Кіріспе

Портсмут әскери-теңіз түрмесі – Мэн штатының Киттерри қаласындағы Портсмут әскери-теңіз кеме жасау зауыты (PNS) аумағында орналасқан, бұрынғы АҚШ Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерінің түрмесі. Ғимарат сырттан сарай сияқты көрінеді. Құрылысы темірбетоннан жасалған әскери-теңіз түрмесі 1908 жылдан 1974 жылға дейін қолданылды.

Форт-Салливан және Лагерь-Лонг

Аралдың орны алғаш рет 1775 жылы Американ революциясы кезінде генерал Джон Салливан басқаратын Нью-Гэмпшир ополчениесі жардың үстінде «Форт Салливан» деп аталатын топырақтан жасалған қорғаныс құрылысын салғанда пайдаланылды. Пирс аралындағы Пискаткава өзені арғы жағындағы «Вашингтон фортымен» бірлесіп, Портсмутқа апаратын су жолын күзетті. 1776 жылы Элифалет Дэниелс командирлік қызметін атқарды. Ополчение үш жылдай уақыттан кейін шығып кетті. Форт 1814 жылы 1812 жылғы соғыс үшін қайта жандандырылды. 1861 жылы Портсмутты Конфедерация теңіз күштерінің шабуылдарынан қорғау мақсатында он бір 8 дюймдік «Родман» зеңбірегімен қайта құрылды. 1866 жылдан кейін «Форт Салливан» бұзылып, жайылды. Теңіз министрі Джон Лонгтың құрметіне «Лагерь Лонг» деп аталған лагерь испан-американ соғысы кезінде жақын жерде салынды. 1898 жылдың 11 шілдесінен қыркүйек айының ортасына дейін, Испанияға қайтарылғанға дейін, 1612 испан тұтқыны, оның ішінде адмирал Паскуаль Сервера осы лагерде сақталды.

"Шығыстың Алькатразы"

1901 жылы Лагерь Лонг жабылып, оның орны теңіз түрмесі үшін қолжетімді болды. 1905-1908 жылдар аралығында салынған түрме Алькатрас аралындағы Форт-Алькатрас әскери түрмесінің үлгісімен салынды, қашқындарды тоқтату үшін күшті толқын ағыстары пайдаланылды. 1908 жылы алғашқы теңізшілер келген кезде, теңіз жаяу әскері корпусының полковнигі Аллан К. Келтон түрмеге жетекшілік етті. Кейіннен бұл жерде теңіз жаяу әскерінің де тұтқындары орналасты. 1912 жылы орталық тік бұрышты мұнараның мыс шатыры орнатылды. 1917 жылы лейтенант-командир Томас Мотт Осборн түрме басшысы болып тағайындалды. "Теңіз түзеу жүйесінің әкесі" атанған Осборн және тағы екі адам түрмеге жасырын кіріп, тұрмыс жағдайларын қоса, қандай өзгерістер қажеттігін анықтау үшін зерттеу жүргізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде түрмеде соғыс тұтқындары, олардың ішінде Виктор Фольке Нельсон да болды, және 1918 жылы түрмедегі тұтқындардың саны 2295-ке жетті. 1921 жылы президент Уоррен Г. Хардинг жаңа Әскери-теңіз министрін тағайындады, ол Портсмут түрмесіндегі Осборнның Өзара көмек лигасы бағдарламасын дереу тоқтатты.

Әскери-теңіз барлау қызметі

1945 жылғы 5 мамырда Германияның капитуляциясы Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтағаннан кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне бас берген U- қайықтары Портсмутқа сүйретілді, соның нәтижесінде Портсмут Әскери-теңіз кеме құрылысы арбасындағы инженерлер олардың құрылымдық ерекшеліктерін зерттеуге мүмкіндік алды. U 805 қайығы, U 873 қайығы, U 1228 қайығы және U 234 қайығы 15-19 мамыр аралығында Портсмут Әскери-теңіз кеме құрылысы арбасына сүйретілді. Теңіз барлау басқармасы (ONI) түрмеде су асты кемесі экипажынан сауал-сұрақ алу үшін тергеушілерді дайындады. Ақпараттың әскери құндылығы болғандықтан, сол кездегі сауал-сұрақтар құпия деп танылды. Ақпарат неміс су асты кемелері, реактивті ұшақтар, баллистикалық зымырандар, басқарылатын бомбалар және ядролық қару технологиялары туралы болды. U 234 қайығы Жапонияға уран оксидінің жүгін, құрастырылмаған Messerschmitt Me 262 реактивті истребителін, жаңа қару-жарақтарға қатысты тонналаған прототиптер мен техникалық құжаттарды және бірнеше тәжірибелі қару-жарақ техниктерін алып бара жатқан еді. U 873 қайығының командирі өзінің ағасы Эрнст Штайнхоффпен бірге су астынан баллистикалық зымырандарды сынақтан өткізген, ол Пенеменде армиялық зерттеу орталығында ұшу механикасы, баллистика, басқару және құралдар жөніндегі директор болып қызмет еткен. Капитан-лейтенант Фридрих Штейнхоффты ірі денелі теңіз сақшысы беті ісіп, қанға толығанша ұрып-сапалаған, және екі күндік сауалдан кейін Чарльз көшесі түрмесінде қайтыс болды. Құжаттардың құпиясы алынғаннан кейін де, ONI Штайнхоффтың баллистикалық зымырандармен байланысын түсінген-түсінбегені белгісіз. U 234 қайығындағы уран оксидінің тағдыры туралы да ұқсас белгісіздік сақталып тұр. Келіп жатқан U- қайықтарына дайындық жеткіліксіз болды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің командалары U- қайықтары Портсмутқа жол тартқанда, ықтимал саботаж және барлау ақпаратын іздеу үшін U- қайықтары экипаждарының мүліктерін шашыратып жіберді. Шашырап кеткен құжаттар мен киімдер кеме құрылысы арбасының инженерлері тексеру күткенде өрт және қауіптілік тудырды. U- қайықтарында шашырап кеткен материалдар түрме кіреберісінде жиналып, түрме сақшылары тарапынан тоналанды. Женева конвенциясы талап еткендей, әскери тұтқындарға қайтарылмаған, U- қайықтары экипаждарынан алынған әшекейлік заттар мен жеке мүліктер естелік ретінде сақталды.

Қырғи қабақ соғыс

Бриг Корея соғысы кезінде және Вьетнам соғысының соңына дейін пайдаланылды. Жылы айларда өзенмен жүзіп өтетін кемелер "Төрт қабырғалы қамалдың" есіктері жабық терезелерінен естілетін дауыстар мен сыбызғыны жиі еститін. 1974 жылы Қорғаныс министрлігі үш деңгейлі, аймақтық түзету мекемелері жоспарын жасады. Тұтқындар әскери қызмет түріне, жаза мерзіміне, географиялық орналасуына және емдеу бағдарламаларына қарай орналастырылатын болды. Бірінші деңгейдегі қылмыскерлер – бір жылдан кем мерзімге, екінші деңгейдегілер – жеті жылға дейін жазаланады. Барлық әскери қызметтерден сотталған және жазалау мақсатында жеті жылдан аса мерзімге қамауға алынған ер адамдар үшінші деңгейдегі – Канзас штатының Форт-Ливенворт қаласындағы жоғары қауіпсіздікті қамтамасыз ететін АҚШ Әскери Тәртіптік Қамалында (Disciplinary Barracks) ұсталады. Бұрын дүрелеу және өлім жазасы арқылы тәртіп сақталған теңіз күштері үшін заманауи түзету мекемесі ретінде салынған Портсмут теңіз түрмесі ескірген. 66 жыл бойы шамамен 86 000 әскери тұтқынды қабылдағаннан кейін, бриг 1974 жылы жабылды, ал одан кейін күтімі кеме жасау шығындарына қосылды. Әскери-теңіз күштері 1980-ші жылдардың басында түрмені әскери түзету офицерлерін оқыту үшін қысқа мерзімге пайдаланды. Рокингем округінің түрмесінен ерікті тұтқындар кейде жұмысқа тартылды.

Танымал мәдениетте

1973 жылғы "Соңғы егжей-тегжейлі" фильмінде теңізші Ларри Медоузды (Рэнди Куэйд) офицерлер Билли "Бадасс" Буддуски (Джек Николсон) және Муль Малхолл (Отис Янг) Портсмут теңіз түрмесіне сүйеп әкеледі. Медоуз қайырымдылық қорынан 40 доллар ұрлауға тырысқаны үшін сегіз жылға сотталған. Бірақ қатаң жазасына байланысты күзетшілер Медоузға аянып, Сейви аралына (ондағы басқа орын нақты түрмені алмастырады) жеткенше, тәжірибесіз теңізшіге өмірінің ең жақсы сәттерін көрсетуге шешім қабылдайды. В.Е.Б.Гриффиннің "Семпер Фи" романында капрал Кеннет "Киллер" Маккойға тұтқындарды Сан-Диегодан Портсмут теңіз түрмесіне тасымалдау міндеті жүктеледі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әуе драмасы "Baa Baa Black Sheep" телесериалының "The 200 Pound Gorilla" атты эпизодында Ред Уэст ойнаған Master Gunnery Sergeant Andrew "Энди" Миклин кейіпкері Warrant Officer шеніне көтеріледі. Ол осы көтерілуге қарсы екенін көрсету үшін барлық офицерлермен төбелес кешіп, теңіз жаяу әскерінің түрмесіне қамалады. Ол тек шені төмендетіледі деп ойлайды. Бірақ, шындығында, олар оны "Портсмутқа жібереміз" деген әңгіме бастайды. Түрме Стивен Кингтің 1982 жылғы "The Body" повесінде, кейін "Stand by Me" фильміне түсірілгенде еске алынады. Түрме және кеме құрылысы орындары 1978 жылғы Алан Аркиннің қатысуымен түсірілген "Симас Кудирканың дезертирлігі" телефильмінде ресейлік кеме құрылысы орнын бейнелеу үшін қолданылды. Басты кейіпкер Джокер 1979 жылғы "The Short Timers" романында кеме құрылысы орнына сілтеме жасайды, ол кейіннен 1987 жылғы "Full Metal Jacket" фильміне бейімделген, бірақ бұл сілтеме алынып тасталған.

Пайдаланудан шығару

Бұрын ғимарат Портсмут теңіз кеме жасау зауытының жалға беру және жаңарту үшін қарастырған 14 нысанның бірі болған. Жергілікті әзірлеуші Джозеф Саутелль бұл алып құрылысты азаматтық кеңселерге бейімдеуге, соның ішінде қорғасын бояу мен асбестті алып тастауға 10 миллион доллардан астам қаржы қажет болады деп бағалады. Бірақ түрмені қайта жаңарту жоспарлары 2000 жылы Саутелль қайтыс болғаннан кейін бір айдан соң тоқтатылды, ал 11 қыркүйек шабуылынан кейін әскери базаның қауіпсіздігі күшейтілгеннен кейін мүлдем тоқтатылды.