Кіріспе

Терезин (Терезиенштадт) – Чехияның Усти-над-Лабем облысы, Литомерци ауданындағы қала. Халық саны шамамен 2800 адамды құрайды. Бұл – цитадель мен оған іргелес қабырғалы гарнизон қалашығынан тұратын бұрынғы әскери бекініс. Қаланың орталық бөлігі жақсы сақталған және заңмен қорғалатын қалалық ескерткіштер резерваты ретінде қарастырылады. Терезин ең танымал нацистердің Терезиенштадт геттосының орналасқан жері болып табылады.

Әкімшілік бөлімдер

Ческе Кописты, Нове Кописты және Почаплы ауылдары Терезин қаласының әкімшілік бөлімдері болып табылады.

Этимология

Белгілі бір қамал қаласы императрица Мария Терезияның құрметіне аталған.

География

Терезин Литомерицеден оңтүстікке қарай және Усти-над-Лабемнен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ол Төменгі Охре үстелінің жазық ландшафтында жатыр. Ол Охре өзенінің екі жағасында, оның Эльбаға құйылатын жеріне жақын орналасқан. Эльба өзені солтүстік қалалық шекараны құрайды.

Тарих

1780 жылдың 10 қаңтарында Габсбург императоры Иосиф II қамал салуға бұйрық берді, оны анасы Мария Терезаның құрметіне Терезиенштадт деп атады. Австрия мен Пруссия арасындағы бәсекелестік кезінде, бұл қамал Охра және Эльба өзендеріндегі көпірлерді көршілес Саксониядан Богемия жерлеріне басып кірген пруссиялық әскерлерден қорғау үшін салынды. Сонымен қатар, Яромерь қаласының жанында пруссиялық шабуылдардан қорғану үшін Йозефов бекінісі (Йозефштадт) салынды. Қамал Охра өзенінің шығысындағы "Шағын қамал" деп аталатын цитадельден және батысындағы "Басты қамал" деп аталатын қабырғалы қаладан тұрды. Қамалдың жалпы ауданы бейбіт уақытта 5655 сарбазды, ал соғыс кезінде шамамен 11000 сарбазды қабылдауға болатын. Қорғану мақсатында қамалдың айналасындағы орлар мен төмендіктер сумен толтырылуы мүмкін еді. Басты қамалдың гарнизондық шіркеуін Генрих Хацингер, Юлиус Д'Андрейс және Франц Иосиф Фоман жобалады. Қамал ешқашан тікелей қоршауға алынған емес. Австрия-Пруссия соғысы кезінде, 1866 жылдың 28 шілдесінде, гарнизонның бір бөлігі Нератовице маңындағы маңызды теміржол көпірін (Турнов–Кралупи-над-Влтава теміржол желісі) шабуылдап қиратты, оны пруссиялықтар жөндеуден кейін жақында қалпына келтірген еді. Бұл шабуыл Австрия мен Пруссияның бейбіт келісімге қол қойғаннан кейін екі күн өткен соң болды, бірақ Терезиенштадт гарнизоны бұл жаңалықты білмеді. 19 ғасырдың екінші жартысында қамал түрме ретінде де пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қамал саяси тұтқын лагері ретінде қолданылды. Соғысқа қарсы шыққан сарбаздар мен азаматтар мұнда қамалды. Бұл құрту лагері болмаса да, геттода шамамен 33000 адам қайтыс болды. Бұл көбінесе халықтың тығыздығы, нашар тамақтану және ауруларға байланысты болды. Шамамен 88000 тұрғын Аушвицке және басқа да құрту лагерлеріне депортацияланды. 1944 жылдың соңына дейін немістер еврейлерді өлім лагерлеріне депортациялап тастады. Соғыс аяқталған кезде Терезиенштадттан 17 247 адам аман қалды (оның ішінде өлім лагерлерінен аман қалғандар да бар).

Қазіргі тарих

Соғысқа байланысты қолданыстан кейін, үкімет 1996 жылға дейін әскери гарнизонды ұстап тұрды. 2002 жылғы Еуропалық су тасқыны қалаға соқты, оның кесірінен крематорий зақымданып, қирады. Қор мәліметінше, ұзақ мерзімді сақтау жоспары әзірленді, ол қосымша жөндеу жұмыстарын, құжаттаманы және археологиялық зерттеулерді қамтиды.

Экономика

Терезин негізінен туризмге тәуелді. 2022 жылы Терезин ескерткіші Усти-над-Лабем облысының екінші ең танымал туристік орны және елдегі ең көп келушіні қабылдаған мемориалдық орын болды, оны 186 мыңнан астам адам басып өткен.

Басқа көрікті жерлер

Мәсіхтің қайта тірілу шіркеуі 1805–1810 жылдары империя стилінде салынған. Биік мұнарасы бар бұл шіркеу қаланың маңызды ескерткіштерінің біріне жатады. Бұл – Чехиядағы осы стильдегі қасиетті ғимараттардың құнды үлгісі. Сент-Адалберт шіркеуі Почаплиде орналасқан. Ол 1724–1726 жылдары Килиан Игнац Диентценхофер салып, барокко стилінде безендірген.