PZL.37 Łoś – екінші дүниежүзілік соғыстағы польша бомбалаушысы. Құрылысы, қасиеттері, қолданылуы және соғыстағы рөлі туралы толық ақпарат. Польша әскери авиациясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
PZL.37 Łoś ("moose") - Польшаның екі қозғалтқышты орта бомбардировщигі, оны ұлттық авиакомпания Państwowe Zakłady Lotnicze (PZL) жобалап, өндірді. Ол "PZL P 37" немесе "PZL P.37" деп те аталады, бірақ "P" әрпі көбінесе Зигмунт Пулавскийдің жобалаған ұшақтарына, әсіресе PZL P.11 сияқты истребительдерге арналған. Қызметке енгізілген кезде, ол Польшаның сол кездегі ең заманауи және тиімді қаруы ғана емес, сонымен қатар әлемдегі ең жетілген бомбардировщиктердің бірі деп есептелді. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Польша әуе күштерінің құрамында барлығы 86 PZL.37 болды, бірақ олардың жартысынан да азы жаттығу бөлімшелерінде, күтімде немесе резервте болғандықтан, тікелей жауынгерлік операцияларда қолданылды. Бомбардировщиктер истребительдердің жетіспеуінен жоғары шығынға ұшырады, ал соңғы поляк жауынгерлік миссиялары 19 қыркүйекте орындалды. 1940 жылдың қазан айында Польшадан эвакуацияланған 26-27 PZL.37 ұшағы Румыния үкіметі тарапынан тартып алынды, ал олардың 23-і кейін Румыния Корольдік әуе күштерімен, соның ішінде Кеңес Одағына қарсы шабуылдық миссияларда пайдаланылды.
The PZL.37 Łoś ('moose') was a Polish twin engined medium bomber designed and manufactured by national aircraft company Państwowe Zakłady Lotnicze (PZL). It is also known as "PZL P 37" or "PZL P.37", but the letter "P" was generally reserved for fighters of Zygmunt Puławski's design (such as the PZL P.11). Upon its introduction to service, it was popularly considered to be not only the most modern and effective weapon then possessed by Poland, but also to be one of the most advanced bombers then operational in the world. On 1 September 1939, the Polish Air Force had roughly 86 PZL.37s in total, but less than a half of those actually saw active combat use due to aircraft being used by training units, being in maintenance, or having been held in reserve. The bombers suffered from a high attrition rate due to lack of fighter protection, and the final Polish combat missions were performed on 19 September. During October 1940, around 26 27 of the PZL.37s that had been evacuated from Poland were seized by the Romanian government and 23 of these aircraft were subsequently used by the Royal Romanian Air Force, including offensive missions against the Soviet Union.
Өмірбаян
Соғыс аралық кезеңнің көп бөлігінде Польша басшылығындағы басым әскери философиялар мен тәжірибелерде ұшақтардың екінші дәрежелі маңызға ие екендігі және Польша қарулы күштеріндегі жеке әуе қызметінің құндылығы күмәнді деп есептелді. Мұндай үмітсіздікке қарамастан, 1918 жылы Wojska Lotnicze (Польша әуе күштері) деп аталатын жеке қызмет құрылды. 1920 жылы Польша әуе күштері генерал Влоджимеж Загорский басқарған кең ауқымды қайта қарулану және кеңейту бағдарламасынан үлкен пайда көрді, оның шеңберінде арнайы бомбалаушы полктер құру жоспарланды. 1920-1930 жылдары Польшадағы кейбір шенеуніктер ұлттық бомбалаушы күш құруға мүдделі болды, кейде бұл әскери маңызға қарағанда бедел үшін жасалды. Оның орнына, бомбалаушылардың рөлін орындау үшін голландтық Fokker F. VII ұшақтарын сатып алуға шешім қабылданды, олардың біріншісі 1929 жылы жеткізілді, ұшақтың нашар қорғаныс қарулануы, шектеулі жүк көтергіштігі және артық салмағына қарамастан.
Throughout the majority of the interwar period, the dominant military philosophies and practices within the leadership of Poland was that aircraft were of a secondary importance and a separate air oriented service within the Polish Armed Forces would be of questionable value. Despite this unpromising lack of interest, a separate service, known as the Wojska Lotnicze (Polish Air Force), had been formed during 1918. During 1920, the Polish Air Force heavily benefited from an extensive re armament and expansion programme headed by General Włodzimierz Zagórski, under which the formation of dedicated bomber regiments was envisioned. Throughout the 1920s and 1930s, some officials within Poland remained interested in the establishment of a national bomber force, in some cases for prestige value rather than in terms of strict military value. Instead, it was decided to procure a number of Dutch built Fokker F. VII to meet the bomber role, the first of which being delivered during 1929, despite condemnation of the aircraft's poor defensive armament, limited payload capacity, and excessive weight.
Шығу
Дамыту үшін рұқсат берілмегенімен, PZL көп қозғалтқышты түнгі бомбалаушы ұшақтарының жобаларын өздігінен жетілдіруді жалғастыруға шешім қабылдады. 1930 жылдары Польшаның Fokker F. VII ұшақтарын ауыстыру мүмкіндігі талқыланды. 1934 жылдың қазан айында PZL компаниясы бастапқыда P.37 деп аталған ұсынысты іске асыруға нұсқау алды. Қару-жарақ және жабдықтан гөрі, ұшу қасиеттеріне басымдық берілді, оның қорғанысы үшін жоғары жылдамдығына сенді; сондықтан әрбір турельге бұрын қарастырылған екі пулемет пен 20 мм арқалық зеңбірек орнына тек бір 7,7 мм пулемет бөлінді. 1935 жылдың 14 сәуірінде департамент ұшақтың толық көлемді ағаш макетін бекітті, сондай-ақ конструкциялық сынақ үшін рамамен бірге екі прототип құрылысына рұқсат берді. 1936 жылдың басында конструкцияны қайта қарау қажеттілігі туындағандықтан, жартылай құрастырылған алғашқы прототиптің құрылысы кейінді. Департамент ұшақтың қасиеттеріне әсерленді және оны өндіріске қабылдап, 10 алдын ала өндіріс ұшағына тапсырыс берді, сондай-ақ бомбалаушыға Łoś деген ат берді.
Despite not being approved for further development, PZL decided to independently continue refining their designs for a multi engined night bomber. During the 1930s, discussions were held regarding a potential replacement of Poland's Fokker F. VIIs. During October 1934, the instruction to proceed with the proposal, initially designated P.37, was received by PZL. An express priority was placed upon performance over armament and equipment, relying upon its high speed for its defence; as such, only a single 7.7 mm machine gun was allocated to each turret position instead of the twin guns and 20 mm dorsal cannon previously considered. On 14 April 1935, the department issued its approval of a full scale wooden mock up of the aircraft, authorising the construction of a pair of prototypes along with a structural test frame. During early 1936, the necessity of revising the design's structure delayed the construction of the partially assembled first prototype. Suitably impressed, the department accepted the aircraft for production, placing an initial order for 10 pre production aircraft, as well as bestowing a name upon the bomber, Łoś.
Өндіріс
Łoś өндірісі 1936-1937 жылдардың қысында басталды. Негізгі өндіріс үлгісі PZL.37B (немесе: Łoś II) жаңа Pegasus XX қозғалтқыштарымен және екі құйрықты конструкциямен жабдықталды. 1938 жылдың күзінде Польша Әуе Күштері үшін PZL.37B өндірісі басталды. Қызмет етудің алғашқы кезеңінде 2 прототип және 6 сериялық ұшақ жеке-жеке апатқа ұшырады; себебі бірнеше техникалық мәселелер болды, олардың көпшілігі рульдің істен шығуына (аэродинамикалық тепе-тәуелсіздігінің бұзылуына байланысты) және салдарынан толық бақылаудың жоғалуына әкелді. Құрылымдық өзгерістер енгізілгеннен кейін PZL.37B өте сенімді ұшаққа айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде шамамен 92 PZL.37 бомбалаушы ұшағы өндіріліп, Польша Әуе Күштеріне жеткізілді, ал тағы 31-і әртүрлі өндіріс кезеңдерінде болды. Бельгиялық Constructions Aéronautiques G. Renard компаниясына Екінші испан Республикасы үшін 20-50 ұшақты лицензиялық өндіруге рұқсат берілді; алайда, Испания Азамат соғысында қарсыластардың жеңісіне байланысты бұл жоба тоқтатылды. Бельгиялық жобадан басқа, Дания, Эстония, Финляндия және Иран осы типті сатып алу бойынша келіссөздердің әртүрлі кезеңдерінде болғаны белгілі. Польша әскері өндірістік мүмкіндіктердің жетіспеуіне байланысты Иранмен келісімге келуге рұқсат алмады. Ұшақ төмен орналасқан қанаттарымен, көптеген ұшақтарда екі құйрығымен және металл қаптамасымен салыстырмалы түрде дәстүрлі конструкцияға ие болды. Ұшақ бомбалық жүктемесі мен қашықтығына қатысты өте кішкентай болды; оның сыйымдылығы көтерілетін, аэродинамикалық пішіндегі фюзеляж арқылы ішінара қамтамасыз етілді, бұл сол кездегі тағы бір ерекшелік (бұрын PZL.26 спорттық ұшағында қолданылған). Ол неміс және француз аналогтарынан әлдеқайда қысқа және қанаттары кішірек болды; ол Amelia Earhart қолданған Lockheed Model 10 Electra ұшағынан сәл үлкен болды. Ұшақ экипажы төрт адамнан тұрды: ұшқыш, командир-бомбардиер, радиооператор және артқы пулеметші. Бомбардиер алдыңғы пулеметі бар шыныланған мұрын бөлігінде орналастырылды. Радиооператор бомбалық бөлімшенің үстінде, фюзеляж ішінде отырды және сонымен қатар төменгі пулеметті де басқарды. Ұшақта мұндай пулемет болған жоқ. Алайда, профилі күткеннен төмен соғу көрсетті және бастапқы PZL.37A үлгісі бастапқы жоспарланған 360 км/сағ жылдамдықтан 10% жоғары жылдамдыққа ие болды. 1938 жылдың күзінде Pegasus XX қозғалтқыштары мен басқа да жабдықтарды жеткізудегі кешігулерге байланысты жауынгерлік бөлімшелерге жетілдірілген PZL.37B жеткізілімдері баяулады. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Польша Әуе Күштерінде барлығы 86 PZL.37 ұшағы болды, бірақ олардың жартысынан азы ғана жауынгерлік операцияларда қолданылды. 36 PZL.37B бомбалаушы бригадасының төрт эскадрильясында болды: 11-ші, 12-ші, 16-шы және 17-ші эскадрильялар (әрқайсысы тоғыз ұшақты екі эскадрилья, полякша: dywizjon; PZL.37 X және XV топтарында болды). Бомбалаушы бригадасының қалған ұшақтары PZL.23 Karaś болды. Қалған 50-ге жуық PZL.37 резервтік XX тобына, оқу бөлімдеріне немесе жөндеуге жіберілді. Экипаждарды оқытуға және бомбалаушыларды толық жабдықтауға аз уақыт болғандықтан, соғыс басталған кезде ұшақтар толық дайын болған жоқ. Мысалы, ұшақтарға арналған қосымша ішкі отын бактары әлі пайдалануға берілмеген, сондықтан бомбалаушының максималды қашықтығы техникалық сипаттамаларда көрсетілгендей болған жоқ. Алайда, дамыған әуежайлардан қысқа және нашар жағдайға ие жерлерге көшу салдарынан, ұшақтар ұрыста максималды бомбалық жүктемесінің бір бөлігімен (әдетте 800 кг немесе 8 x 100 кг бомбалар) ұша алады, бұл олардың тиімділігін шектеді. Польшаға шабуыл кезінде, 4 қыркүйектен бастап, Бомбалаушы бригадасының ұшақтары күндізгі шабуылдарда неміс броньды колонналарына шабуыл жасады, олар үмітсіз жағдайға байланысты бұл міндетті орындауға мәжбүр болды (Германия ішіндегі нысандарды бомбалау жоспарлары тез тасталды). Ең бастысы, олар Ченстохова және Радомско маңында XVI армия корпусының алға жылжуына кедергі келтірді. Ұрыс барысында жауынгерлік бөлімшелер бірнеше басқа ұшақтармен күшейтілді және 46 PZL.37 ұшағы жауынгерлік әрекетке қатысты. Бомбалаушы бригадасының ұшақтарынан он PZL.37 ұшағы жауынгерлік ұшақтармен атып түсірілді, бесеуі жаудың әуеге қарсы артиллериясымен атып түсірілді, екеуі жерде бомбаға ұшырады және тағы он ұшақ басқа себептерден жоғалды. Сонымен қатар, бірнеше толық аяқталмаған, оқу немесе резервтік PZL.37 ұшақтары әуежайларда және зауыттарда жойылды (18 PZL.37 ұшағы Малашевицедегі резервтік базада және Варшавадағы зауытта бомбаға ұшырады). Кейбіреулері төрт пулеметпен жабдықталды (поляк ПВУ пулеметтері әлі де қолданылып отырды). Шамамен үштен бірі румындық ұшқыштардың PZL.37-нің басқару ерекшеліктерімен және қанат жүктемесінің жоғары болуымен таныс болмауына және қозғалтқыш ақауларына байланысты апатқа ұшырады. Шамамен 15 ұшақ 1941 жылдың 22 маусымынан бастап Кеңес Одағына қарсы жауынгерлік операцияларда қолданылды. Басқалардың ішінде, олар Бессарабияда алғашқы операцияларын жүргізді, кейіннен Киев және Одесса қалаларын бомбалау миссияларын орындау үшін пайдаланылды. Бұл миссиялардың кезінде кейбір бомбалаушылар жойылды, көбінесе әуеге қарсы артиллериядан зардап шекті. Елдегі қосалқы бөлшектердің жетіспеуіне байланысты қалған ұшақтар 1941 жылдың қазанында фронттан алынып, одан кейін негізгі оқу үшін пайдаланылды. 1944 жылдың сәуір айында 76-шы эскадрилья тоғыз ұшақпен қайтадан жауынгерлік операцияларға қатысты, бірақ 1944 жылдың 3 мамырында фронттан алынды. Румыния одақтастарға қосылғаннан кейін, 1944 жылдың 1 қыркүйегінде неміс ұшақтары румындық нысандарға жасалған қарсы шабуыл кезінде бес PZL.37 ұшағын жерде жойды. Сонымен қатар, бірнеше ұсталған ұшақтарды Германия және Кеңес Одағы сынақтан өткізді. Салыстырмалы түрде аз PZL.37 ұшақтары неміс қолына түсті, мүмкін екі ұшақ ғана; бұл ішінара Польша зауыт қызметкерлерінің 1939 жылдың қазанында Окęcie және Милец зауыттарындағы қалған 30-ға жуық PZL.37 ұшағын аумақты тазалау сылтавымен жойғанына байланысты.
Production of the Łoś commenced during the winter of 1936 1937. The main production variant, the PZL.37B (or: Łoś II), was furnished with the twin tail arrangement along with newer Pegasus XX engines. During autumn 1938, production of the PZL.37B commenced for the Polish Air Force. During the initial period of service, 2 prototypes and 6 serial aircraft were lost in separate crashes; these had been caused by several technical problems, most of which involved the rudder seizing (due to being aero dynamically overbalanced) and consequent total loss of control. Following the implementation of some structural changes, the PZL.37B became a highly reliable aircraft. By the outbreak of the Second World War, roughly 92 PZL.37 bombers had been produced and delivered to the Polish Air Force, and a further 31 were in different phases of production. The Belgian company Constructions Aéronautiques G. Renard was granted permission to perform the license production of between 20–50 aircraft for the Second Spanish Republic; however, the venture was abandoneded due to the victory of the opposing Nationalists in the Spanish Civil War. In addition to the Belgian venture, it is known that Denmark, Estonia, Finland and Iran were all at various stages of negotiation for their own acquisitions of the type. The Polish military were not allowed to establish an arrangement with Iran due to "lack of production abilities". It was relatively conventional in layout, being outfitted with low set wings, a twin tail (on the majority of aircraft), and a metal covered exterior. The aircraft was quite small for its bomb load and range; its capacity was achieved in part by a lift generating, airfoil shaped fuselage, which was another then unusual feature (previously used e. g. on PZL.26 sports plane). It was much shorter and had smaller wings than many German and French counterparts; it was slightly larger than the Lockheed Model 10 Electra Amelia Earhart used. The crew consisted of four: pilot, commander bombardier, radio operator and a rear gunner. The bombardier was accommodated in the glazed nose, with a forward machine gun. The radio operator sat inside the fuselage, above the bomb bay, and he also operated an underbelly rear machine gun. which the aircraft simply lacked. However, the profile did display lower drag than expected and the initial PZL.37A version possessed a maximal speed 10 per cent higher than the originally planned 360 km/h. it was followed by deliveries of the improved PZL.37B to operational units, which had been slowed by delays in supply of the Pegasus XX engines and other equipment, during the autumn of 1938. On 1 September 1939, the Polish Air Force had roughly 86 PZL.37s in total, but less than a half of those were used in combat. 36 PZL.37Bs were in four bomber escadres of a Bomber Brigade: the 11th, 12th, 16th and 17th escadres (two escadres with nine aircraft each, constituted a group, in Polish: dywizjon; the PZL.37 were in groups X and XV). The remainder of the Bomber Brigade's aircraft were PZL.23 Karaś. About 50 remaining PZL.37s were assigned to the reserve XX group, training units or in repairs. As a consequence of there only having been a few months available to train the crews and complete the equipping of the bombers, the planes were not fully ready when the war broke out. For example, the extra internal fuel tanks for the type were not yet in service, thus the maximum range of the bomber that had been quoted in specifications was in practice not achievable. However, because of this move away from developed airfields to short fields with poor surfaces, during the campaign the planes could take off with only a fraction of their maximum bomb load (typically 800 kg or 8 x 100 kg bombs), which limited their effectiveness. During the invasion of Poland, from 4 September onward the planes of the Bomber Brigade were attacking German armoured columns in day attacks, forced by the desperate situation to perform this mission for which they were not designed (the original plans to bomb targets inside Germany were quickly abandoned). Most notably, they hampered the advance of the XVI Army Corps near Częstochowa and Radomsko. During the campaign, the combat units were reinforced with several other aircraft, and about 46 PZL.37s were used in combat. Of the Bomber Brigade aircraft, ten PZL.37s were shot down by fighters, five shot down by enemy anti aircraft artillery, two bombed on the ground and a further ten lost in other ways. A number of not fully completed, training or reserve PZL.37s were also destroyed on airfields and in factories (18 PZL.37s were bombed in a reserve base in Małaszewicze and in a factory in Warsaw – Okęcie). Some were uparmed with four machine guns (the Polish PWU machineguns were still used). About one third were lost in crashes due to lack of experience of Romanian pilots with the PZL.37's handling and its high wing loading, and due to engine faults. About 15 were used in combat against the Soviet Union from 22 June 1941. Among others, they first operated in Bessarabia, while they were later used to conduct bombing missions targeting Kiev and Odessa. Some of the bombers were lost on these missions, mostly due to anti aircraft fire. Because of a lack of spare parts, the remaining planes were withdrawn from the front in October 1941; after this, the type was mainly used for training. During April 1944, the 76th escadrille returned to combat, with nine aircraft, but it was withdrawn from the front on 3 May 1944. After Romania joined the Allies, on 1 September 1944, German aircraft destroyed five PZL.37s on the ground during retaliatory attacks against Romanian targets. Additionally, a number of captured planes underwent testing by both Nazi Germany and the Soviet Union. Relatively few PZL.37s fell into German hands, probably only two aircraft; this is partially due to the efforts of Polish factory workers who scrapped roughly 30 PZL.37s that remained in factories in Okęcie and Mielec, under the pretext of cleaning up the area, during October 1939, before the German authorities were able to reconnoiter.
Сақталған бөлшектер мен репликалар
PZL.37 ұшақтары сақталған жоқ. PZL.37 Łoś ұшағында қолданылған PZL Pegaz 20 қозғалтқышының түпнұсқасы Краковтағы Польша авиация мұражайының қорында сақталады. Бұл қозғалтқыш 1939 жылдың көктемінде Польшадан АҚШ-қа, 1939 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде көрсету үшін жіберілді, соның арқасында соғыстан аман қалды және 2006 жылы Польшаға қайтарылды. PZL Mielec зауытында PZL.37 Łoś ұшағының 1:1 масштабты, ұшпайтын моделі соғыстан бұрын осы бомбалаушыларды құрастыруға пайдаланылған цехта құрастырылды. Ұшақтың түпкілікті жоспарларының өте аз бөлігі сақталғандықтан модельдің өлшемдері тек фотосуреттер бойынша анықталды; дегенмен, модельдің сыртқы түрі түпнұсқаға өте ұқсас. Ол зауытта құрылып жатқан ұшақтардың алюминий және болат қалдықтарынан жасалды және 2012 жылдың қыркүйегінде жұртшылыққа таныстырылды. Ұшақтың ішкі жағы, бомба тастаушының мұрын бөлігінен басқа, қайта жаңартылған жоқ. Қазіргі уақытта модель Mielec зауытының аумағында ашық ауада орналасқан. 1939 жылдың қыркүйегінде атып түсірілген PZL.37 Łoś ұшақтарының бірнеше апат орны анықталды және олардан ұшақ бөліктері табылды. Бір апат орнында ұшақтың қарапайым 1:1 моделі ескерткіш ретінде орнатылған.
There are no surviving PZL.37 aircraft. An original PZL Pegaz 20 engine of the type used in PZL.37 Łoś is in the collection of the Polish Aviation Museum in Kraków. This engine was sent from Poland to the United States in the spring of 1939 to be exhibited at the 1939 New York World's Fair and thus survived the war, and was returned to Poland in 2006. A 1:1 scale non flying model of PZL.37 Łoś was assembled at PZL Mielec factory, in the factory hall used to construct these bombers before the war. The dimensions of the model were determined only from photographs as very little of the original blueprints for the aircraft survive; nevertheless, the model's external shape matches the original very closely. It was constructed from aluminium and steel leftovers from aircraft under construction at the factory and was presented to the public in September 2012. The interior of the plane was not reproduced, except the bombardier's position in the nose. Currently the model is exhibited outdoors on the grounds of the Mielec factory. A number of crash sites of PZL.37 Łoś shot down in September, 1939 have been identified and aircraft parts have been recovered from them. One crash site has a simple 1:1 model of the aircraft displayed as a monument.