Кіріспе

Тринити өзені жобасы – 2000-шы жылдары АҚШ-тың Техас штатының Даллас қаласында жүзеге асырылған қоғамдық жұмыс жобасы. Оның мақсаты – Тринити өзенін жаңару және дамыту. Жоба өзен арнасын спорт алаңдары, жаяу және велосипед жолдары, табиғат орталықтары мен демалыс аймақтарынан тұратын кешенге айналдыруды көздейді. (Оның ішінде әлемдегі ең үлкен қалалық жазық орманды аймағы – Ұлы Тринити орманы) бар, бұл жобаны АҚШ-тың ірі қалалық саябақтарының біріне айналдырады.

Тарих

1980 жылдардың соңынан 1990 жылдардың ортасына дейін Даллас қалалық кеңесі бастаған ірі азаматтар комитеті, Даллас қаласының қызметкерлерімен және аймақтық Үкіметтер кеңесімен (COG) бірлесіп, Далластағы Тринити өзенінің жағалауын пайдалану жоспарын жасау үшін жұмыс істеді. Көршілес топтар, экологиялық ұйымдар және бизнес мүдделері комитет мүшелерінің көп бөлігін құрады. Тұрғындар демалыс аймақтарын қаласа, экологиялық топтар Техас штатында сақталған ең ірі жағалау ормандарының бірін қорғауды көздесе, бизнес топтары өзен жағалауында көп қабатты тас жол салуды ұсынды. Луп 12 аймағынан Чарли Джонсон, Ақ Тас ағынының құсылысына жақын орналасқан үлкен табиғи аймақты Ұлы Тринити орманы деп атаған кіші комитеттің төрағасы болды. Ол сондай-ақ өзінің аз қоныстанған ауданының тұрғындары үшін талмай күрескен жақтас болды. Техас консервациялық қауымдастығының Нед және Джинни Фрицтері мен Сиерра клубының Даллас бөлімінің Диана Кристопулосы бастапқы консервациялық жоспарлауда маңызды рөл атқарды, ал олардың еңбегін 30 жылдан астам уақыт бойы басқалар жалғастырды. Ұлы Тринити өзені жобасы консервация, демалыс және сақталған дамуды үйлестіретін ең табысты қалалық жобалардың біріне айналды. Қала әкімі Стив Бартлетт азаматтар комитетінің жұмысын толық қолдады. Алайда, қала әкімі Рон Кирк қызметке келген кезде бұрынғы жұмыстың барлығын қабылдамады. Ол бизнес және коммерциялық жобаларды басымдыққа қойды. Росс Перо младший сияқты кәсіпкерлер мен бизнесмендер соңғы жылдары өзен үстінен көп миллиондық ескерткіш көпір салуды және қала орталығына жақын өзен бөлігін Сан-Антониодағы Ривер Уок немесе Остиндегі Леди Берд көлі сияқты саябақ аймағына айналдыруды ұсынды, жанындағы коммерциялық және бөлшек сауда орталықтарымен. 1998 жылы сол кездегі қала әкімі Рон Кирк Далас арқылы өзенді қайта жаңартуды көздеген, коммерциялық бағытталған жобаны жақтады. Сайлаушылар өзенді тазалауға, саябақтар салуға, жануарлар мен өсімдіктердің мекендеу орындарын құруға, су тасқынынан қорғау үшін бөгеттер салуға және байланысты жолдарды салуға қаржы бөлді. Жоба мақұлданғаннан кейін 2005 жылы жобаны жоспарлау процесі басталды, ал құрылыс жұмыстары 2005 жылы басталды. Жобаның жақтастары бұл жобаның Далас қаласының орталық аймағына жаңа өмір, сауда және кіріс әкелетініне сенімді. 2004 жылы Тринити Траст қоры құрылды, ол Тринити өзені жобасын қолдау үшін қоғамдық назарды аудару және жеке қаражаттарды тартумен айналысты, оның ішінде Маргарет Хант Хилл көпірі, Маргарет МакДермот көпірі, Рональд Кирк көпірі, жолдар және жобаның басқа да элементтері. 2005 жылдың 12 желтоқсанында Маргарет Хант Хилл көпірінің құрылысы басталды – бұл көпір Сантьяго Калатрава жобалаған үш көпірдің бірі. Ресми құрылыс бір жарым жыл бұрын басталғанмен, ірі құрылыс жұмыстары 2008 жылдың маусым айында ғана басталды. 2012 жылы аяқталған көпір қала орталығындағы Вудэлл Роджерс тас жолын батыс Далластағы Синглтон даңғылымен байланыстырады. Косметикалық аркалармен және кабельдік тіреулермен жабдықталған, тек велосипед жолдарына арналған конвенциялық бетонды көпірдің құны 235 миллион долларды құрады; оның жалпы ұзындығы – 560 метр, ең үлкен аралығы – 560 метр, ал ең биік нүктесі – 560 метр.

Құралымдары

Тринити өзенінің дәлізі жобасы үш мақсатты көздейтін бастама ретінде ұсынылған: болашақта Далла қаласының орталығын су тасқынынан қорғау, көлік жүйесін тығыз қоныстанған орталық ауданда жақсарту және қазіргі уақытта сыртқы демалыс мүмкіндіктері шектеулі қала тұрғындары үшін демалу мен ойын-сауық орнын ұсыну.

Су тасқынынан қорғау

Далас қаласының орталығында су тасқыны сирек болғанымен, ауыр су тасқынына ұшыраған. Тринити өзені жобасы қала орталығын қорғайтын қазіргі бөгет жүйесін кеңейту және жақсарту үшін жергілікті және мемлекеттік шенеуніктердің кеңесін алды. Қазіргі бөгеттерді жақсарту жоспарлары «Далас су тасқыны жолының кеңейтілуі» жобасының бір бөлігі болып табылады. Бұл жобаға қазіргі екі бөгетті кеңейту және тағы екеуін биіктету кіреді, олардың барлығы Далас қаласының орталығына жақын орналасқан. Даластың су тасқынынан қорғануын күшейту жөніндегі екінші шарасы – Тринити бассейнінде бірнеше ылғалды жерлерді салу. Бұл ылғалды жерлер Тринити өзенінен артық суды бұрып, өзен арнасынан тыс сіңіру үшін салынуда, осылайша су тасқынының қаупі азаяды. Қазіргі уақытта екі бөлімдегі ылғалды жерлер салынып жатыр: Жоғарғы тізбек және Төменгі тізбек, соңғысы 2008 жылы аяқталды.

Көлік

Тринити Паркуэй, жобаның ең даулы бөлігі, өзеннің жағалауларының ішінде, бірақ су тасқыны деңгейінен жоғары орналасқан, 9 мильдік (14 км) саябақ жолы болды; ол Даллас тұрғындары мен іскер саяхатшыларға балама маршрут ұсынып, Даллас тас жолдарындағы ауыр жүктемені азайтуға арналған еді. Даллас қалалық әкімшілігінің, Солтүстік Техас ақылы жолдар басқармасының (NTTA) және Техас көлік департаментінің (TxDOT) басшылығымен, ақылы жол Тринити өзенінің қала орталығына ең жақын жағында салынуы жоспарланған. Онда төрт қатарлы қозғалысқа арналған жолдар болжанып, кейбір учаскелерде алты қатарға дейін ұзарту мүмкіндігі қарастырылған; саябақ жолының құны шамамен 1,8 миллиард долларды құрады.

Демалыс

Тринити өзені жобасы Далас қаласының тұрғындары мен қонақтарының өмір сапасын жақсартуға бағытталған бірнеше жаңа демалыс нысандарын қамтиды. Оларға Аудубон орталығы (2008 жылдың қазан айында Оңтүстік Далластағы заңсыз қоқыс тастау орнының орнында ашылды), велосипедпен, жаяу және жүгіруге арналған жаңа жолдар, саябақтар, тұрақсыз толқын, спорт кешендері, аттар паркі және екі жасанды көл кіреді. Бұл мүмкіндіктер Далас қаласының орталық бөлігіне жақын орналасқан әртүрлі аймақтарға салынады. Жоба басшылары бұл екі көлге «Қалалық көл» және «Табиғи көл» деп атау берді, олар Далас қаласының көрінісімен үйлесімді болып салынады, сондықтан аталған көпірлер арқылы өтетін көліктер қала орталығына кірер алдында көлдерден өтеді. Жоба Тринити өзені бойындағы экономикалық дамуға ықпал ететін аймақты да қамтиды. Бұл жерде сауда орталықтары, мейрамханалар, тұрғын үйлер мен кеңселер салынып, қалаға жаңа бизнес тартады. Қазіргі уақытта қала орталығының көкжиегі мен Тринити өзенінің және екі көлдің жағасы арасында кең дамыған аумақ бар. Жақында Даллас қалалық әкімдігі осы аймаққа қатысты жаңа жер учаскелерін бөлу ережелерін бекітті. Бұл жаңа заңнама осы аумақта салынатын құрылыстардың түрлерін қайта анықтайды және қала орталығының ықпал ету аясын биік ғимараттар мен жоғары тығыздықтағы құрылыстар моделімен Тринити өзеніне дейін кеңейтеді.

Тринити Парквейдің айыппұл салынатын жолының сын-пікірлері

1998 жылы бастапқы облигациялық ұсыныс қабылданғанымен, жұмыс баяу ілгеріледі. Жобаға ұсынылған ақылы жол қоғамдық белсенділерден күрт сынға ұшырады. 1998 жылғы облигациялық ұсыныс жоба аумағында "парквей" салуға рұқсат берді. 2007 жылға қарай Даллас қаласының бизнес және саяси лидерлері қаланы алтыдан сегіз қатарлы ақылы жол салуға көндірді, ол қала маңындағы Солтүстік Даллас аймағын оңтүстікке қарай бағытталған тас жолдармен байланыстыратын, парктің жанында кіру-шығу пандустары болмайтын. Армия инженерлік корпусының жолды жоспарланған парк аймағына жылжыту талабынан кейін, қалалық кеңес мүшесі Анжела Хант және жергілікті белсенділер бұл жол жоспарланған дамуға зиян келтіретінін айтты; ақылы жолдың жақтастары жоспарланған жолдың I-35, I-30 және US-75 қабаттасқан түйісіндегі ("Mixmaster") қиындықтарды азайтуға қабілетті екенін көрсетіп, жолды жылжытуға тырысу өте қымбат жерді мәжбүрлі түрде иеленуге әкеледі деп мәлімдеді. Ханттың ұйымдастырған референдумында сайлаушылар, негізінен қаланың солтүстік жағындағы сайлаушылардың көмегімен, ақылы жолдың құрылысын шамалы көп дауыспен мақұлдады. Референдумнан кейінгі дауларға қарамастан, азаматтар пікірлерін өзгерте бастады және қалалық кеңес 2017 жылдың тамызында жобаны тоқтатты.

Алға қарай

Маргарет Хант Хилл көпірі, қазірге дейін Троица жобасының ішіндегі ең үлкен бөлігі аяқталды және 366-шы тас жолды Синглтон бульварымен байланыстыратын қозғалысқа ашық. 120 миллион долларға аяқталған көпір 2012 жылдың наурызында ашылды. Тринити Ривер Одубон орталығы 2008 жылдың қазан айының ортасында ашылды. Жобаға кіретін жолдар мен саябақтардың басталу және аяқталу мерзімі әртүрлі: көптеген жобалар бойынша құрылыс жұмыстары қазірдің өзінде басталды немесе осы жылы басталады деп жоспарланған, ал аяқталуы 2009 жылға белгіленген. Тұрақты толқын құрылысы 2008 жылы басталып, 2009 жылдың көктемінде аяқталуға тиіс. Спорт кешені мен аттар паркінің құрылысы 2009 жылы басталады, ал аяқталу мерзімі 2010 және 2011 жылдарға жоспарланған. Екі көлдің құрылысы 2011 жылы басталып, 2014 жылы ашылады деп күтілуде. Қаржыландыру мәселелеріне байланысты көптеген жобалардың аяқталу мерзімі кейінге жылдырылды. Даллас қаласы тұрақты толқынды жасауға 4 миллион доллар жұмсады. Бұл жаңалық 2011 жылы ашылды, бірақ дереу қауіпсіз емес деп танылды. Қала 2018 жылы осы нысанды алып тастауға тағы 2 миллион доллар жұмсады. 2023 жылдың қыркүйегінде Троица өзені саябағының жаңа жоспарлары жарияланды. Бұл жоспарлар жобаны дамытуға қатысты бұрынғы көзқарастан айтарлықтай өзгеше. Саябақ Даллас кәсіпкері Харольд Симмонстың есімімен аталады және құны 325 миллион долларды құрайды, бұл 2015 жылы жарияланған Тринити Ривер Консервациясының 150 миллион долларлық жобасынан әлдеқайда жоғары. Сонымен қатар, бұрынғы жоспарлар өзеннің жағалауларының ішінде табиғатқа бағытталған парк құруды көздесе, жаңа жоба Батыс Далластағы жағалаулардан тыс жерде жайлылықтарды ұсынуды жоспарлап отыр.