Кіріспе
PZL Warszawa Okęcie компаниясының пайдалы ұшақтар отбасысы 1962-2006 жылдары салынды.
{| Инфоқаптама ұшақ түрі
|түрі = Пайдалы ұшақ
|ұлттық шығу тегі = Польша
|өндіруші = PZL Warszawa Okęcie
|жобалаушы =
|алғашқы ұшу = 1962 жылдың 24 сәуірі
|қолданысқа енгізілді =
|қызметтен шығарылды =
|статусы = Өндіріс тоқтатылды
|негізгі қолданушы = Польша әскери және азаматтық авиациясы
|басқа қолданушылар =
|өндірілген = 1962-2006
|салынған саны = 1000+
|бірлік құны = 233 000 $ (2006) 1996 жылдың қаңтарында PZL компаниясы Wilga ұшағының қаруланған нұсқасын ұсынуға ниеттенгені хабарланды, ол шекараны күзету және бүлікке қарсы миссияларды орындауға арналған. Ұшақтың негізгі конфигурациясы негізінен қанат астындағы екі бекіткіш нүктенің қосылуымен өзгертілді, олар қару-жарақтарды, сондай-ақ басқарылмаған немесе басқарылатын ракеталарды тасымалдауға қабілетті болды. 1996 жылы PZL компаниясы PZL 104MA Wilga 2000 деп аталатын ұшақтың жетілдірілген нұсқасын жасағанын мәлімдеді. Wilga 2000 отбасысы әртүрлі жақсартулардан пайдаланды, ол американдық Lycoming O 540 қозғалтқышын қабылдады, ол ең көп 225 кВт (300 а.к.) қуат өндіре алады, сонымен қатар AlliedSignal Bendix авиациялық жабдықтары және жаңа қанат, соңғысы отын сыйымдылығын және ұшу ұзақтығын арттырды, сондай-ақ шасси маңындағы аэродинамикалық элементтер сияқты аэродинамикалық жетілдірулерге ие болды. 2004 жылдың мамыр айында Канададағы Sealand Aviation компаниясы Анкоридж қаласында Wilga 2000-нің амфибиялық нұсқасын көрсетті. 1995 жылдың шілдесінде PZL және бразилиялық Embraer авиация компаниясы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, онда соңғысы Польшаға Embraer EMB 120 Brasilia өңірлік авиалайнерлерін сату үшін бразилиялық нарықта Wilga сияқты поляк жалпы авиация ұшақтарын өткізуді жүзеге асырады.
{|Infobox aircraft type
|type = Utility aircraft
|national origin = Poland
|manufacturer = PZL Warszawa Okęcie
|designer =
|first flight = 24 April 1962
|introduced =
|retired =
|status = Production Ended
|primary user = Polish military and civilian aviation
|more users =
|produced = 1962 2006
|number built = 1,000+
|unit cost = $233,000 (2006) In January 1996, it was announced that PZL intended to offer an armed version of the Wilga, intended to perform border patrol and counter insurgency missions. The basic configuration of the aircraft was principally changed by the addition of a pair of under wing hardpoints capable of carrying gun pods, along with both unguided or guided rockets. In 1996, it was announced that PZL had developed an improved version of the aircraft, known as the PZL 104MA Wilga 2000. The Wilga 2000 family benefitted from various improvements, it adopted an American Lycoming O 540 engine, capable of generating a maximum of 225 kW (300 hp), along with an AlliedSignal Bendix avionics suite and a new wing, the latter of which offered increased fuel capacity and endurance, as well with aerodynamic refinements, such as fairings around the undercarriage. In May 2004, Canadian based company Sealand Aviation demonstrated an amphibious version of the Wilga 2000 in Anchorage. During July 1995, PZL and Brazilian aircraft manufacturer Embraer signed a co operation agreement, involving the latter conducting the marketing of Polish general aviation aircraft such as the Wilga, in the Brazilian market in exchange for the sale of Embraer EMB 120 Brasilia regional airliners to Poland.
EADS және өндірісті тоқтату
2001 жылдың қыркүйегінде Польшаның көпұлтты аэроғарыш конгломераты European Aeronautic Defence and Space Company (EADS) компаниясымен PZL Warszawa Okecie компаниясының 51 пайызын 28,5 миллион злотыйға (6,74 миллион доллар) сатып алу туралы келісім жасағаны жарияланды, кейіннен компанияның меншігі 85 пайызға дейін артты. Ол кезде EADS компаниясы Wilga-ны қоса алғанда, компанияның қазіргі өнімдерін сатуды, жұмыс күшін қазіргі деңгейде сақтап қалуға және Варшавадағы өндірушінің базасын жаңғырту шығындарын қаржыландыруға уәде берді. EADS CASA әскери тасымалдау ұшақтары бөлімінің коммерциялық вице-президенті Игнасио Алонсо Рекарте, фирма PZL-дің қолданыстағы ұшақтарын сату мүмкіндіктерін зерттеп жатқанын мәлімдеді. 2003 жылы EADS CASA және EADS SOCATA арасында біріктірілген жеңіл ұшақ компаниясын құру бойынша келіссөздер жүргізілді. Аталған келісім бойынша жалпы авиация және бизнес-авиация нарығын біріктіруге EADS PZL-дің өнімдері енгізілсе, ал польша зауыты SOCATA өндірген ұшақтардың құрамдас бөліктерін шығаруы тиіс болды. 2004 жылдың басында EADS CASA Wilga 2000 ұшағын Солтүстік Американың құқық қорғау органдарына сату ниетін жариялады және дистрибьюторлармен бірлесіп, ұшақтың инфрақызыл (FLIR) және түсті камералармен жабдықталған әуедегі бақылау мүмкіндіктерін әзірлеу жұмыстарын жүргізіп жатқанын мәлімдеді. 2000 жылдардың басында канадалық ұшақ жеткізуші компания, Канаданың Ұлттық жас саяхатшылар лигасы үшін Wilga ұшағын жасауды қарастырған, себебі ол ұшақ планерлік оқу талаптарына толыққанды сай келіп, сол кезде қосымша ұшақтарға мұқтаждық туындаған. Алайда, компания Wilga ұшағын Канадада өндіру жобасын іске асыру үшін EADS-тен қажетті қолдау ала алмады. 2006 жылдың қарашасында EADS азаматтық авиация нарығындағы өзінің үлесін қысқарту туралы шешім қабылдағаннан кейін Wilga ұшағының өндірісі тоқтатылды. Компания бұл шешімді ішкі ресурстардың жетіспеуімен және жоғары шығындармен байланыстырды. Өндіріс кезеңінде барлық түрлерінен 1000-нан астам Wilga ұшақтары құрастырылды, олардың көп бөлігі (шамамен 935-і) Wilga 35 және 80 стандарттары бойынша жасалды. Бұл көрсеткіш PZL 104 ұшағының тарихындағы басқа польшалық ұшақтарға қарағанда көптеп өндірілгенін көрсетеді.
Дизайн
PZL 104 Wilga – бұл жоғары қанатты, консольдік конструкциясы бар, қысқа ұшып-қону және қону (STOL) мүмкіндігіне ие, көп мақсатты моноплан ұшақ. Ол толығымен алюминийден жасалған және дәстүрлі орналасуға ие. Негізгі кабина дуралюминдан жасалған, бұғатталған және толқынды, бұл ұшақтың жеңіл салмақты жартылай монокок фюзеляжының күші мен беріктігін арттырады. Төртбұрышты, бірлонды қанатқа тесікшелі клапандар және тұншығуға қарсы жақтаулар орнатылған. Төрт орындық кабинада үлкен жүктерді тиеуді жеңілдету үшін жоғарыға қарай ашылатын екі үлкен бүйірлік есік орналасқан, сондай-ақ жылдам кіру/шығу мүмкіндігі де бар. Шассидің негізгі дөңгелектері пневматикалық амортизаторлары бар иілгіш, дәстүрлі тік қондырғыға бекітілген, ал соңғы дөңгелегі ауыр жүкті серіппелі тіреуге ие және глайдерлерді буксирлеуге арналған ілмекке қосылған. Алғашқы ұшақтар көбінесе советтік Ивченко AI 14R радиалды қозғалтқышымен жабдықталған, ол Солтүстік Америка стандарттарына кері бағытта айналуға қабілетті. Al 14R әдетте екі қанатты, композиттік ағаш винтпен жұмыс істейді, оның алдыңғы жиектері металл бөліктерімен күшейтілген. Wilga-ның ең жаңа үлгілері толығымен металл винттермен жабдықталған және Солтүстік Америка Continental O 470 қозғалтқышымен жабдықталған, ол бұрынғы советтік қозғалтқыштан кері бағытта айналады. Басқа өндірушілердің қозғалтқыштары да осы типке бейімделген. Қозғалтқыштан тәуелсіз, отын негізінен ұшақтың қанаттарында орналасқан екі жанармай багінде сақталады.
Пайдалану тарихы
Вилга азаматтық авиацияда кеңінен қолданылды. Оған көбінесе түрлі міндеттер жүктелді, мысалы, саяхат, бақылау, планер сүйреу, парашюттік жаттығулар және шабынды ұшу. Польшада бұл тип ұшақтар Польша Аэро Клубының ұзақ жылдар бойы негізгі құрамын құрады, олар ұшақтарды ұшуға дайындық үшін қарапайым конфигурацияда пайдаланады. Сонымен қатар, 1978 жылдан 2006 жылға дейінгі кезеңде Wilga ұшқыштары FAI әлемдік раллилік және дәлдік ұшу чемпионаттарында бірнеше жүлде алды. Әскери қызметте бұл тип көбінесе байланыс және құтқару операцияларында қолданылды, сондай-ақ жеңіл бақылау платформасы ретінде де пайдаланылды.
Апаттар мен оқиғалар
1996 жылы 12 қаңтарда PZL 104 (VH PZS) Брисбенге жақын Солтүстік Страдброк аралында апатқа ұшырады. Ұшқыш пен оның үш жолаушысы қаза тапты. 2010 жылы 6 мамырда Ұлыбританияның Тәуелсіздік партиясының (UKIP) жетекшісі Найджел Фараджды тасымалдаған PZL 104 ұшағы Нортгемптонширдегі Хинтон-ин-де-Хеджес әуежайында апатқа ұшырады. 2019 жылдың 16 қыркүйегінде PZL 104 2000 (N123T, бұл ұшақ Draco деп белгілі) Рено-Стэд әуежайынан 38 түйінді желдің күшті соққан кезінде ұшуға тырысып, бақылауын жойып, ұшу-қону жолағының жанына құлады. Ұшақтағы үш адам жарақатсыз аман қалды.