католицизмге өтуге мүмкіндік берілді. ...
The city flourished during the 14th century during the reign of Charles IV, of the Luxembourg dynasty. Charles was the eldest son of Czech Princess Elizabeth of Bohemia and John of Luxembourg. He was born in Prague in 14 of May 1316 and became King of Bohemia upon the death of his father in 1346. Due to Charles's efforts, the bishopric of Prague was raised to an archbishopric in 1344 and the first archbishop was Arnošt z Pardubic who was a close advisor to Charles. On April 7, 1348 he founded the first university in central, northern and eastern Europe, now called Charles University, the oldest Czech university. In the same year with inspiration of Paris he also founded New Town (Nové Město) with adjacent to the Old Town. Charles rebuilt Prague Castle and Vysehrad, and a new bridge was erected, now called the Charles Bridge. The construction of St. Vitus' Cathedral had also begun. Many new churches were founded. In 1355, Charles was crowned Emperor of the Holy Roman Empire in Rome. Prague became the capital of the Holy Roman Empire. Charles wanted Prague to become one of the most beautiful cities in the world and to make it a new center of art, science and prestige. He wanted Prague to be the dominant city of the whole empire, with Prague Castle as the dominant site in the city and the stately Gothic Cathedral to be more dominant than Prague Castle. Everything was built in a grandiose Gothic style and decorated with an independent art style, called the Bohemian school. During the reign of Emperor Charles IV, the Czech Lands were among the most powerful in Europe. All that changed during the reign of weak King Wenceslas IV, son of Charles IV. During the reign of King Wenceslas IV—Václav IV—(1378–1419), Master Jan Hus, a preacher and the university's rector, held his sermons in Prague in the Bethlehem Chapel, speaking in Czech to enlarge as much as possible the diffusion of his ideas about the reformation of the church. His execution in 1415 in Constance (accused of heresy) led four years later to the Hussite Wars (following the defenestration, when the people rebelled under the command of the Prague priest Jan Želivský and threw the city's councillors from the New Town Hall). King Wenceslas IV died 16 days later. His younger stepbrother Sigismund was the legitimate heir to the throne. But the Hussites opposed Sigismund and so he came to Prague with an army of 30,000 crusaders. He planned to make Prague capitulate and to take the crown. In 1420, peasant rebels, led by the famous general Jan Žižka, along with Hussite troops, defeated Sigismund (Zikmund, son of Charles IV) in the Battle of Vítkov Mountain. There were more crusades, all of which ended in failure. But after Žižka died, the Hussite lost their focus. Eventually they split into groups. The most radical Hussites were finally defeated at the battle of Lipany in 1434 when the moderate Hussites got together with the Czech Catholics. Sigismund became King of Bohemia. In 1437, Sigismund died. The male line of the Luxembourg dynasty died out. The husband of Sigismund's daughter Elizabeth, Albert II, Duke of Austria, became the Bohemian king for two years (until his death). Then, the next in line for Bohemian crown was the grandson of Sigismund, born after his father's death, and thus called Ladislaw Posthumous (Posthumous because he was born after his father's death). When he died at 17 years old, the nobleman George of Poděbrady, former adviser of Ladislaus, was chosen as the Bohemian king both by the Catholics and by the Utraquist Hussites. He was called the Hussite king. During his reign, the Pope called for a crusade against the Czech heretics. The crusade was led by the King of Hungary Matthias Corvinus who, after the crusade, became also the King of Bohemia. George did not abdicate. Bohemia had two kings. George, before his death, made an arrangement with the Polish King Casimir IV that the next Bohemian king would come from the Jagellon dynasty (the wife of King Casimir IV was the sister of late Ladislaus Posthumous and so her son Vladislav was related to the Luxembourg dynasty and also to the original Bohemian Premyslovec dynasty). The Jagiellonian dynasty ruled only until 1526 when it died out with Ludwig Jagiellon, son of Vladislaus II Jagiellon. The next Bohemian king was Ferdinand Habsburg, husband of Ann Jagellon, who was the sister of Ludwig Jagellon. It was the beginning of the Habsburg dynasty. After Ferdinand's brother Charles V resigned in 1556 as Emperor, Ferdinand was elected Emperor in 1558. After he died, his son Maximilian II inherited all his titles and then upon his death, his son Rudolf II inherited them in turn. It was during the reign of Emperor Rudolf II, when there was another glorious time for Prague. Prague became the cultural centre of the Holy Roman Empire again. Rudolf was related to the Jagellon dynasty, to the Luxemburg dynasty and to the Premyslovec dynasty. But he was also related to Spanish Joan the Mad (the daughter of Queen Isabella of Castile and King Ferdinand II of Aragon); Joan was the mother of Rudolf's grandfather. Although Rudolf II was very talented, he was eccentric and he suffered from depression. Emperor Rudolf II lived in Prague Castle, where he held his bizarre courts of astrologers, magicians and other strange figures. But it was a prosperous period for the city; famous people living there included the astronomers Tycho Brahe and Johannes Kepler, the painters Giuseppe Arcimboldo, B. Spranger, Hans von Aachen, J. Heintz and others. In 1609, under the influence of the Protestant Estates, Rudolf II (a devout Catholic), issued an "Imperial Charter of the Emperor" in which he legalised extensive religious freedoms unparalleled in the Europe of that period. Many German Protestants (both Lutherans and Calvinists) immigrated to Bohemia (one of them was Count J. M. Thurn, a German Lutheran; under his leadership the Second Defenestration of Prague happened in 1618, leading to the Thirty Years' War). Next in line for Bohemian crown was Rudolf's brother Matthias, but since Matthias was childless, his cousin, the archduke Ferdinand of Styria (related also to Jagellon, Luxemburg and Premyslovec Dynasties), was initially accepted by the Bohemian Diet as heir presumptive when Matthias became ill. The Protestant Estates of Bohemia didn't like this decision. Tension between the Protestants and the pro Habsburg Catholics led to the Second Defenestration of Prague, when the Catholic governors were thrown from the windows of Prague Castle on May 23, 1618. They survived, but the Protestants replaced the Catholic governors. This incident led to the Thirty Years' War. When Matthias died, Ferdinand of Styria was elected Emperor as Emperor Ferdinand II, but was not accepted as King of Bohemia by the Protestant directors. The Calvinist Frederick V of Pfalz was elected King of Bohemia. The Battle on the White Mountain followed on November 8, 1620. Emperor Ferdinand II was helped not only by Catholic Spain, Catholic Poland, and Catholic Bavaria, but also by Lutheran Saxony (which disliked the Calvinists). The Protestant army, led by the warrior Count J. M. Thurn, was formed mostly from Lutheran Silesia, Lusatia, and Moravia. It was mainly a battle between Protestants and Catholics. The Catholics won and Emperor Ferdinand II became King of Bohemia. He proclaimed the re Catholicisation of the Czech Lands. Twenty seven Protestant leaders were executed in the Old Town Square in Prague on June 21, 1621 (three noblemen, seven knights and seventeen burghers were executed, including Dr. Jan Jesenius, the Rector of Prague University). Most of the Protestant leaders fled, including Count J. M. Thurn; those who stayed didn't expect harsh punishment. The Protestants had to return all the seized Catholic property to the Church. No faith other than Catholicism was permitted. The upper classes were given the option either to emigrate or to convert to Catholicism. The German language was given equal rights with the Czech language. After the Peace of Westphalia, Ferdinand II moved the court to Vienna, and Prague began a steady decline which reduced the population from the 60,000 it had had in the years before the war to 20,000.
Яһудилік квартал
XVII ғасыр еврей Прагасының алтын ғасыры деп есептеледі. Праганың еврей қауымдастығы шамамен 15 000 адамды құрады (шамамен халықтың 30 пайызы), бұл оны әлемдегі ең ірі ашкеназдық қауымдастық және Салоникиден кейін Еуропадағы екінші ірі еврей қауымдастығы етіп белгіледі. 1597-1609 жылдары Махарал (Юда Лоев бен Безалель) Праганың бас раввині қызметін атқарды. Ол Прага тарихындағы ең ұлы еврей ғалымы саналады, оның Ескі еврей зиратындағы қабірі кейіннен қастерлі саяхат орынына айналды. 1745 жылы Австрияның Мария Терезиясы еврейлерді пруссиялық әскермен байланыста болды деген күдікпен Прагадан қуды, бұл гүлденген еврей қауымдастығы үшін ауыр соққы болды. 1748 жылы патшайым еврейлерге қалаға қайта оралуға рұқсат берді. 1848 жылы Прага геттосының қақпалары ашылды. Бұрынғы еврей ауданы, 1850 жылы Йозефов деп аталды, 20-ғасырдың басындағы «гето тазалау» (чех: asanace) кезінде бұзылды.
The 17th century is considered the Golden Age of Jewish Prague. The Jewish community of Prague numbered some 15,000 people (approx. 30 per cent of the entire population), making it the largest Ashkenazic community in the world and the second largest Jewish community in Europe after Thessaloniki. In the years 1597 to 1609, the Maharal (Judah Loew ben Bezalel) served as Prague's chief rabbi. He is considered the greatest of Jewish scholars in Prague's history, his tomb in the Old Jewish Cemetery eventually becoming a pilgrimage site. The expulsion of Jews from Prague by Maria Theresa of Austria in 1745 based on their alleged collaboration with the Prussian army was a severe blow to the flourishing Jewish community. The Queen allowed the Jews to return to the city in 1748. In 1848 the gates of the Prague ghetto were opened. The former Jewish quarter, renamed Josefov in 1850, was demolished during the "ghetto clearance" (Czech: asanace) around the start of the 20th century.
18 ғасыр
1689 жылы Прагада зор өрт болды, бірақ бұл қаланы жаңаруға және қайта құруға серпіліс берді. Экономикалық өсім келесі ғасырда да жалғасты, 1771 жылы қалада 80 000 адам тұрды. Олардың көп бөлігі бай саудагерлер болды, олар ақсүйектермен бірге қаланы сарайлармен, шіркеулермен және бақтармен көркейтіп, бүкіл әлемге әйгілі барокко стилін қалыптастырды. 1784 жылы II Жозефтің тұсында Мала-Страна, Нове-Место, Старе-Место және Градчаны қалалық округтері біріктіріліп, бір құрылымға айналдырылды. Иосефов деп аталатын еврей ауданы 1850 жылы ғана қосылды. Өнеркәсіптік революция Прагаға зор әсер етті, себебі фабрикалар жақын жердегі көмір шахталары мен темір өндіріс орындарынан пайда көре алды. 1817 жылы алғашқы қала маңы – Карлин құрылды, ал жиырма жыл өткен соң халық саны 100 000-нан асып түсті. Алғашқы теміржол 1842 жылы салынды.
In 1689 a great fire devastated Prague, but this spurred a renovation and a rebuilding of the city. The economic rise continued through the following century, and in 1771 the city had 80,000 inhabitants. Many of these were rich merchants who, together with noblemen, enriched the city with a host of palaces, churches and gardens, creating a Baroque style renowned throughout the world. In 1784, under Joseph II, the four municipalities of Malá Strana, Nové Město, Staré Město and Hradčany were merged into a single entity. The Jewish district, called Josefov, was included only in 1850. The Industrial Revolution had a strong effect in Prague, as factories could take advantage of the coal mines and ironworks of the nearby region. A first suburb, Karlín, was created in 1817, and twenty years later the population exceeded 100,000. The first railway connection was built in 1842.
19 ғасыр
1806 жылы Наполеонның бұйрығымен Киелі Рим империясы таратылды. Киелі Рим императоры Франциск II тағынан бас тарды. Ол Австрия императоры Франциск I атанды. Өнеркәсіптік революция дамып жатқан кезеңде, чехтар да Чехия ұлттық жаңару қозғалысын бастан өткерді: саяси және мәдени өзгерістер үлкен тәуелсіздік талап етті. 18 ғасырдың соңынан бері чех әдебиеті чех мәдениетінде маңызды орын иеленді. 1848 жылғы Еуропаны дүр сілкіндірген төңкерістер Прагаға да тиді, бірақ олар қатал түрде басылды. Келесі жылдары чех ұлтшыл қозғалысы (неміс ұлтшыл партиясына қарсы) күшейе бастады және 1861 жылы қалалық кеңесте көпшілік дауысқа ие болды. 1867 жылы император Франциск Иосиф I Австрия империясы мен Венгрия корольдігінен құралған Австро-Венгрия екі монархиясын құрды.
In 1806, the Holy Roman Empire ended when Napoleon dictated its dissolution. Holy Roman Emperor Francis II abdicated his title. He became Francis I, Emperor of Austria. At the same time as the Industrial Revolution was developing, the Czechs were also going through the Czech National Revival movement: political and cultural changes demanded greater autonomy. Since the late 18th century, Czech literature occupied an important position in the Czech culture. The revolutions that shocked all of Europe around 1848 touched Prague too, but they were fiercely suppressed. In the following years the Czech nationalist movement (opposed to another nationalist party, the German one) began its rise, until it gained the majority in the Town Council in 1861. In 1867, Emperor Francis Joseph I established the Austro Hungarian Dual Monarchy of the Austrian Empire and Kingdom of Hungary.
20 ғасыр
Австрия-Мажарстан тағына Франциск Фердинанд д’Эсте мұрагерлік құқығымен отырды, бұл Рудольф (Император Франциск Иосиф I-нің ұлы) өзін-өзі өлтіргеннен және императордың інісі (Фердинандтың әкесі) қайтыс болғаннан кейін болды. Фердинанд (Ягеллон, Люксембург және Пшемысловецтер династияларымен де байланысты) чех аристократиялық отбасынан шыққан Софи фон Чотекке үйленген. Олар Богемияда, Прагадан алыс емес Конопиште сарайында тұрды. Ол үш монархияны жақтады, австро-венгерлік дуализмді австро-венгерлік-чех үш монархиясына кеңейтуді ұсынды, бірақ 1914 жылдың 28 маусымында Сараево қаласында ол және оның әйелі қастандық құрбаны болды. Осы қастандық Бірінші дүниежүзілік соғысқа алып келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс Австро-Венгрия империясының жеңілісімен аяқталды және Томаш Гарриг Масариктің, саяси қолдау іздеп әлемді аралағанның көмегімен Чехословакия құрылды. 1919 жылы, соғыс кезінде, Чехия мен Словакиядан басқа, Австро-Мажарстанда Чехословакияға Карпат Рутениясы да берілді. Оның астанасы ретінде Прага таңдалды. Сол кезде Прага дамыған өнеркәсіптік базасы бар еуропалық қала болды. 1930 жылы халық саны 850 000-ға жетті. Прага тарихының көп бөлігінде этникалық жағынан әртүрлі халықтардың өкілдері тұрған қала болды, онда чех, неміс және еврей халқының саны көп болды. 1848 жылы Прагада неміс тілінде сөйлейтіндер көпшілікті құрады, бірақ 1880 жылға қарай неміс халқы 13,52 пайызға дейін азайды, ал 1910 жылға қарай 5,97 пайызға дейін төмендеді, бұл Богемия мен Моравияның қалған бөлігінен келген чехтардың көптеп келуіне және кейбір немістердің ассимиляциялануына байланысты болды. Нәтижесінде неміс азшылығы және неміс тілінде сөйлейтін еврей қауымы негізінен қаланың орталық, ежелгі бөліктерінде қалды, ал чехтар Праганың тез өсіп келе жатқан шет аймақтарында басымдық құрды. 1880 жылға дейін неміс тілінде сөйлейтіндер Старе-Место (Ескі қала) халқының 22 пайызын, Нове-Местода (Жаңа қала) 16 пайызын, Мала-Странада (Кіші аудан) 20 пайызын, Градчаниде 9 пайызын, ал бұрынғы еврей геттосы Йозефовта 39 пайызын құрады. Чехословакия тәуелсіздік алғаннан кейін Прага немістері кемсітушілікке ұшырады. Прага мэрі Карел Бакса неміс тілінде хабарландырулар жариялауға және жерлеу орнында неміс тілінде жазуға тыйым салды. Германия мен Австрияда 20-шы ғасырдың бірінші жартысында ұлтшылдық және фашистік қозғалыстар күшейді. Прагада неміс тіліне қызығушылық қайта оянды, өйткені қалаға неміс тілді эмигранттар қоныс аударды. Макс Брод, Эгон Эрвин Киш, Джозеф Рот, Альфред Доблин, Эгон Фриделл, Франц Кафка және Лео Перутц сияқты танымал неміс тілінде жазатын жазушылар либералды неміс тіліндегі Prager Tagblatt газетінде жарияланды. 1939 жылдан бастап, елді нацистік Германия басып алғаннан кейін және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлердің көпшілігі қаладан қашып кетті немесе Холокост кезінде қаза тапты. Соғыстан кейін Прагада тұратын еврейлердің көпшілігі коммунизм жылдарында, әсіресе коммунистік төңкерістен кейін, 1948 жылы Израильдің құрылуынан және 1968 жылы Кеңес Одағының басып кіруінен кейін эмиграцияға кетті. 1990 жылдардың басында Прагада еврей қауымының саны 800 адамнан ғана құралды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын бұл көрсеткіш 50 мыңға жуық болған. 2006 жылы еврей қауымдастығында 1600 адам тіркелген. Нацистік Германия Чехословакияны басып алған кезде Прага азаматтары нацистердің қысымына ұшырап, қуғындалды. Саясаткерлер (мысалы, премьер-министр Алоис Элиас), университет профессорлары мен студенттері және басқалары өлтірілді, тұтқындалды немесе концлагерьлерге жіберілді. Прага бірнеше одақтас бомбалаудың нысанасы болды, ең қасіреттісі 1945 жылдың 14 ақпанында болды, онда қаланың орталық бөлігінің көп бөлігі қиратылды, 700-ден астам адам қаза тауып, 1200-ге жуық адам жарақат алды. Прага көтерілісі 1945 жылдың 5 мамырында басталды, Праганың чех азаматтары Ресей Азаттық Армиясының 1-ші жаяу әскер дивизиясының көмегімен нацистік неміс басқыншыларына қарсы көтеріліске шықты. Сол күні генерал Паттонның америкалық Үшінші армиясы (150 000 сарбазбен) Пилсенге (Прагадан бірнеше сағат қашықтықта) келді, ал маршал Коневтің Кеңес армиясы Моравия шекарасында болды. Генерал Паттон Праганы азат етуді жақтады, бірақ ол генерал Д. Эйзенхауэрдің нұсқауларын орындауға мәжбүр болды. Генерал Эйзенхауэр Кеңес штабының басшысынан алға жылжуға рұқсат беруді өтінді, бірақ американдық көмек қажет емес деп мәлімделді (Ялта конференциясында бұрын келісілгендей, Богемия Қызыл Армиямен босатылады). Ақыры, 1945 жылдың 9 мамырында (Германияның ресми түрде капитуляциялауынан бір күн кейін) Кеңес танктері Прагаға жетті. Чех жерлеріндегі барлық шайқастар 1945 жылдың 12 мамырында ғана тоқтады. Неміс оккупациясы 77 297 чехословакиялық еврейдің өліміне әкелді, олардың есімдері Прагадағы Пинкс синагогының қабырғаларына жазылған. Неміс әскері Прагадан 8 мамырдың таңында шығып кетті. Неміс тілінде сөйлейтін Прага азаматтары қатаң түрде жиналып, өздерінің туған қалаларынан қуылды, Чехословакия мен Шығыс Еуропаның басқа жерлерінде болған қуғынға ұқсас жағдай. Осы кезеңде белгісіз саны қаза тапқан бірқатар жергілікті қырқындар орын алды. Соғыстан кейін Прага қайтадан Чехословакияның астанасы болды, енді қалада маңызды неміс және еврей халқы қалмады. Көптеген чехтар кеңес әскерлеріне шын ниетпен алғыс айтты. Кеңес әскерлері соғыстан кейін бірнеше айдан кейін Чехословакиядан кетіп қалды, бірақ ел кеңестік саяси ықпалында қалды. 1948 жылдың ақпанында Прага коммунистік төңкерістің орталығы болды. Алайда, Праганың зиялы қауымы тоталитарлық режим астында қиындықтарға тап болды, соғыстан кейін зардап шеккен ескерткіштерді қайта жаңғырту және күту жөніндегі сақтық бағдарламасына қарамастан. 1967 жылы қалада өткен 4-ші Чехословакия жазушылар съезінде режимге қарсы күшті ұстаным қабылданды. Бұл Коммунистік партияның жаңа хатшысы Александр Дубчекке қаланың және елдің өмірінде жаңа кезеңді жариялауға түрткі болды, ол «адам бетімен социализм» деп аталатын қысқа мерзімді маусымды басталды. Бұл Прага көктемі болды, ол институттарды демократиялық реформалауға бағытталған. Совет Одағы және Варшава шартының қалған елдері, Румынияны қоспағанда, 1968 жылдың тамызында Чехословакияны және астанасын басып алып, танктерінің астында инновацияларға жасалған кез келген әрекетті тоқтатты. Коммунистік кезеңде қала ғимараттарының сұлулығын сақтауға белсенді шаралар қабылданбады. Режим ұсынған нашар ынталандыруларға байланысты жұмысшылар мұрағат құрастырып, содан кейін қосымша жұмыс іздеуге кетіп жататын. Вацлавскэ Намести (Вацлав алаңы) он жылдан астам уақыт бойы мұндай мұрағаттармен жабылған, бірақ ешқандай жөндеу жұмыстары жүргізілмеді. Шын мәніндегі жөндеу коммунизм құлағаннан кейін басталды. Жөндеудің беріктігі Праганың үйлерінде көмірлік жылытудан электрлік жылытуға көшуімен қамтамасыз етілді. Коммунистік кезеңде өртенген көмір қала ғимараттарының фасадтарын жеңілдетіп, Прагаға қараңғы, лас қаланың көрінісін берді. 1989 жылы, Берлин қабырғасы құлағаннан кейін және Жамылғы революциясы Прага көшелерін толтырғаннан кейін, Чехословакия коммунизм мен кеңестік ықпалынан азат болды және Прага жаңа көтерілістен үлкен пайда көрді. 1993 жылы Чехословакия бөлінгеннен кейін Прага жаңа Чех Республикасының астанасы болды. Прага Чех Республикасының екі әкімшілік бірлігінің астанасы болып табылады – Прага облысы және Орталық Богемия облысы. Прага географиялық жағынан Орталық Богемия облысының құрамына кірмейді, ол қызмет көрсететін аумақтан тыс жерде орналасқан астана болып табылады.
The next in succession to the Austro Hungarian throne was Francis Ferdinand d'Este after Crown Prince Rudolf (son of the emperor Francis Joseph I) had committed suicide and after the Emperor's brother (Ferdinand's father) had died. Ferdinand (related also to Jagellon, Luxemburg and Premyslovec Dynasties) was married to Sophie von Chotek from a Czech aristocratic family. They lived in Bohemia at the Konopiste Castle, not far from Prague. He was in favour of a Triple Monarchy, expanding an Austro Hungary Dualism into Austro Hungary Czech Triple Monarchy, but on June 28, 1914 he and his wife were assassinated in Sarajevo. This assassination led to World War I. World War I ended with the defeat of the Austro Hungarian Empire and, with the help of Tomáš Garrigue Masaryk who was going around the world trying to find political support, the creation of Czechoslovakia. Apart from just having Czechia and Slovakia during the war in 1919 in Austry Hungary Czechoslovakia was granted Carpathian Ruthenia. Prague was chosen as its capital. At this time Prague was a European city with developed industrial background. In 1930 the population had risen to 850,000. For most of its history Prague had been an ethnically mixed city with important Czech, German, and Jewish populations. Prague had German speaking near majority in 1848, but by 1880 the German population decreased to 13.52 percent, and by 1910 to 5.97 percent, due to a massive increase of the city's overall population caused by the influx of Czechs from the rest of Bohemia and Moravia and also due to the assimilation of some Germans. As a result, the German minority along with the German speaking Jewish community remained mainly in the central, ancient parts of city, while the Czechs had a near absolute majority in the fast growing suburbs of Prague. As late as 1880, Germans speakers still formed 22 percent of the population of Stare Mesto (the Old Town), 16 percent in Nove Mesto (the New Town), 20 percent in Mala strana (the Little Quarter), 9 percent in Hradcany, and 39 percent in the former Jewish Ghetto of Josefov. When Czechoslovakia gained independence, the Prague Germans experienced discrimination. Prague Mayor Karel Baxa banned the posting of notices in German and the inscription of burial urns in German. As in Germany and Austria nationalistic and fascist movements gained ground in the first half of the 20th. century, Prague German underwent a revival as German speaking emigrants settled in the town. Famous German speaking writers such as Max Brod, Egon Erwin Kisch, Joseph Roth, Alfred Döblin, Egon Friedell, Franz Kafka, and Leo Perutz wrote for the liberal German language newspaper Prager Tagblatt. From 1939, when the country was occupied by Nazi Germany, and during World War II, most Jews either fled the city or were killed in the Holocaust. Most of the Jews living in Prague after the war emigrated during the years of Communism, particularly after the communist coup, the establishment of Israel in 1948, and the Soviet invasion in 1968. In the early 1990s, the Jewish Community in Prague numbered only 800 people compared to nearly 50,000 before World War II. In 2006, some 1,600 people were registered in the Jewish Community. During the Nazi German occupation of Czechoslovakia Prague citizens were oppressed and persecuted by the Nazis. Politicians (e. g. prime minister Alois Eliáš), university professors and students and many others were murdered, imprisoned or sent to concentration camps. Prague was a target of several allied bombings, the deadliest one occurring on February 14, 1945, when large parts of the city centre were destroyed, leaving over 700 people dead and nearly 1200 injured. The Prague uprising started on May 5, 1945 when Prague's Czech citizens, assisted by the defecting 1st Infantry Division of the Russian Liberation Army, revolted against the Nazi German occupiers. That same day, General Patton's American Third Army (with 150,000 soldiers) arrived in Pilsen (only a few hours away from Prague) while Marshal Konev's Soviet Army was on the borders of Moravia. General Patton was in favour of liberating Prague, but he had to comply with the instructions from General D. Eisenhower. General Eisenhower requested the Soviet Chief of Staff to permit them to press forward, but was informed that American help was not needed (a prior agreement from the Yalta Conference was that Bohemia would be liberated by the Red Army). Finally, on May 9, 1945 (the day after Germany officially capitulated) Soviet tanks reached Prague. It was not until May 12, 1945 that all fighting ceased in the Czech Lands. German occupation caused the death of 77,297 Czechoslovak Jews, whose names are inscribed on walls of the Pinkas Synagogue in Prague. The German army left Prague in the morning of May 8. German speaking Prague citizens were gathered brutally and expelled from their home city, similar to the expulsions carried out all over Czechoslovakia and Eastern Europe. During this, a number of local massacres occurred resulting in an unknown number of fatalities. After the war, Prague again became the capital of Czechoslovakia, now without significant Germans and Jews left in the city. Many Czechs genuinely felt gratitude towards the Soviet soldiers. Soviet troops left Czechoslovakia a couple of months after the war but the country remained under strong Soviet political influence. In February 1948, Prague became the centre of a communist coup. The intellectual community of Prague, however, suffered under the totalitarian regime, in spite of the rather careful programme of rebuilding and caring for the damaged monuments after World War II. At the 4th Czechoslovakian Writers' Congress held in the city in 1967 a strong position against the regime was taken. This spurred the new secretary of the Communist Party, Alexander Dubček to proclaim a new phase in the city's and country's life, beginning the short lived season of "socialism with a human face". This was the Prague Spring, which aimed at a democratic reform of institutions. The Soviet Union and the rest of the Warsaw Pact, except for Romania, reacted, occupying Czechoslovakia and the capital in August 1968, suppressing any attempt at innovation under the treads of their tanks. During the communist period little was actively done to maintain the beauty of the city's buildings. Due to the poor incentives offered by the regime, workers would put up scaffolding and then disappear to moonlighting jobs. Vaclavske Namesti (Wenceslas Square) was covered in such scaffolds for over a decade, with little repair ever being accomplished. True renovation began after the collapse of communism. The durability of renovations was aided by the fact that Prague converted almost entirely from coal heating in homes to electric heating. The coal burnt during the communist period was a major source of air pollution that corroded and spotted building façades, giving Prague the look of a dark, dirty city. In 1989, after the Berlin Wall had fallen, and the Velvet Revolution crowded the streets of Prague, Czechoslovakia freed itself from communism and Soviet influence, and Prague benefited deeply from the new mood. In 1993, after the split of Czechoslovakia, Prague became the capital city of the new Czech Republic. Prague is capital of two administrative units of Czech Republic – Prague region and Central Bohemian Region As Prague is not geographically part of Central Bohemian Region it is a capital outside of the territory it serves.
Прага тарихындағы маңызды сәттердің уақыт сызығы
Бұрын Праганы құраған төрт тәуелсіз аудан 1784 жылы біртұтас қала деп жарияланды. Бұл төрт қала – Градчаны (Қала ауданы, қамалдың батысы мен солтүстігінде), Кішкентай Квартал (Мала Страна, қамалдың оңтүстігінде), Ескі қала (Staré Město, қамалдың қарсы жағындағы шығыс жағалауында) және Жаңа қала (Nové Město, оңтүстікке және шығысқа қарай орналасқан). Қала 1850 жылы Йозефовты, ал 1883 жылы Вышеградты қосып одан әрі кеңейді. 1922 жылдың басында тағы 37 муниципалитет қосылып, қала халқы 676 000 адамға жетті. 1938 жылы халық саны 1 миллионға жетті.
The four independent boroughs that had formerly constituted Prague were eventually proclaimed a single city in 1784. Those four cities were Hradčany (the Castle District, west and north of the Castle), Little Quarter (Malá Strana, south of the Castle), Old Town (Staré Město, on the east bank opposite the Castle) and New Town (Nové Město, further south and east). The city underwent further expansion with the annexation of Josefov in 1850 and Vyšehrad in 1883, and at the beginning of 1922, another 37 municipalities were incorporated, raising the city's population to 676,000. In 1938 population reached 1,000,000.
Тарихи тұрғындар саны
1230 жылғы жазбада тек Staré Město көрсетілген. 1370 және 1600 жылғы жазбаларда Staré město, Nové město, Malá Strana және Hradčany аудандары кіреді. Басқа жылдардың қасындағы сандар сол кездегі қаланың әкімшілік шекарасы ішіндегі Прага халқының санын көрсетеді.
The record of 1230 includes Staré Město only. The records of 1370 and 1600 includes Staré město, Nové město, Malá Strana and Hradčany quarters. Numbers beside other years denote the population of Prague within the administrative border of the city at that time.