Хұссейн Фатеми: Иран саяхатшысы және мұнайды ұлттандырушысы
Hossein Fatemi
Хусейн Фатеми (1917-1954) – иран саяхатшысы, Мосаддегтің жақын серігі. Иран мұнайын ұлттандыруды ұсынды, сыртқы істер министрі болды. Төңкерістен кейін тұтқынға алынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирандық саясаткер (1917–1954)
Iranian politician (1917–1954)
Хосейн Фатеми (حسین فاطمی; сонымен қатар Hoseyn Fātemi ретінде латын әрпімен жазылған; 10 ақпан 1917 – 10 қараша 1954) – ирандық ғалым. Премьер-министр Мохаммад Мосаддиқтың жақын серіктесі, ол Иранның мұнай және газ активтерін ұлттандыруды ұсынды. Алғашқыда журналист болған ол 1951 жылдан 1953 жылға дейін сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1953 жылғы төңкеріс Мосаддиқтың үкіметін құлатқаннан кейін Фатеми тұтқындалып, азапталды.
Hossein Fatemi (حسین فاطمی; also Romanized as Hoseyn Fātemi; 10 February 1917 – 10 November 1954) was an Iranian scholar. A close associate of Prime Minister Mohammad Mosaddegh, he proposed nationalization of Iranian oil and gas assets. Initially a journalist, he served as minister of foreign affairs from 1951 to 1953. After the 1953 coup d'état toppled the government of Mosaddegh, Fatemi was arrested, tortured,
Ерте өмір және білім
Фатеми 1917 жылдың 10 ақпанында Наин қаласында бес баланың ең кішісі ретінде дүниеге келді. Ол өз туған қаласында білім алды.
Fatemi was born in Nain on 10 February 1917, the youngest of five. He was educated in his hometown.
Еңбек жолы мен қызметі
Фатеми оқуын бітіргеннен кейін Иранға оралып, Исфахан қаласында «Бахтар» («Батыс») атты күнделікті газеттің іске қосылуына зор үлес қосты. Фатеми 1949 жылғы қазан айында сайлауда парламентке өкілдікке түсе алмаған Мосаддиқтің 19 жақтасының бірі болып, Мрамор сарайында наразылық акциясын ұйымдастырды. Ол Хосейн Навабтың орнын иеленді.
After graduation, Fatemi returned to Iran and became instrumental in launching the daily titled Bākhtar (West) in Isfahan. Fatemi was one of 19 Mosaddegh supporters who organized a protest at the Marble Palace in October 1949 after they could not secure a seat in the Parliament in the elections. He replaced Hossein Navab in the post.
Адам өлтіруге әрекеті
1952 жылғы 15 ақпанда Фатеми 1948 жылы қаза тапқан журналист Мұхаммед Масудтың қабірінде ресми сөз сөйледі. Сол жерде Фатеми «Фадаян-э-Ислам» ұйымының Мохаммад Мехди Абдеходайи жасаған сәтсіз қастандықтың нысаны болды, олар Мосаддеқты өлтіруді де жоспарлаған еді. Оқ жаудыру кезінде Фатеми ауыр жарақат алды, ол келесі жеті-сегіз айға жұмыстан шеттеді және мұңайған жаралар қалды.
On 15 February 1952, Fatemi was delivering a formal speech at the grave of the journalist Mohammad Masud who had been assassinated in 1948. There Fatemi became the target of an unsuccessful assassination by Mohammad Mehdi Abdekhodaei of the Fadayan e Islam, which also had planned to assassinate Mosaddegh. In the shooting attack, Fatemi suffered serious injuries which sidelined him for the next seven or eight months, and left permanent wounds.
Жеке өмір
Хосейн Фатеми 1951 жылдың 27 қарашасында Париваш Сатватиға үйленді. Фатеми мен оның әйелінің Фатеми өлімге кесілген кезде жеті айлық ұлы болды. Париваш Сатвати күйеуінің қазасынан кейін Иранды тастап, ұлымен бірге Ұлыбританияға көшіп кетті.
Hossein Fatemi married Parivash Satvati on 27 November 1951. Fatemi and his wife had a son who was seven month old when Fatemi was executed. Parivash Satvati left Iran following the killing of her husband and settled in the United Kingdom with her son.
Мұра
Тегеранда Фатеми атындағы даңғыл бар. Моссадек Фатэмиді мұнайды ұлттандырудың бастауынан орындалуына дейінгі күші ретінде жиі айтатын. 1953 жылғы ЦРУ және MI6 төңкерісінен кейін Шах мұнай және газ құқықтарының жартысын, негізінен АҚШ пен Ұлыбританияның мұнай компанияларына қайтарды, ал қалған бірнеше пайызын француз және итальяндық компанияларға, «Мұнай консорциумы» деп аталатын жаңа келісім бойынша берді. Персия шығанағы мен Солтүстік Африканың басқа елдері де осы үлгіні ұстанды және мұнай мен газ кен орындарын мемлекеттік меншікке алды. Мысыр президенті Насер, Моссадек Фатэмидің идеясын іске асырған Суэц каналын ұлттандырған кезде, осы алғашқы мысалға ықпал етті.
There is an avenue in Tehran named after Fatemi. Mossadegh often quoted Fatemi as the force behind the nationalization of oil from inception to implementation. After the 1953 CIA MI6 coup, the Shah returned half of oil and gas rights, mainly to US UK oil companies, with a few percents for French and Italian ones, under a new agreement known as the Oil Consortium. Other countries in the Persian Gulf and North Africa followed the example and took national ownership of oil and gas fields. President Nasser of Egypt was influenced by the earlier example of Fatemi's thesis carried out by Mossadegh when he nationalized the Suez canal.